Habertürk
    Takipte Kalın!
      Günlük gelişmeleri takip edebilmek için habertürk uygulamasını indirin
        Haberler Kültür-Sanat

        Bağımsız sinemada “John Malkovich Olmak” ve “Sil Baştan” ile iz bırakan Spike Jonze ve Michel Gondry, 2009 ve 2011 yıllarında nedendir bilinmez iki stüdyo projesine el attılar. Bu durumu elbette kimse tahmin edemezdi geriye bakınca. Ancak her iki filmin batması bir yana, işçilik açısından sıkıntı çekmediğini de söyleyebiliriz. Jonze’un “Arkadaşım Canavar”ı, biraz geri kafalı bir peri masalı filmi belki. Fakat Gondry ürünü “Yeşil Yaban Arısı”nın alternatif-alaycı bakışı ve yenilikçi çizgi roman estetiğiyle dikkat çektiği söylenebilir. Peki 2000’lerin başında Charlie Kaufman’ın kalemiyle ayakta durduğu düşünülen bu iki isim yalnız başına ne kadar başarılı? “Yeşil Yaban Arısı”nın DVD’sinin çıkmasını fırsat bilerek bu soruyu masaya yatırdık.

        “John Malkovich Olmak” (“Being John Malkovich”, 1999), “Tersyüz” (“Adaptation.”, 2002), “Sil Baştan” (“Eternal Sunshine of the Spotless Mind”, 2004) ve “Rüya Bilmecesi” (“The Science of Sleep”, 2006) isimleri bir şeyler anlatıyordur aslında. Anlatmasa bile böylesi ‘olağan dışı’ kelimeleri bir arada görmek bir şekilde kafanızı bu tarafa doğru çevirmenize yol açabilir. Sözünü ettiğimiz eserler Amerikan bağımsız sinemasında 2000’lerin ikinci yarısında iz bırakan yapıtları temsil ediyor. Spike Jonze ve Michel Gondry gibi ümit vaat eden video klip arka planlı yönetmenlerin işleriler.

        Jonze’u ayakta tutan kişinin Kaufman olduğuna şüphe yok

        Aslında bu garip tonlu, psikolojik dünyalı, gerçeküstücü ve hayal-gerçek arasında gidip gelen evrenleriyle dikkat çeken yapıtların, senaristleri Charlie Kaufman’ın mı yoksa bu yönetmenlerin mi başarısı olduğu meselesi çokça tartışılmıştır. Kolay yolu tercih edersek, şu anda neredeyse 50 yaşına basan Jonze ve Gondry’nin bu filmlere bir şeyler katmadığı görüşüne ulaşabiliriz aslında. Ancak sanki bu noktada ikisini ayırmak şart gibi.

        Zira “John Malkovich Olmak” ve “Tersyüz” hem fikir bazında hem de evrenleriyle başarılı eserler. Auteur bir yönetmenin izinden ziyade özgün bir kalemin damgasını taşıyorlar. Spike Jonze’un ise bu yapıtlarda tonlamanın olağan dışılığına bir yönetmen katkısı vermediği çok açıktı. Bu sebeple onu düşününce gerçek bir stilden ya da yaklaşımdan bahsedemiyoruz. Sadece gözümüzün önünde ‘garip filmlerin aykırı yönetmeni’ adıyla canlanıyor.

        Gondry için yeni neslin Bunuel’i denebilir

        Gondry ise biraz daha farklı. 2001’de “Trog”un (1970) neredeyse yeniden çevrimi olan ve doğa-bilim ilişkisi üzerine bir şeyler söyleyen “İçgüdü”yle (“Human Nature”) sinemaya giren şahıs, aslında kendisini kabul ettirdi. Zira “Sil Baştan”dan sonra senaryosunu yazdığı “Rüya Bilmecesi”, Kaufman’ın psikolojik ve aykırı evreninden ziyade Gondry’nin kendi dünyasını açığa çıkarıyordu. Bu açılardan bakınca da yönetmenin psikolojik sorunları olan bireylerin; karmaşık, gizem dolu ve gerçeküstücü portrelerini çizdiği bilinen bir gerçek. Fazlasıyla da teknolojinin insanda bıraktığı izlerin özgün sonuçlarıyla ilgilenmeyi tercih ediyor kendisi.

        Halüsinasyon ve rüya gibi şeylerin gırla gittiği, ancak bunun zeki bir fikire dayandırıldığı, algı bozucu, zor izlenen ve saygı duyulan sanat eserleri onun yaptığı. Bu bağlamda da “Sil Baştan”ın hikayesini Kaufman’a senaryo için vermesi bir bakıma mütevazılığını kanıtlıyor. Daha çok günümüzün Bunuel’i olarak anılmasını da sağladı bu durum 2006’daki bireysel projesi ile karşılaşınca.

        Bu sebeple halihazırda karşımızda duran 2009 ve 2011’de uzun süreden beri bu isimlerin çektikleri ilk kurmaca filmler garip karşılanmamalı. Zira “Arkadaşım Canavar” (“Where the Wild Things Are”, 2009) 100, “Yeşil Yaban Arısı” (“The Green Hornet”, 2011) 120 milyon dolarlık bütçelerle pazarlanan stüdyo filmleri. Biri Warner’ın çocuk-aile kitlesini hedefleyen eseri, diğeri süper kahraman filmi konseptinde fark yaratma arzusunda bir Sony projesi. Her ikisinin de kendisini izlettirmesi bir tarafa yönetmen dokunuşu adına bir şeyler vermediği de ortada.

        80’lerde kalmış ama iyi çekilmiş bir peri masalı filmi

        “Arkadaşım Canavar”ın ana karakteri çocuğu dar alana sıkıştıran dar açılar, olağan dışı mercekler ve açılışındaki plan sekansla dikkat çekici bir bütünü var belki. Hatta hayal dünyasına girdiğinde orada da hiççi evren tasviri, kaybolmuş Amerikan ailesinin bir portresini çizmeye yarıyor. Jonze, zanaat açısından herhangi bir sıkıntı çekmiyor. Aynen ilk dönemindeki gibi.

        Muhtemelen de bu yolunda devam ederse kendisine bir zararı olmaz. Sadece dev, gerçekçi ve samimi yaratık kavramıyla bir masal algısını götürme düşüncesi birazcık Jim Henson’ın 1980’lerdeki eserlerini akla getirmesine yol açıyor Jonze’un. Bu da günümüzün peri masalı evreninde fazlasıyla demode duran ‘cüssesiyle büyüleyici olmayan çabalayan imgeler’in, filmin tamamını akıtma sıkıntısıyla yüzleşmesini sağlıyor. Ancak işçilik konusunda bir hasar görmüyor yönetmen.

        Dönemine uygun bir süper kahraman komedisi

        Gondry’nin “Yeşil Yaban Arısı” ise Apatow’un komedi geleneğinden beslenen bir alternatif çizgi roman uyarlaması denemesi. “Kick-Ass” (2009) ile akraba. Hatta onun ‘Örümcek Adam’ parodisi olarak düşünülmesi, bunun ‘Batman’ parodisi tanımına layık görülmesiyle özetlenebilir. Gondry’nin de 18 ekrana bölünen sekansın yanında bozucu bir dokunuşla yine kendini hissettirdiği bir gerçek. Akıcı, keyifli ve alaycı dünya filmin ruhuna sinmiş.

        Yine işçilik konusunda bir zaaf yok. Ancak yönetmenin yaptığı biraz altenatif kitleyi ilgilendiriyor gibi. Seth Rogen’ın süper kahraman olduğu bir burjuva taşlaması içeren senaryo da sanki iddialı olmaktan ziyade olayın keyfini sürüyor gibi. Gondry, filmden zevk almış ve para kazanmak istemiş belli. “Hulk”ın (2003) izini sürmesi de bir estetik klasiğini yüceltiyor. Hatta kabul edelim “Arkadaşım Canavar”a göre daha akıcı ve dönemine uygun bir yapıt bu.

        Ancak her iki eserin ortaya koyacağı yegane sonuç; Jonze’un memur, Gondry’nin auteur yönetmen güdüsüyle yollarına devam edeceği gerçeği. Bu durumun da ana sebebi kuşkusuz Jonze’un ABD’de doğup oranın kültürüne göre yetişmesi, Gondry’nin ise Fransa’da dünyaya geldikten sonra çocukluğunu o ülkede geçirip entelektüel bir bakış açısı kazanması. Yani Kaufman olsa daha iyi ama böylesi de mübahtır!

        keremakca@haberturk.com

        ÖNERİLEN VİDEO

        Kurtulmuş, YENİ Parti Genel Başkanı Özel'i ziyaret etti

        TBMM (AA) - TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel ile görüştü. (AA)

        GÜNÜN ÖNEMLİ MANŞETLERİ