Habertürk
    Takipte Kalın!
      Günlük gelişmeleri takip edebilmek için habertürk uygulamasını indirin
        Haberler Kültür-Sanat

        En kısa tanımıyla karakterlerin uçtuğu ya da yerçekimini kaybederek vals yaptığı, stilize ve opera (Pekin operası) estetiğiyle çekilmiş dövüş (kung fu) filmlerinin veliahtı. “Come Drink with Me”, 1966’da wuxia pian alt türünü Hong Kong’ta doğururken, King Hu ve Shaw Kardeşler isimlerini de sinema külliyatına yerleştirdi. Günümüzde “Kaplan ve Ejderha”dan “Kahraman”a, “Kung Fu Panda”dan “Kill Bill”e uzanan etki skalasının esas kaynağı burasıydı.

        Bir haydut çetesi, genç bir devlet görevlisini kaçırır. Çetenin amacı müşahede altında tutulan liderini geri almaktır. Buna istinaden Altın Kırlangıç (Cheng Pei-Pei) adlı bir hükümet tetikçisi, haydutları devre dışı bırakıp onu kurtarmak için görevlendirilir. Ancak bu durum gerçek bir ‘kung fu yetisi’ çatışmasına dönüşecektir. Zira kısa süre geçmeden çetenin başındaki Sarhoş Kedi (Yueh Hua) ile Altın Kırlangıç arasında onurlu bir mücadele başlayacaktır.

        Bir bakıma Hong Kong’taki sinema piyasasının yılda 200 filme uzanan üretimine karşı duran bir alt türün veliahtı. “Come Drink with Me” (“Da zui xia”, 1966), 1970’lerde Bruce Lee’nin yıldızı olduğu ‘kung fu filmleri’ne artistik bir bakış ya da vizyon kazandırmak için yola çıkan özlü bir eser. Bu bağlamda da ‘wuxia pian’ adlı spagetti westernin (stilize western) muadili olarak anılabilecek kültürel bir alt tür yaratması şaşırtıcı değil filmin.

        Kaynağına dans, performans, akrobasi, pandomim gibi şeyleri içinde bulunduran Pekin operasını yerleştiren bu şablon, King Hu’nun da bir auteur olarak kendini kabul ettirmesini sağladı. Zira Hong Kong’un ayakları üzerine basan bir sömürge haline gelmesine paralel olarak ‘özgürlükçü’ ideolojilere izin çıkmıştı o zamanlar. Yönetmenin bu yolun devamında Tayvan’a kaçmak durumunda kalması ise manidardı. Ama Hu’nun yarattığı opera estetiğinin, yıllardır hız kesmeyen etkilerini gözlemleyince amacına fazlasıyla ulaştığını görebiliyoruz.

        İşte başlı başına bir alt türün veliahtı olan “Come Drink with Me”nin işlevleri:

        1-Kültürel bir türün başlangıcı

        Sinema tarihine baktığımızda her ülkede ‘geleneksel bir tür’ çıkması olağan bir durum. Amerika’nın westerni, Türkiye’nin melodramı, Japonya’nın samuray filmi derken bu bağlamda Çin’in de kung fu filmi olduğu gerçeğine ulaşabiliriz. Tarih boyunca da bunlar çeşitli değişimler ile yollarına devam etmişlerdir. Hong Kong da özgürlüğüne anca 1949’da o da ‘koloni’ olarak kavuşan bir ülke olduğundan sanat alanında ancak 1966 yılında böylesi bir atılımda bulunabilmiştir.

        Gördüğünüz eser, ülkenin sinema gerçeğinin başlangıcı anlamına gelir. Çoğu kaynakta Hong Kong Yeni Dalgası’nın öncüsü olduğu düşünülmüştür. Bir bakıma 1979’da başlayan 2. Hong Kong Yeni Dalgası’nın da ‘cesaret direği’dir. Shaw Kardeşler imzalı “Come Drink with Me” aslında hem bir yapımcının, hem de bir yönetmenin çıkışını müjdelemiştir.

        Aynı yıl üreyen “The Six-Fingered Lord Of The Lute” (“Liu Zhi Qin Mo”) ile beraber ülkenin ilk wuxia pian örneği olarak kabul görür. 1930’lardaki sansürün ardından 1961’da Shaw Kardeşler’in piyasaya girişi, ‘popüler sinema üretimi’ne kaynak oluşturmuştu aslında. Bu bağlamda böylesi bir hareket gayet normaldi. Bu filmin ise Hong Kong sinemasının mihenk taşı olduğu kesin. Bu sebeple Çin’in kültür devrimi periyoduna denk gelmesi tesadüf değil.

        Bu sektörel atılımın aslında “Kill Bill”de (2003) de jeneriğe ilham verdiği görülebiliyor. Zira oradaki ‘eskitilmiş açılış jeneriği’, Shaw Kardeşler’in şirketinin logosunu ve pelikül dokusunu taşımıştır. Buradaki durumdan bahsedecek olursak da aslında kung fu filmi, samuray filmi ve westernin stilize ve zamansız bir dünyaya uyarlanmasıydı söz konusu olan. Bunun için de Çin operasının, pandomim ve akrobasi ile bütünlenen Pekin operası kolunun estetiği ile ilerleniyordu. Ses, kurgu ile görüntü yönetiminin birincil rolüyle bir işitsel ve görsel cümbüş bizleri bekliyordu lafın özü.

        Dövüş sahnelerinin görkemli hale getirilip ‘koreografi’ boyutluluğu ile sarılması adeta dans eden ya da fantastik güçlere sahip olan karakterleri beraberinde getiriyordu. Bunlar eski model ‘jidaigeki dönemi’nden (önceki çağlarda geçen, kültürel arka planlı kostümlü dramalar) ziyade zamansız bir algıdan devreye girince ise bir bakıma Hong Kong’un ‘süper kahraman filmi’ perdeyi esir alıyordu. Esaslı hedef; sinema tarihinde Sergio Leone, Michael Mann ve Dario Argento’nun western, suç filmi ile korkuya, chanbaranın ise samuray filmine yaptığını kung-fu filmine uygulamaktı.

        2-Sarhoş olmak ister misin?

        King Hu bu hedef doğrultusunda yola çıkarken aslında adını ‘benimle içmeye gel!’ koyduğu filminin karakterlerine de ‘lakaplar’ takıyordu. Bunlardan beslenen ana yapı ise bir slapstick komedi olgusuyla doluyordu. Estetiğin içinde bulunan ‘akrobasi’den yola çıkan bu doku, aslında bir sinemasal füzyonun karşılığını sunuyordu. Zira wuxia, kung-fu filminden yola çıksa da geleneksel samuray filmlerinin ‘kılıç dövüşleri’ni de aldığı bir kung fu-samuray bütünü sunuyordu.

        Bu durumun ‘Altın Kırlangıç’, ‘Sarhoş Kedi’, ‘Yeşimtaşı Suratlı Kaplan’, ‘Ağlayan Kaplan’ gibi ‘lakapsal’ isimlerle sarılması da normaldi. Yani gerçek bir sahne ismi ile yerçekimsizliğin tanımı devreye girmiş oluyordu.

        Buna istinaden King Hu’nun girişteki westernleri hatırlatan ‘soylu birini kaçıran haydutlar’ odaklı sekansı ile onun ardına dikilen yerel kahvedeki ses-müzik dolu sekansın birlikteliğiyle amacını belli ettiği söylenebilir. Kendisinin hedefi sarhoş ruh halinden ziyade belli bir stil geleneği oluşturmaktı. Dövüşün yapaylığını ya da samurayların kılıçlarının manasızca sallanmasını devre dışı bırakıp üslupsal bir dokunuşu perdenin esaslı temsili haline getirmekti.

        Bu doğrultuda yönetmenin kameranın ani zoom in ve swish pan (yıldırım) hareketlerinden güç alırken, vinç kaydırmalarını da çokça devreye soktuğu görülebilirdi. Ancak en önemlisi de eldeki envai çeşit silahın bir şekilde ‘detay ses’ haline gelmesiydi. Hikaye dışı ses (non-diegetic voice) dediğimiz şeyin çatallardan, bıçaklardan, çanaklardan tutun yelpazelere ve hatta sopalara kadar çok boyutlu bir kullanımı mevcuttu burada.

        Bunun üzerine de müzik skalasında obua, davul gibi çalgıların incelikli koreografi katkıları ekleniyordu. King Hu, buradaki iyi-kötü mücadelesinin üzerine stil kaygılı bir örtü örterken, karşımıza ‘görkemli’den çok ‘stilize’ kavramına yakın bir yapı çıkarıyordu. Geniş ölçekli objektiflerin hakimiyeti de aksesuar patlamasıyla bu duruma vurgu yapıp, konaklanan bölgenin ‘müzik performansları’ işitsel yolculuğun sinemadaki önemine dikkat çekmeye yarıyordu.

        Bu da sayısız yönetmeni ve filmi etkilerken, bir bakıma Leone’nin westerne yaptığını kung-fu filmi bazlı devreye sokuyordu. “Come Drink with Me”, özüne bunları aldıktan sonra zamanla fantastik algıyı daha da kuvvetlendiriyordu. Buna istinaden birbirine uçan şeyler fırlatan, elinden duman çıkaran veya uçabilen karakterler de devreye giriyordu. Bu durum sondaki ‘orman’ sahnesinin mitik temsilinin bir sonucuydu aslında.

        3-Büyülü ve estetize, sahne malı bir orman

        Konu oraya gelmişken bir bakıma buradaki karakterlerin de ölümsüz bir çizgi roman tiplemesi gibi hareket ettiklerini not düşmek şart. Zira King Hu’nun ilk iki görkemli sekansın ardından ‘Altın Kırlangıç’ ve ‘pandomimci’ gibi beyaz pudralı suratıyla çıkagelen ‘Sarhoş Kedi’yi buluşturduğu ilk düello sekansından bahsedilmeli. Dış mekandaki bu sahnenin, birçok insan ya da düşman-dost ile sarılması üst bir düzey üç boyutlu resital sunmasına yarıyor aslında.

        Kameranın önüne bale, dans ya da tiyatro sahnesine çıkar gibi çıkan bu iki karakterin saygıda kusur etmeden iktidar mücadelesine odaklanması ve birbirini keserken de ‘mesafe’yi koruması önemliydi. Zira burada samurayların kültürünün de bir temsili sunuluyordu kılıç kullanımıyla. Ancak esasen öldükten sonra gözünü bir ‘diriltme’ ormanında açan ve mitik bir dokunuşa bürünen karakterin ‘bakış açısı planları’ ile sarılması da ilginç bir başka eğilimdi.

        Zira bu orman motifi, filmin ‘stil’ kat sayısını arttırırken bir bakıma ‘dirilme’ ya da ‘mitolojik yeniden doğum’ noktasında işlevsel hale geliyordu. Bunun Çin mitolojisinde bir yerlere oturduğu da kesin. Yine devreye giren ‘Yeşimtaşı Suratlı Kaplan’ ile ‘Ağlayan Kaplan’ da bu ‘büyülü doku’ sayesinde eski intikam düellolarına devam ediyorlardı. Çünkü son 20 dakikalık bölümde görkemli bir çatışma ya da düellonun ardına onların ‘kişisel kin’i ekleniyordu. Ana karakterler devreden çıkıp temasal bir iktidar çatışması devreye sokuluyordu, modern sinemaya gönderme yaparaktan...

        Bu da niyeydi? Elbette kahramanların kendi egolarını koruyup yükselme ya da güçlerini sergileyip iradeyle sarılmaları gerçeğinden kaynaklanıyordu. Hu, ‘hayaller ormanı’ndaki son sekans için fazlaca çalışmış olmalı. Öyle ki o dokuda da kan, ses ve fantastiklik kat sayısının yükselmesi, bu bölümün iz bırakmasına yol açtı. Uçma efektlerinin o zamanki hafif ‘kitsch’ duruşu da buradaki zamansız dokuyu güçlendirmeye yarıyordu aslında...

        4-Cheng Pei-Pei ya da iyi-kötü mücadelesi

        İşin doğrusu buradaki ‘ajan-haydut’ çatışmasının sonrasında triad filmlerinde (Bkz. “City on Fire”) ve Hollywood’daki “Yüz Yüze”de (“Face-Off”, 1997) görülen ‘iyi-kötü’ mücadelesine sıçrayan bir hali olması da iz bırakıcı bir başka faktördü. Cheng Pei-Pei ve Yueh Hua, sistemin adamları olarak çarklıların içinde birbirlerine girerlerken ‘cani’ olmaları, bir bakıma King Hu’nun kraliyet sistemine eleştirel bakışını harekete geçiriyordu.

        Bu da sonradan birçok türe sıçrayan, bu koşulsuz durmayan iyi ile kötünün birbirine girmesi odaklı yapıyı çokça besliyordu. Birbirlerini umursamayan bu ikili, kendi şovlarını yapıyorlardı. Biri kafasında şapka, diğeri yüzünde beyaz pudra ile tek tipleştirilirken, bir bakıma aralarındaki mücadele ile Michael Mann ya da John Woo filmlerinin odak noktası haline geliyorlardı.

        Hua’nın girişteki ‘kaçırma’ sahnesinde olayları izleyip geniş açıdan seyirciye bakması bir ‘opera’ algısı getirirken, Pei-Pei’nin de bir anda ölüp kahramanlaştırılması ‘heroic bloodshed’ (80’lerde hakim olan Hong Kong kahraman filmleri) tadında bir tiplemeyle yüzleştiriyordu bizleri.

        Elbette Hu’nun bir başka işlevi de buradaki ‘kadın tetikçi’ tiplemesi idi. O karakterden 1968’de kendi ismini verdiği bir devam filmi de üredi. Zira o zamana kadar ‘erkek kötü’ye alışık olan izleyici, bu noktada dünya sinemasına açılan bir servis yolu ile yüzleşiyordu. Böylece kara filmlerin femme fatalelerinin algısına bir ekleme yapılırken, François Truffaut’nun “Siyah Gelinlikli Kadın”ındaki (“La Mariée était en noir”, 1968) ‘intikam peşindeki katil kadın’ tiplemesinden önce ilk yumruk Hong Kong’tan gelmiş oluyordu.

        Buna istinaden de “Come Drink with Me”nin işlevleri artıyordu işin doğrusu. Cheng Pei-Pei’nin Tarantino külliyatına ve Ang Lee filmine uzanan haliyle gittiği noktaları da unutmayalım elbette! Zaten halen erkeksi, mücadeleci, kendini koruyan ve tetikçi kavramları feminist bir olguyla akla geldiğinde onun ismi veriliyor. Kılıçların kraliçesi lakaplı oyuncu, bale mezunu ve şarkıcı bir annenin kızı. Bu bağlamda da kendisinin ‘wuxia yıldızı’ olmasını tesadüf olarak görmek yanlış.

        5-Takipçileri

        Filmin 1980’lerin sonuna kadar üretilen geleneksel wuxia pian denemelerinin tamamında büyük iz bıraktığı kesin. Buna paralel olarak 1979’da başlayan 2. Hong Kong Yeni Dalgası’nın içindeki yönetmenleri etkilediğine de şüphe yok. John Woo, Tsui Hark ve Ringo Lam, Hu’ya ve bu filme çok şey borçlu. Bir sonraki jenerasyondan da Johnie To, Stephen Chow, Alain Mak-Wai Kaung Lao ikilisinin bu izde devam ettiği şüphesiz.

        2000’lerde Hollywood’a kadar sızan ve evrenselleşen bu filmin türsel etkileri “Kaplan ve Ejderha” (“Wo hu cang long”, 2000), “Kung Fu Panda” (2008), “Kahraman” (“Ying Xiong”, 2002), “Kung Fu Sokağı” (“Kung Fu”, 2004), “Kızıl Uçurum” (“Bi Chi”, 2009), “Yasak Krallık” (“The Forbidden Kingdom”, 2008) başta olmak üzere sayısız esere kadar uzandı.

        “Come Drink with Me”, estetik kaygısıyla da (“Double Suicide” Shinjû: Ten no amijima”, 1969), “Bebekler” (“Dolls”, 2002) ve “Bunraku” (2010) gibi geleneksel Japon tiyatrosu türlerini estetize eden eserleri etkilemiştir.

        Nereden bulabiliriz?

        Türkiye’de henüz ev videosunda karşımıza çıkmayan filmin DVD’si amazon.com’dan temin edilebilir.

        Kimlik:

        Come Drink With Me (Da zui xia)

        Yapım yılı: 1966

        Yönetmen: King Hu

        Oyuncular: Cheng Pei-Pei, Yueh Hua, Hung Lieh Chen, Yunzhong Li, Ying-Chieh Han, Chih-Ching Yang, Jackie Chan

        Senaryo: King Hu, Yang Erh

        keremakca@haberturk.com

        ÖNERİLEN VİDEO

        Cani koca 2 bacağını almıştı! En korkunç yüzleşme

        Muğla'da, boşanma aşamasındaki eşi 43 yaşındaki Hatice Katrancı'yı av tüfeğiyle vurarak iki bacağının ampute edilmesine neden olan 46 yaşındaki Veli Katrancı'nın yargılandığı davanın üçüncü duruşmasında Hatice Katrancı, olaydan sonra ilk kez sanık ile mahkemede yüzleşti. Fenalık geçiren Katrancı, eş...
        GÜNÜN ÖNEMLİ MANŞETLERİ