Axios yazdı: İran dini lideri Hamaney ile ABD Başkanı Trump nasıl ateşkese ulaştı?

ABD ve İsrail'in 28 Şubat günü İran'a başlattıkları saldırılar 40 gün boyunca karşılıklı bir şekilde devam ederken, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a anlaşma için verdiği sürenin dolmasına saatler kala taraflar iki haftalık ateşkeste uzlaşıya vardı.

Axios, özellikle son iki günde arabuluculuk görüşmelerine dair bilgi sahibi 11 farklı kaynaktan edindiği bilgilerle perde arkasında yaşananları aktardı.

Trump kamuoyu önünde "İran'ı yok etme" tehdidini dile getirirken, perde arkasında diplomatik hareketlilik yaşanıyordu. Ateşkes ilan edilene kadar Trump'a yakın kaynaklar dahi hangi sonucun çıkacağını kestiremiyordu.

"NE OLACAĞINI BİLMİYORDUK, TAM BİR KAOSTU"

Ortadoğu'daki ABD güçleri ve Pentagon yetkilileri, İran altyapısına yönelik büyük çaplı bir bombardımana hazırlanıyor ve Trump'ın nasıl bir karar alacağını anlamaya çalışıyordu. Bir savunma yetkilisi, "Ne olacağını bilmiyorduk. Tam bir kaostu" dedi.

Bölgedeki müttefikler, İran'ın benzeri görülmemiş bir misillemesine hazırlanırken, İran içinde bazı siviller olası saldırılardan kaçınmak için evlerini terk ediyordu.

PERDE ARKASINDA DİPLOMASİ

Pazartesi sabahı, Trump Beyaz Saray'daki Paskalya etkinliğinde halkla temas halindeyken, ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff "çok öfkeli" bir şekilde telefon diplomasisi yürütüyordu.

Kaynaklara göre Witkoff, İran'dan gelen 10 maddelik karşı teklif için arabuluculara "felaket" ifadelerini kullandı.

Bunun ardından Pakistanlı arabulucuların Witkoff ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında yeni taslaklar taşıdığı, Mısır ve Türkiye dışişleri bakanlarının da aradaki farkları kapatmaya çalıştığı "kaotik" bir gün başladı.

Pazartesi gecesine gelindiğinde arabulucular, iki haftalık ateşkes için güncellenmiş bir öneriye ABD'nin onayını aldı. Nihai karar ise, pazartesi ve salı günü sürece aktif şekilde dahil olduğu belirtilen İran dini lideri Mücteba Hamaney’e kaldı.

KRİTİK ROL: HAMANEY

Axios, İran'ın yeni dini lideri Hamaney'in sürece dahil oluşunun son derece gizli ve zorlu şekilde gerçekleştiğini yazdı. İsrail tarafından suikast tehdidi altında olduğu belirtilen Hamaney'in, çoğunlukla not taşıyan kuryeler aracılığıyla iletişim kurduğu ifade edildi.

İki kaynak, Hamaney'in müzakerecilere anlaşma yapma izni vermesini "kırılma noktası" olarak nitelendirdi.

Bölgesel bir kaynak, Arakçi'nin hem müzakereleri yürütmede hem de Devrim Muhafızları komutanlarını anlaşmaya ikna etmede kilit rol oynadığını söyledi.

Çin'in de İran'a bir çıkış yolu bulması yönünde tavsiyede bulunduğu belirtildi.

Ancak nihai kararların tamamı Hamaney'den geçti, bir kaynak, "Onun yeşil ışığı olmadan anlaşma olmazdı" dedi.

SÜREÇ NASIL İLERLEDİ?

Salı sabahına gelindiğinde ilerleme kaydedildiği açıktı, ancak bu Trump'ın en sert tehditlerinden birini dile getirmesini engellemedi:

"Tüm bir medeniyet bu gece yok olabilir."

ABD'li bazı medya kuruluşları İran'ın görüşmelerden çekildiğini iddia etti. Ancak sürece dahil kaynaklar bunun doğru olmadığını, aksine ivme olduğunu söyledi.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Macaristan'dan telefon diplomasisi yürütürken ağırlıklı olarak Pakistanlı yetkililerle temas halindeydi.

Bu sırada İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu gün boyunca Trump ve ekibiyle sık sık görüştü, ancak İsrail tarafının süreç üzerindeki kontrolünü kaybettiği yönünde endişeler arttı.

Salı günü akşam saatlerine doğru tarafların iki haftalık ateşkese yaklaştığı genel kabul gördü.

Yaklaşık üç saat sonra Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, anlaşma şartlarını X üzerinden paylaşarak tarafları kabul etmeye çağırdı.

Trump'a hemen ardından bazı müttefiklerinden ve danışmanlarından anlaşmayı reddetmesi yönünde çağrılar gelmeye başladı. Trump'a yakın isimler dahi son ana kadar onun ateşkesi reddedeceğini düşünüyordu, ta ki kabul edene kadar.

Trump, açıklama yapmadan hemen önce Netanyahu ile görüşerek ateşkese uyacağına dair taahhüt aldı, ardından Pakistanlı General Asim Munir ile konuşarak anlaşmayı tamamladı.

Trump'ın paylaşımından 15 dakika sonra ABD güçlerine operasyonları durdurma emri verildi.

Ardından Arakçi, İran'ın ateşkese uyacağını ve Hürmüz Boğazı'nı "İran silahlı kuvvetleriyle koordinasyon içinde" gemi geçişine açacağını duyurdu.

BUNDAN SONRA NE OLACAK?

İran'ın Hürmüz'deki trafiğine ne ölçüde izin vereceği ve Netanyahu'nun ateşkese ne kadar bağlı kalacağı henüz belirsiz.

Üst düzey bir İsrailli yetkiliye göre Netanyahu, barış görüşmelerinde ABD'nin İran'dan nükleer materyallerden vazgeçmesini, zenginleştirmeyi durdurmasını ve balistik füze programını terk etmesini talep edeceğine dair güvence aldı.

JD Vance'in cuma günü Pakistan'da yapılması planlanan görüşmelerde ABD heyetine liderlik etmesi bekleniyor, bu, siyasi kariyerinin en kritik görevi olabilir.

Ancak ABD ve İran'ın anlaşmaya dair vizyonları arasında hala ciddi farklar bulunuyor.

SIRADA NE VAR?

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth ve Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt'in bu akşam basın toplantısı düzenleyerek Trump'ın İran'ı yok etme tehditlerini eleştirenlere sert yanıt vermesi bekleniyor.

Bu isimlerin, Trump'ın sert söylemlerinin anlaşmayı mümkün kıldığını savunacağı belirtiliyor.

İran yönetimi ise tam tersini savunurken, Trump'ın tehditlerinin gerçekten sona erip ermediği sorusu belirsizliğini koruyor.