Yalnız ve güzel insan
Kerem Akça, bu hafta vizyona giren filmleri değerlendirdi
Bundan yedi yıl önce özgün el çizimi animasyonu tekniğiyle Jacques Tati’nin kaba komedi geleneğini buluşturmasıyla çığır açan “Belleville’de Randevu”nun yönetmeni Sylvain Chomet’nin kariyerinin ikinci animasyonu. “Sihirbaz”, ana karakterinin kaba komedinin Fransa’daki ustası Tati olduğu, kaybolan değerlerin üzerine giden minimalist bir absürd komedi kıvamında. Komedinin sözünü ettiğimiz bu alt türünün son 20 yılda ‘yönetmen dokunuşu’yla yürüyen kurmaca örneklerini akla getirse de, rengarenk evreniyle onlardan ayrılıyor. Sinema doğmadan önce izleyicileri sahneye çeken ilüzyon sanatını icra eden karakterin çöküşünü hissettirmeden ele alması da, ‘Konuşmanın ne faydası var?’ sorunsalına odaklanarak kapitalizmi hicveden incelikli bir yapıtla yüzleşmemizi sağlıyor.
2000’lerde üretilen Avrupa animasyonlarını incelediğimizde, Japon ve Amerikan piyasasının baskınlığına isyan edecek derecede başarılı örneklerle karşılaştığımızı söylemek zor. Ancak “Belleville’de Randevu” (“Triplettes de Belleville”, 2003) ve “Persepolis” (2007), bu konseptte rakiplerine göre daha iz bırakır çıkışlar yapan iki animasyon yönetmeni kazandırmışlardır sinema piyasasına.
Bu durum da Hayao Miyazaki, Katsuhiro Otomo, Mamoru Oshii gibi Japonya kaynaklı ‘auteur animasyon yönetmenleri’nin yanına Avrupa’dan ya da Fransa’nın genç kanadından birkaç rakip çıkmasına yol açmıştır.
Modern klasiğinin üzerine yeni bir şey katmıyor
Chomet de yedi sene önce çektiği “Belleville’de Randevu”dan üç yıl sonra katıldığı “Paris Seni Seviyorum” (“Paris Je T’Aime”) projesi sayesinde kurmacada bir pandomimcinin ya da ‘sessizce sanatını icra eden bir adam’ın macerasını kısa filmleştirmişti. Bu ufak ‘animasyon arası’nın hemen sonrasında ise “Sihirbaz” (“L’Illusionniste”, 2010) ile karşımıza çıkması sinema kimliğini oluşturması açısından bir hayli önemli.
Aslında temeline baktığımızda yedi sene önce devrim yapan ve modern klasiğe dönüşen eserin üzerine yeni bir şey katmıyor bu yapıt. Öyle ki Chomet’nin kendi geleneğinin uzağında duran farklı bir animasyon tekniği geliştirmekten ziyade, bu alanda üzerinde çok uğraşılmış eserler üretmek gibi bir hedefi var. Bu da anlaşılır bir durum. Böylesine bir bakış açısına hiçbir itirazımız olamaz. Zira bu, onun ‘auteur’ güdüsünün yıllar geçtikçe daha da güçlenmesine yol açacaktır.
Chomet’nin en kişisel projesi olma ihtimali yüksek
Bu ışıkta da belki “Sihirbaz”, bundan 20 yıl sonra bakınca yönetmenin en kişisel projesi olarak anılacak. Şimdi izleyince de böyle bir izlenim alıyoruz perdeden onu da itiraf edelim. Ancak iki boyutlu el çizimlerinden oluşsa da bunu farklı bir konseptte karşımıza getiren tekniği, sessiz dünyası, Jacques Tati geleneğini izleyen dramatik yapısı ve metinsel derinliğiyle yine keyifle ve düşünce radyasyonuna uğrayarak tüketilen bir 80 dakika sunuyor bu eser.
Zaten belli ki Chomet, bundan sonra ne yaparsa yapsın, bunu kendine özgü yaklaşımıyla ortaya koyduğunu bileceğiz. Yedi senelik aralar da çok önemli değil. Onun stili başlı başına animasyon piyasasında ayrıksı bir duruşa sahip. Tabii burada Jacques Tati’nin sinemalaştıramadığı senaryosunu, perdeye ‘animasyon’ üzerinden yansıtması da bu kişisel duruşunu sergilemesine yarıyor yönetmenin.
Eskiyen değerler üzerine incelikli bir sinema eseri
Yönetmenin esas amacı ‘eskiyen değerler’ üzerine bir film yapmak. Onun arkasına 2. Dünya Savaşı sonrası İngiltere’sinde sanayileşmeye yüz tutmuş bir kasabayı yerleştirmesi de, sözünü ettiğimiz durumun filmin dünyasına paralel olarak akan politik olayların katkısıyla ilerlemesine yol açıyor.
Bu da ön plana yerleştirilen ‘illüzyon’un katkısıyla, ‘sihir’in dahi bir şeyi kurtaracak gücü kalmadığı anlamını çıkarmamıza yarıyor. İşte “Sihirbaz”, tam da bu açılardan alegorik (alakasız bir şey üzerinden bütün dünyayı veya belli bir dönemi anlatmak için kullanılan öğelere adını veren sanat terimi) bir eser olarak anılabilir.
Yani yine sessiz ve uzun planlarla yol alan bu incelikli animasyonun derinliği de bir hayli şaşırtıcı. Zaten yönetmenin burada bir sihirbazın hikayesine odaklanırken, fazlasıyla Bent Hamer, Aki Karusmaki, Tsai Ming-Liang gibi minimalist absürd komedi üreten sinemacılardan esinlendiği söylenebilir.
Konuşuyoruz da ne oluyor?
En büyük gücü ise sevgiyi ve iletişimi hangi dilde konuştuğunu bilmediğimiz ‘genç kız karakter’ ve gerçek anlamda sessizlik yoluyla yaratarak toplumsal bir yaraya parmak basması... Öyle ki Chomet diyor ki: ‘Artık konuşursak ne noktalara gidiyoruz, eski konuşmadığımız, uygarlaşmadığımız dönemleri özlüyorum. Keşke her şey böyle olsa da sevgiler, duygular, yürek ve insanlık daha bir ön plana çıksa!’.
Bunu verme şekli en az minimalist yönetmenlerin yaklaşımları kadar aykırı ve zor yollarla gerçekleşmesine karşın, yine de animasyonun renk cümbüşü şeklinde seyretmesi önemli elbette. “Sihirbaz”ın sözünü ettiğimiz gibi “Belleville’de Randevu”nun farklı üslubundan sinemasal sonuçlar çıkarmasıysa mesajının gücünü arttırıyor.
Bu doğrultuda da Türk sinemasında film gramerini ve sinemanın kurallarını reddederek böylesi mesajları ittire ittire vermeye yeltenen bir kısım yönetmen için de başvurulması gereken bir sinemasal rehbere dönüşüyor “Sihirbaz”.
Yitip gidenler arasına sinema da katılabilir
Tabii yönetmenin Tati’nin kendisini ana karakter yapıp ‘miyadı dolan sahne sanatı sihirbazlık’ın izini sürerken, gerçek sinemayla ilgili nostaljik şeyler de söylediğine tanıklık etmek mümkün. Öyle ki illüzyonun sinemadan önce tiyatro ile birlikte hakim performans sanatı olması da kaybolan değerler meselesini oraya bağlıyor ister istemez.
Böylece Chomet sinemanın değerinin gün geçtikçe yitip gittiğini de anlatıyor alttan alta ve seyircisine sesleniyor: ‘Temeldeki o saf, işlenmemiş şeye ihtiyaç var’. Bunun yanında minimalist kaba (slapstick) komedinin ustası Tati’nin “Amcam” (“Mon Oncle”, 1958) filminin sonlara doğru bir sahnede live-action (kurmaca) haliyle perdeden hikayeye dahil olması, sözünü ettiğimiz durumu daha eğlenceli ve anlamlı hale getiriyor.
Zaten “Sihirbaz”ın en büyük özelliği de sinefilleri ilgilendiren bir şeyler barındırması içinde. Bu durumu çok ileriye götürmekten ziyade kendi alanında ‘yalnız ve güzel insan’ın izini sürerken keyifli, derin, anlatı kurallarına hakim ve sinemasal anlamda özgün görüntüler sunan bir animasyon tekniğiyle perdeye taşıması önemli. Ana karakterin Tati olduğu bir animasyon izlemek de elbette sinemaseverler için bir nimet.
‘Yalnız ve güzel insan’ neyin temsilcisi?
“Sihirbaz”, Chomet’nin devrim yaptığı tekniğinin, hangi hikayenin izini sürerse sürsün her şeye ne kadar yatkın olduğunu kanıtlayan bir eser. Öyle ki yönetmenin ilk filminden bu yana bu durumu deneyen bir yönetmen daha çıkmamıştı. Sadece ucundan “Köpeğim Tulip”i (“My Dog Tulip”, 2009) örnek gösterebiliriz belki.
Aslında sinemanın son yıllarında kaba komedinin absürd komediye geçişini ispatlarken, arka plan dokusuyla da minimalist kurmaca filmler kadar ‘yalnızlık’ ve ‘yabancılaşma’ duygusu aşılayabilen bir eser bu.
Bu konuda ‘değişim’e ayak uydurarak, bir taraftan sanayileşmenin yol açtığı meseleleri ti’ye alırken, bir diğer taraftan da hikayesi için modern sinemanın başladığı yıl olan 1959’u tercih etmesi, önemli ayrıntılarla çıkagelmesini sağlıyor “Sihirbaz”ın. Zaten Chomet de o dönemi özlediğini vurgulamaktan hiçbir zaman gocunmuyor. Belki de bu ‘yalnız ve güzel insan’ sinemayı temsil ediyordur kimbilir?
FİLMİN NOTU: 6.8
Künye:
Sihirbaz (L’Illusioniste)
Yönetmen: Sylvain Chomet
Seslendirenler: Jean-Claude Donda, Edith Radkin
Süre: 80 dk.
Yapım Yılı: 2010
‘NEFES’ SARFİYATININ ASAP BOZUCULUĞU
Akciğer kanseri olan kızına kaçak organ bulmak için Meksika’da maceraya atılan bir babanın öyküsü. Türlerden ziyade karakterlerin psikolojileriyle ilgilenen tipik bir Amerikan bağımsızı. Ancak İzlanda arka planlı Baltasar Kormakur’un altıncı filmi “Nefes Nefese”de esas amacı yapıta ismini veren ‘nefes nefese kalma’ durumundan özgün bir sinema dili yaratmak aslında. ‘Hızlıca nefes alıp verme’nin hasta kızdaki ve Meksika’nın suç dünyasının içinde kaybolan babadaki etkilerini tempoyu yükselterek seyirciye hissettirmesi de toplumsal çıkışsızlığa parmak basmasına yarıyor. Böylece organ ticaretiyle ilgili dertlerini daha zeki bir yolla yerine ulaştırmış oluyor “Nefes Nefese”.
En kısa tanımıyla organ ticareti üzerine bir karakter draması olarak özetlenebilir. “Nefes Nefese” (“Inhale”), Alejandro Gonzalez Innaritu’nun “Paramparça Aşklar ve Köpekler” (“Amores Perros”, 2000) ile getirdiği karakter draması görselliğini, Soderbergh’in “Trafik”le (“Traffic”, 2000) Hollywood’a armağan ettiği Güney Amerika’da yaşanan gerçekçi suç hikayesi konseptiyle birleştiren bir eser. Son 10 yılda da bu formülde başarıya veya başarısız sayısız deneme var.
Yönetmenin ülkesinde ürettiği ilk dönem eserlerini hatırlatıyor
“Nefes Nefese”, İzlandalı yönetmen Baltasar Kormakur’un kendi ülkesinde ürettiği ‘hikaye anlatma sineması’ ya da ‘popüler sinema’ yanlısı ilk dönem eserlerinde ne kadar net olduğunu ispatlıyor bir kez daha. Öyle ki “Cennette Yolculuk” (“A Little Trip to Heaven”, 2005) ile ABD’de kara film alanına el atan yönetmen, kimi türsel bilgisizlikler sebebiyle istediği başarıya ulaşamamıştı daha önce.
Ancak Kormakur’un kendi ülkesinde çektiği ve belli bir standartları tutturduğu “101 Reykyavik” (2000) ile “Deniz”de (“Hafid”, 2002) olduğu gibi yine ‘aile dramı’ üzerinden bir şeyler yapmaya çalışan bir eser var karşımızda. Tek fark mesafeli kuzey insanının yerine Amerikan karakterlerin geçmesi. Türlerle uğraşmaması lehine yansımış anlayacağınız yönetmenin.
Hikayesini fazla sömürmemesi takdir edilebilir
Meksika’daki çeteler ve gettolar üzerinden yürüyemesine karşın Güney Amerika çıkışlı “Tanrıkent” (“Cidade de Deus”, 2000) gibi filmlerin keskin özgünlüğüne sahip bir yapıt değil “Nefes Nefese”. Ancak organ nakli ile ilgili yıl içinde çekilen parapsikolojik korku filmi “Gammaz Yürek” (“Tell-Tale”, 2009) ve siber-punk bilimkurgu “Repo Men”in (2010) üzerinde seyretmesi sevindirici.
Öyle ki akciğer kanseri olan kızlarının ölmemesi için kolları sıvayan anne-babanın dramını duygu sömürüsüne olabildiğince az girerek bağımsız sinemaya yakışan bir duruşla ele alıyor bu yapıt. Aile dramını militan suç hikayeleriyle birleştirirken de fazla sıkıntı çekmiyor.
Nefes nefese kalma üzerine dokunan özel sinema diliyle dikkat çekiyor
Orta plan ağırlıklı ve sallanan el kamerası odaklı akarken, baba karakterinin psikolojisi üzerinden ilerliyor. Ancak bunu yapmasının nedeni farklı. Işığı fazlaca yalıtarak sarı ve mavi renkleri öne çıkararak karakter dramasını plastik bir dokuya transfer eden Kormakur, esasen ‘akciğer kanseri kız evladın nefes nefese kalması’ ile ‘baba karakterinin Meksika’da çeteler arasında tempoya girip hızlıca nefes alıp vermeye başlaması’nı üst üste bindirdiği farklı sinema diliyle dikkat çekiyor.
Zira baba da kızın yaşadıklarıyla suç mizanseninde karşılaşıyor ve dünyada bütün çocukların sistemler sebebiyle açı çektiğini, toplumsal bir çıkışsızlıktan mustarip olduğunu anlıyor. Meksika kısmının bu kadar yüksek tempolu seyretmesinin amacı da Kormakur’un akciğer kanserinin nefessiz kalma durumuna izleyicisini yüzde yüz anlamda dahil etmek istemesi.
Ana meselesi toplumsal çıkışsızlık
Böylece özdeşleşme mantığını uygularken, bunu ‘nefes nefese kalma’ durumu üzerinden gerçeklik ve derinlikle perdeye taşıyan bir eserle yüzleşiyoruz nihai sonuçta. Her insanın toplumsal çıkışsızlıkla mücadele ettiğini ve hayata tutunmanın nefes nefese kalmaktan yani çabalamaktan geçtiğini vurguluyor “Nefes Nefese” en kısa tanımıyla.
Bunda da esas amacı elbette her şeyin tekinsiz ve sonuçsuz olduğunu göstermek istemesi aslında. Öyle ki Meksikalısı, Amerikalısı farketmeden keskin bir hayat çizgisi, insanları çıkışsızlığa itiyor bu zalim dünyada. İşte yönetmenin ‘nefes nefese kalma’ durumundan perdeye taşımak istediği sonuç da tam olarak bu zaten.
Kara filmden ne kadar uzak durursa o kadar iyi
Nihai sonuçta “Nefes Nefese”, Kormakur’un kanımca bir türe ait gibi gözükse de aslında karakter psikolojisine odaklanan filmlerinin arasında ilk üçe girer. En azından İzlanda’da çektiği ilk iki eserin altında yer alması kesin.
Öyle ki kaçak organ ticareti üzerine sinemasal yollarla bir şeyler söylemeyi kendi ölçülerinde başarıya ulaştırma konusunda sıkıntı çekmiyor. Bunu duygu sömürüsünden uzak durarak gerçekleştirmesi de takdir edilmeli. Çünkü Kormakur “Bataklık” (“Myrin”, 2006) gibi kara filmler üretirken bu psikolojiye ulaşma konusunda bir olgunluk sağlayamayıp dağılsa da, aile dramı üzerinden bir şeyler yapınca sonuç burada olduğu gibi daha yukarılarda seyredebiliyor.
FİLMİN NOTU: 5
Künye:
Nefes Nefese (Inhale)
Yönetmen: Baltasar Kormakur
Oyuncular: Diane Kruger, Dermot Mulroney, Sam Shepard, Rosanna Arquette, Mia Stallard, Jordi Molla, Vincent Perez
Süre: 100 dk.
Yıl: 2010
‘GERÇEK’ DEDİYSEK...
1999’da “Blair Cadısı”nın kaldığı yerden devam eden bir şeytan filmi. Evet evet yanlış duymadınız bu 11 yıllık süreçte başta “REC” ve “Paranormal Activity” olmak üzere el kamerasının gerçekliğine yaslanan ve bundan farklı sinema dilleri ya da korku formülleri çıkartan sayısız eser mevcut iken “Son Ayin”, yalancı belgesel olma konusunda bir hayli iddialı. Bunun sonucunda da korku türüne saygısızlık yapan, sinsi, demode ve sadece belgesellere ilgili kitleyi hedefleyen bir yapıta dönüşüyor ister istemez. Üstelik ‘“Blair Cadısı” neydi ki…’ diyesiniz de geliyor bu eseri izledikten sonra...
Korkuda gerçeklik olgusunu öne çıkarmak son yıllarda moda oldu bildiğiniz gibi. Bu eğilimin kaynağına baktığımızda ise 1999’da çekilip başarısız olan “Blair Cadısı” (“The Blair Witch Project”) ile yüzleşiyoruz. ‘Korku türünün esaslarını unutun. Buradaki her şey gerçek’ ilkesi ışığında ilerleyen bu yapıtın, bunu ‘kandırmaca’ olarak kurgulaması amacına ulaşırken seyircisinin eline istediğini vermesini engelliyordu. Ancak gerçek anlamda bir yalancı belgesel (mockumentary) idi o eser. Bu sebeple de onu korku alanı açısından ‘yenilikçi bir deneme’ olarak adledebiliriz.
Korkuda son 10 yılın atılımlarının gerisinde
2000’lere gelindiğinde ise seriye dönüşen “28 Gün Sonra” (“28 Days Later…”, 2002), “REC” (2008) ve “Paranormal Activity” (2007) ile “Canavar” (“Cloverfield”, 2010) gibi el kamerasının gerçekliğini farklı şekillerde kullanan ve bunu bir estetiğe kavuşturan eserlerin korkuda çığır açtığı görüldü.
Bunun devamında da sinema dünyasına farklı eğilimler kazandırıldı. Daniel Stamm’ın kariyerinin bu ikinci belgeseli ise “Blair Cadısı”nın yaptığını geri getiriyor. Oradaki cadı avının yerini burada şeytan çıkarmanın gerçekliğini sorgulama maddesi alıyor.
“Blair Cadısı”nın şeytan filmi versiyonu
Muhtemelen bu eseri ilk filmleri “Blair Cadısı” sonrası kariyerleri düşüşe geçen Eduardo Sanchez ile Daniel Myrick izlese çok memnun olurlar. Ancak burada yapılan ‘Şeytan çıkarmaya inanmıyorsanız, kanıtlamak için belgesel çekiyoruz’ görüşü ışığında oluşan yalancı belgesel dokusunu bir zeka parıltısı olarak algılamak mümkün değil. En azından bu konseptten bir ‘sinema filmi’ dokusu çıkamıyor onu itiraf edebiliriz.
Sadece “Şeytan” (“The Exorcist”, 1973), “Omen” (1976) gibi şeytan filmi klasikleri için ‘Tam bir saçmalık, şeytan çıkarma da olur mu!’ düşüncesindeki kitle izlesin diye üretilen bir eser bu. Bu ışıkta da tabiri caizse ‘olgun insanlar’a sesleniyor “Son Ayin”. Hedef okları bu noktaya doğru kayınca ise ister istemez sonuç facia oluyor.
Adı korku olan her şey popüler midir?
Çünkü korku tarihini hiçe sayarken sadece ‘arthouse kitle’yi (sanat filmi kitlesi) hedefleyen bir yapıt bu. Adı ‘korku’ olan her şeyi ana akım sinemaya dahil etmek de tam bir kavram karmaşasına yol açar. “Son Ayin” de işte tam da bu açıdan sorgulanması gereken bir eser.
Tamam şeytan çıkarma mevzuuna yaklaştıkça gerçeklik ve kamera kullanımının izinde, neredeyse çerçeveyi ısıran iblisin katkısıyla bir tedirgin edicilik yaratmayı başarıyor seyircisinin üzerinde. Bu da filmin tek olumlu yanı. Ancak 87 dakikalık süresinin sadece son 20-25 dakikalık bölümünün böyle bir işlevi var ne yazık ki.
Neyse ki etrafta daha özgün korku belgeselleri var
Başlangıç ve fikir aşamasında ise gerçek bir belgesel çıkıyor karşımıza. Bunun da Eli Roth yoluyla pazarlanma isteği tamamen belgesel estetiğini geliştiren filmlerin gişede patlamasıyla ilintili. Bu durumdan para kazanılması ise ‘şeytan çıkarma’ mevzuunun gerçek olup olmadığı konusu hakkında seyircide oluşan meraktan kaynaklanıyor. O olaya çekilen bir kitle mevcut daha önce de söylediğimiz gibi.
Ancak belgeselci olarak bilinen Stamm’ın eseri, daha çok festivallerde gösterilip ticari vizyona sokulmayacak bir deneme adı altında anılabilir. Neyse ki “Hileli Gerçek” (“Double Take”, 2009) ve “Kanlı Tepeler” (“The Hills Run Red”, 2009) gibi korku alanında özgün duran yalancı belgeseller var etrafta da içimiz rahat.
90’ların başında olsaydı belki...
Stamm’ın ise ticari veya popülist olma gibi bir amacı yok belki. Ancak yapımcılara ‘90’ların başında çekilseydi belki, ama...’ cümlesini sonu açık bir şekilde yöneltmek doğru olacaktır. Çünkü bu proje korkuya saygı duymayarak keskin gerçekliği sinema zeminine yerleştirmeyi amaçlıyor.
Tür sineması adına hiçbir şeyi umursamıyor. Tamamen belgeselin gereklerinin üzerine giderek bu durumdan ilginç belgeler çıkarmayı hedefliyor. Seyircisini de içine alıp sondaki vuruculukla etkilemek istiyor. Sözünü ettiğimiz bu içten pazarlıklı durum, şeytan çıkarmanın gerçekliğini sorgulamak gerektiğinde ise tam bir tür sineması karşıtı duruş getiriyor ister istemez.
Zaten Stamm da kariyerinin ilerleyen bölümünde farklı konularla ilgili festivaller ve TV için belgeseller çekecektir orası kesin. “Son Ayin” ise en kısa tanımıyla 11 sene önce yapılamayan bir şeyi, 2010’da yapmaya çalışan bir yapıt. Bu sebeple de sonucun hayal kırıklığı olması sürpriz değil.
FİLMİN NOTU: 3
Künye:
Son Ayin (The Last Exorcism)
Yönetmen: Daniel Stamm
Oyuncular: Patrick Fabian, Ashley Bell, Iris Bahr, Louis Herthum, Caleb Landry Jones
Süre: 87 dk.
Yapım Yılı: 2010
‘DÖNEM’ Mİ O DA NE?
Sözde 93 harbinde Osmanlı-Rus çatışmasında öne çıkan bir kadın isyancının, Nene Hatun’un haykırışı üzerine bir dönem filmi. Ancak filmi izlerken günümüzdeki işlenmemiş mekanlarda yepyeni Osmanlı kostümleriyle dolanan karakterlerle karşılaşmak mümkün daha çok. Üstüne üstlük bu “Vurun Kahpeye”vari hikaye de sadece arka plana sıkışıyor ve önde bize sinemadan başka her şeye benzeyen “Nene Hatun”u deneyimlemek kalıyor. Üstelik eloğlunun 40 sene önce parodi alanında yaptığı şeylerden ciddi dönem filmi çıkarmaya çabalayan bir eser bu. Bu durum da filmin, haykıra haykıra depoladığı milliyetçi söylemini dahi umursamamamızı sağlıyor.
Dönem filminin sinemada farklı alt türleri vardır aslında. Doğrusunu söylemek gerekirse ülkesine göre ve dönemine göre zaman zaman ucu dipsiz bir kuyuya da benzer. Ancak bizde üretilen böylesi örnekler henüz dönemi yaratma konusunda trajik sonuçlar verince, normal süreci uygulayarak dramatik yapıyı, politik duruşu veya görsel yapıyı incelememiz gerekirken, daha bu noktaya adım dahi atmadan geri çekiliyoruz.
Sadece tarihsel tutarlılığı olan dönem filmleri izlediğimize şükretmeliymişiz
Üstüne üstlük yurt dışında gördüğümüzde hemen ‘Politik olarak ne söylüyor?’ sorunsalını incelediğimiz tür örnekleri, burada yerini neye bırakıyor ondan çok da emin değiliz. İşte “Nene Hatun” da aynen geçtiğimiz haftalarda izlediğimiz “Mahpeyker: Kösem Sultan” (2010) gibi oluşan bu durumun en canlı şahitlerinden biri.
“Veda” (2010) ve “120” (2008) gibi en azından tarihsel tutarlılığı olan zayıf filmleri mumla aratıyor bu iki yapıt da. Öyle ki 19. yüzyılda Osmanlı Cumhuriyeti’nin içinde geçen ve bilindik adıyla Ruslarla yapılan ‘93 harbi’ne odaklanan bir hikaye var Avni Kütükoğlu’nun elinde.
Günümüzde geçen dönem filmi
Ancak ilginçtir 19. yüzyılın kostüm, set, lehçe ve oyunculuk açısından günümüz gibi geçtiği söylenebilir. Evet evet, bunu söylerken mübalağa etmiyoruz. Öyle ki filmin tamamını kusursuz kostümlü dönem insanlarının arazilerin işlenmemiş, günümüzdeki hallerinin üzerinde durup konuşmalarına ayırdığı söylenebilir. Üstüne üstlük elle tutulur bir senaryo olmadığından da bu bölük pörçük sekanslar teatral dahi duramıyor, ki biz ona bile razı hale geliyoruz buradaki 90 dakikayı izlemeye çabalarken.
Fakat belli ki Kütükoğlu’nun geçmiş algısı yok. Her şeyin aynı zaman diliminde geçtiğini düşünüyor. Zaten HD kamerasıyla arka planı ‘gri renk tonu’ ile şekillendirip atılım yapar gibi gözükürken, bu fikrin devamını getirmemesi, sözünü ettiğimiz durumun tuzu biberi oluyor.
Böylesi parodide olmaz!
Aslında iğneleyici bir tanımla 19. yüzyılın kostümlü adamlarının günümüz mekanlarında durmalarını ‘postmodern’ olarak niteleyebiliriz. Ancak bu filmin yaratıcılarının o terim hakkında ne bildiği de şüpheli.
Halbuki eloğlu (Bkz. Mel Brooks) buradaki geçmiş ile günümüzü birleştiren mizansenlerden parodi malzemesi çıkarıp milyonları güldürüyor, benzer şeyleri de Derek Jarman farklı ve gizemli film modeli için kullanıp çığır açıyor. Üstelik bu söylediklerimiz 1970’lerde cereyan eden şeyler. “Nene Hatun” ise Türk sinemasının dünya sinemasını 50 sene geriden dahi takip edemediğini ispatlayan bir çalışma zaten...
FİLMİN NOTU: 2
Künye:
Nene Hatun
Yönetmen: Avni Kütükoğlu
Oyuncular: Açelya Elmas, Barış Koçak, Betül Şahin, Nuri Alço, Murat Soydan, Levent Ülgen
Süre: 90 dk.
Yıl: 2010
KEREM AKÇA’NIN VİZYON FİLMLERİ İÇİN YILDIZ TABLOSU
Adele’nin Olağanüstü Maceraları (Les Histoires Extraordinaires d’Adele Blanc-Sec): 4
Adı Aşk Bu Eziyetin: 3.1
Amcam Önceki Hayatlarını Hatırlıyor (Loong Boonmee raleuk chat): 3.8
Annemi Öldürdüm (J’ai Tué Ma Mere): 6.4
Aşka Fırsat Ver (L’Age de Raison): 5.5
Aşkın İkinci Yarısı: 5.2
Başlangıç (Inception): 8.6
Baykuş Krallığı Efsanesi (Legend of the Guardians: The Owls of Ga'Hoole): 3
Borsa: Para Asla Uyumuz (Borsa: Money Never Sleeps): 5.5
Büyük Oyun: 3
Cehennem: 0.8
Centilmen (The American): 7.1
Cehennem Melekleri (The Expendables): 4.1
Çılgın Hırsız (Despicable Me): 6.8
Çoğunluk: 6.5
Ejderha Dövmeli Kız (Girl with a Dragon Tattoo): 4.8
Garip Bir Aşk Öyküsü (Zack and Miri Make a Porno): 6.5
Harbi Define: 2.1
Kako Si? (Nasılsın?): 0.7
Karate Kid (The Karate Kid): 2.4
Kavşak: 4.2
Mahpeyker: Kösem Sultan: 1.5
O Kul: Hayal Bile Etme: 3.4
Paramparça: 1
Paris’te Son Konser (Le Concert): 4.3
Pirana (Piranha 3D): 5.2
Predators: 3.3
Red: 4.3
Resident Evil: Ölümden Sonra (Resident Evil: Afterlife): 4.2
Sammy’nin Maceraları (Sammy's avonturen: De geheime doorgang): 6
Satılık Ruh (My Soul to Take): 2
Seni Uzaktan Sevmek (Going the Distance): 4.9
Son Savaşçı (Centurion): 6.1
Sosyal Ağ (The Social Network): 7
Şeytan (Devil): 5.5
Şantaj (Stone): 7.1
Toprak Altında (Buried): 4
Ustura (Machete): 6.5
Üç Harfliler: Marid: 4.6
Ye Dua Et Sev (Eat Pray Love): 3
Yedek Polisler (The Other Guys): 5.6
Not: Yıldızlar, 10 üzerinden verilmektedir.
keremakca@haberturk.com