Proje doğru, yönetmen yanlış
Kerem Akça, bu hafta vizyona giren filmleri değerlendirdi
Özellikle 2005 yılında çektiği “Dokuz Hayat” ile çok hikayeli film modelinin öykülerini tek plan sekansta hallederek çığır açan ve sinema sanatına bir modern klasik armağan eden Rodrigo Garcia’nın son iki filminde ısmarlama projeler için tutulması yararına olmamış. Tamam “Yolcular” gotik korku alt türünde başarılı bir denemeydi ancak “Anneler ve Kızları”nın taşra hayatının altında yatan acıklı geçmişi ele alırken ‘çok hikayeli film modeli’ni benimsermiş gibi yapması eserin bütününde orta sahada top dolaştırmasına yol açıyor. Ne mesajı yerine gidiyor, ne oyuncular gerçekçi gözüküyor, ne zor sahneler inandırıcı duruyor, ne de yönetmen kendini hissettirebiliyor. Dileğimiz Garcia’nın tekrardan kendi projelerini üretmesi ileride...
Daha 2000 yılında çektiği “İlk Bakışta”dan (“Things You Can Tell Just By Looking at Her”) başlayarak kendi tarzını oturtan bir yönetmen Rodrigo Garcia. Belki 10 yıllık kariyerle bir yönetmen için ‘auteur’ demek doğru değil. Ancak bu kavramı ‘kendi film modelini belirleme’ olarak alıyorsak, hangisinin yönetmenin filmi olduğunu çözebileceğimiz bir kariyeri var kendisinin. Bu sebeple de bu tanımı yapmakla pot kırmış olmayız.
Adeta küçük bir Altman
Yönetmen, Robert Altman ile Amerikan sinemasına esaslı girişini yapan ‘çok hikayeli film modeli’ni benimsiyor. 1990’larda Jill Sprecher, Rose Troche gibi yönetmenlerin el attığı, 2005’te Paul Haggis’in “Çarpışma” (“Crash”) ile Oscar’a uzandığı, 2000’lerde ise Alejandro Gonzalez Innaritu’nun sınıf atlattığı bir formül bu.
“Anneler ve Kızları” (“Mother and Child”, 2009) da çokça ustanın “Dr. T ve Kadınları”nı (“Dr. T and The Women”, 2000) hatırlatıyor. Yani lafın özü bir kadın filmi (chick flick) denebilir bunun için. İsmi üzerinden yola çıktığımızda amacının ‘anne-kız ilişkileri’nde yaşananları ele alan bir portre çıkarmak gibi gözüktüğü söylenebilir. Ancak esas hedefi o değil eserin.
Orta sahada top dolaştırıyor
Zaten hikayesinin özünde ‘düz anlatım’a uygun bir iskelet duruyor. Bu sebeple de sanki Garcia, “Anneler ve Kızları”nın özündeki ‘14 yaşında doğum yapan bir annenin ve onun kızının öyküsü’ gibi çarpıcı bir Amerika ailesi taşlaması içerecek dramatik yapıyı yerlebir etmiş, etkisini arka plana atmış gibi. Bunun da ana sebeplerin biri ‘sürpriz son’a oynayan bir omurganın izinin sürülmesi...
Öyle ki hikayeyi kendi yazmış olsa da ele almak istediği meseleyi üç kadın öyküsünün etrafında döndürmesi; filmin ana damarına ulaşmak yani kaleye gitmek yerine orta sahada top dolaştırıyor havası estirmesini sağlıyor. Lafın özü “Anneler ve Kızları”, meselesine uygun yönetmeni bulamamış bir temasal bütünlükten mustarip. Böyle olunca da aslında Garcia’nın o çok hikayeli filmleri ele alma becerisinden yararlanamıyor.
Biçim-içerik uyuşmazlığı dedikleri bu olmalı
Sadece 120 dakikanın tamamında melodramatik hale gelecek öykü, bu tek boyutluluğa son düzlükte düşmüş oluyor. Tek avantajı bu. Duygu sömürüsüne çok fazla girmiyor anlayacağınız... Bundan önce akılcı plan sekanslar ve soğukkanlılıkla ‘sevgisizlik’e vurmayı beceriyor öyle ki Garcia. Bunun yanında oyunculuk ve diyalog konusunda bir sıkıntı yok. Filmin ana sorunsalı 2008’de gördüğümüz Dennis Lee imzalı ilk film “Bahçemdeki Ateş Böcekleri”nde (“Fireflies in the Garden”) gördüğümüz gibi meselesini tersinden anlatmasında.
Böyle olunca da o kadar dağılmış ki sondaki muhafazakar toparlama çok iğreti duruyor. Öyle ki film, anne-kız ilişkisi üzerinden bir anne, bir gecelik ilişki sevdalısı kadın, bir de yeni evli çift seçerek, aslında seks, ölüm, evlilik gibi konuların geçerli olduğu yerleri ve yarattıkları etkileri ele alırmış gibi yapıyor. Ancak sonlara doğru öğrendiğimiz, bu durumun ana meseleyi dağıtmak için varolduğu gerçeği.
Ismarlama proje elde kalabilir
Belli ki filmin esas isminin tam çevirisi olan ‘Anne ve Kızı’, Türkçe isme de en uygunuymuş. Lafın özü 2008’de çektiği “Yolcular”a (“The Passengers”, 2008) kadar bir milyon doların üzerinden bir bütçeyle çalışmayan Rodrigo Garcia, orada 25, burada yedi milyon dolara zıplayınca ‘ısmarlama proje’ durumunun esiri olmuş. Film de öyle duruyor zaten.
Aslında “Yolcular”, gotik alt türünde çok hikayeli film modelini benimseyen ilginç bir denemeydi ve yönetmenin gerilim yaratma becerisini gösteriyordu. Ancak buradaki ‘anne-kız ilişkisi filmi’nin düz anlatıma ihtiyacı olan bir cümleden güç alması bir tarafa, seks sahnesi çekme konusunda da tecrübeli bir yönetmene ihtiyacı varmış.
Seks sahnesi çekerken duygulara ve tarzlara uygunluk önemli
Tamam Garcia, hikayeler arası geçişi, sinemasal zaman atlama numaralarını iyi yapıyor ve plan sekans çekme konusunda becerikli olabilir. Ancak özellikle Naomi Watts’ın bütün cinsel çekiciliğiyle kullanıldığı iki seks içerikli sahne bir hayli trajik durmuş.
Annette Benning’ininkinin de ondan aşağı kalır tarafı yok. Belli ki Garcia, ısmarlama proje açmazına takılarak ‘bunu da yapmalıyım, bunu da yapmalıyım’ diye telaşlanmış. Ama bir türlü rahat edememesi filme olumlu yansımamış. Senaryosunun melodramatik bir açmaza düşmesinin de ana sebebi bu zaten.
Modern klasiği “Dokuz Hayat”ın ekmeğini yiyor hala
Bir diğer taraftan bakınca da 2005’de çektiği “Dokuz Hayat” (“Nine Lives”) ile 10-15’er dakikalık dokuz plan sekans üzerine kurduğu ve hayatlarını gösterdiği karakterlerin hikayelerine bir daha girmediği film modeli, yönetmenin bu alana kazandırdığı bir atılım idi. Kanımca da modern bir klasiğe dönüştü.
Ancak onu yapmak için elbette zamana ihtiyaç var. Burada görüntüsü, kurgusu, sanat yönetimi, oyunculuğu kusursuz ve mükemmel duruyor fakat ruhu yok projenin adeta. Bu sebeple de Garcia, yaptığı atılımı ilk dönemine geri döndüren bir film ile çıkmış karşımıza. O yıllarının ‘TV dizisi mi çekiyor bu adam?’ tartışmalarını, bir kez daha alevlendirmiş anlayacağınız. Umarız bu film modelini daha farklı bir alana taşıyan Innaritu da böylesi açmazlara düşmez...
FİLMİN NOTU: 4.1
Künye:
Anneler ve Kızları (Mother and Child)
Yönetmen: Rodrigo Garcia
Oyuncular: Annette Benning, Naomi Watts, Samuel L. Jackson, Kerry Washington, Ammy Brenneman, Mark Blucas, David Morse
Süre: 122 Dk.
Yapım Yılı: 2010
L.C.D. SAOLSUN!
70’ler Güney Kore’sinde yetim kalan bir kız çocuğun yetimhanedeki hayat mücadelesini öne çıkarsa da Vitorio De Sica filmlerinin benzeri hikayelerindeki ‘samimiyet’i yakalayamıyor. Aksine ülke sinemasının kısa öyküyü uzatıp sanatsal gibi gösterdiğini zanneden, minimalist melodramlarıyla dikkat çeken sinemacı Lee-Chang Dong’un bu hinliğini hatırlatan bir yapıt karşımızdaki. Ounie Lecomte bu yolunda ilerlerse sinema sanatına bir şey katmadan, sadece ‘sanat filmiyim’ diye haykıran kimi sosyal sorumluluk projelerinin mimarı olabilir. Böylesi ‘konsept’ler olunca ödül kazanmak da kolay zaten! Gözünün boyanması zor değil!
Ounie Lecomte’in ilk yönetmenlik denemesi, sinemacının yarı-otobiyografik bir hikayesini sunuyor. Aslında filmin özüne de bu kişisellik ve duygusallık sinmiş durumda. Öyle ki burada babasından ayrılıp bir yetimhaneye düşen küçük bir kızın yeniden kendine gelme çabası anlatılıyor. Durum karşısında düştüğü çaresizlik öne çıkarılıyor.
Vitorio De Sica’nın ilk dönemini hatırlatıyor
Film aslında yönetmenin Vitorio De Sica’nın çocukların mücadelesini ele aldığı “Sokak Çocukları” (“'Sciuscià' (Ragazzi)”i 1946), “Çocuklar Bizi Seyrediyor” (“I bambini ci guardano”, 1944) gibi filmlerinde veya Spielberg’in “Güneş İmparatorluğu”nda (“Empire of the Sun”, 1987) olduğu gibi kamerayı o küçük yaşlardaki karakterin, yani buradaki Jinhee’nin üzerine yerleştirip yetkin bir sinema dili ile start alıyor.
Karakteri babasının sırtında bisiklette veya ondan ayrılırken bir arabada bakış açısından görüyoruz. Bu da aslında garip ama farklı bir intiba bırakıyor üstümüzde. Daha önce görmediğimiz bir alandan sesleniyor kalbimize.
Ancak yetimhaneye girildiği andan itibaren “Yepyeni Bir Hayat” (“Yeo-haeng-ja”, 2009), bir sosyal sorumluluk projesine dönüşüyor. Daha çok bütün yetim kızların sorunlarının üzerine gitmek isterken, esas amacı olması gereken ‘bir kızın bakış açısından olaylara bakma’yı arka plana itiyor. Böylece hem görsel anlamda, hem de dramatik anlamda etkileyici olandan uzaklaşıyor. Tekdüzeyi takip ediyor. Bu da aslında Lecomte’un henüz sinemaya hakim olmadığını ve herhangi bir olayla birlikte duygusallaşabileceğini kanıtlıyor.
Lee-Chang Dong’un hiçbir şey anlatmadan seyirciyi sömüren melodramlarının havasında
Zaten filmin de esas sorunu 1940’ların o İtalyan Yeni Gerçekçilik akımının yeni başladığı dönemde göze batan üslupsuzluğu öne çıkarması, bunun yanında bu durumun Güney Kore’deki melodram ayağı olarak dikkat çeken Lee-Chang Dong filmlerini hatırlatması. Akla De Sica’nın sözünü ettiğimiz filmlerini getirse de esasen Güney Kore sinemasındaki hakim bir alanın izini sürdüğü söylenebilir.
O da Lee Chang-Dong’un (L.C.D.) “Oasis” (2002) ile başlatıp “Güneşli Kent” (“Milyang”, 2007) ile devam ettirdiği; yüreklere seslenen bir melodramatik kısa hikayeyi, uzun süreye yayarak ‘minimalist’ ve ‘sanatsal’ durma eğilimi. Yani bizde Pelin Esmer’in çok beğenerek “11’e 10 Kala”da (2009) uyguladığı o uydurma metod.
Hikayesinin duygusallığına kapılması, üslupsal bir amatörlük getirmiş
Anlayacağınız Lecomte’un filmini izleyince daha çok özellikle 80’lerde devreye giren Çin sosyal gerçekçi filmleri aklınıza gelse de; eldeki toplamın duygu sömürüsünü uygulamaktan da geri durmaması, dengesinin sarsılmasıyla bizi bu noktaya kadar götürüyor maalesef.
Yani kendisinin çok fazla şey söylediğini düşünen o sosyal içerikli filmlerin düştüğü uçurumdan yuvarlanarak gülünç bir noktada buluyor kendini. O da üslupsal amatörlük ve bir karaktere fazlasıyla kaptırıp duygusallaşma tuzağı... Ancak oyuncular konusundaki detaylı çalışmaya ve belki de eğitimle gelen gerçeklik duygusuna da dikkat çekilmeli. Zira filmin tek olumlu tarafı bu...
FİLMİN NOTU: 3.3
Künye:
Yepyeni Bir Hayat (Yeo-haeng-ja / Brand New Life)
Yönetmen: Ounie Lecomte
Oyuncular: Sae Ron Kim, Do Yeon Park, Ko Ah.-Sung, Robert Youngs
Süre: 92 Dk.
Yapım Yılı: 2009
KEREM AKÇA’NIN VİZYON FİLMLERİ İÇİN YILDIZ TABLOSU
Alacakaranlık Efsanesi: Tutulma (Twilight Legacy: Eclipse): 7
Ayrılık (Die Fremde): 5.5
B Planı (The Back-up Plan): 2.8
Başlangıç (Inception): 8.6
Beni Unutma (Remember Me): 4.2
Büyük Hata (Chloe): 5.6
Çılgın Bir Gece (Date Night): 6
Çok Filim Hareketler Bunlar: 5.7
Deccal (Antichrist): 9.2
Deney (Splice): 6.4
Elm Sokağında Kabus (A Nightmare on Elm Street): 2.4
Elveda (L’Affaire Farewell): 5
Ev: 5.5
Eyyvah Eyvah: 4
Frozen: 6
Gezegen 51 (Planet 51): 6
Gece ve Gündüz (Knight and Day): 5.5
İlahların Aşkı (Ondine): 4
İşkence Okulu (Tormented): 4.1
Kolleksiyoncu (The Collector): 1.6
Müşteri (Cliente): 4.8
Nanny McPhee Büyük Patlama (Nanny McPhee and The Big Bang): 5.2
Nefes: Vatan Sağolsun: 7
Oyuncak Hikayesi 3 (Toy Story 3): 4
Ölüm Zili (Death Bell/Gosa): 2.9
Örnek Aile (The Joneses): 7
Paris’ten Sevgilerle (From Paris with Love): 3
Pers Prensi: Zamanın Kumları (Prince of Persia): 3.8
Sex and the City 2: 3.7
Sıradan İnsanlar (Ordinary People): 7.1
Sihirbazın Çırağı (The Sorcerer’s Apprentice): 3.8
Son Hava Bükücü (The Last Airbender): 2.5
Son Şarkı (The Last Song): 1.3
Şrek: Sonsuza Dek Mutlu (Shrek Forever After): 6.9
Yuva (Le Refuge): 6
Not: Yıldızlar, 10 üzerinden verilmektedir.
keremakca@haberturk.com