Şempanzeler yıllardır aynı ağaçlara taş atıyor: Nedeni hala çözülemedi...
Gine-Bissau'nun Boé bölgesinde yaşayan yabani batı şempanzelerinin sıra dışı bir davranışı bilim insanlarının dikkatini çekiyor. Şempanzeler, belirli ağaçları seçerek bu noktalara tekrar tekrar taş atıyor ve zaman içinde ağaçların çevresinde büyük taş yığınları oluşuyor. Araştırmacılar, bu davranışın nedenini henüz tam olarak açıklayamasa da şempanzelerin aynı alanları 10 yılı aşkın süredir kullanmaya devam ettiğini ortaya koydu.
Google’da haber kaynağınızı Habertürk olarak seçmek için tıklayın 
“Biriktirmeli taş atma” olarak adlandırılan bu davranış, Batı Afrika’daki yalnızca dört şempanze grubunda gözlemlendi. Uzmanlara göre bu durum, şempanzelerin yalnızca fiziksel değil, sosyal ve kültürel davranışlar da geliştirebildiğine dair önemli ipuçları taşıyor.
ŞEMPANZELER TAŞ ATARKEN SESLER ÇIKARIYORLAR
Şempanzelerin ağaçlara yönelik bu davranışı sessiz gerçekleşmiyor. Özellikle ergin erkekler, taş fırlattıkları sırada uzun mesafelerden duyulabilen güçlü çağrılar çıkarıyor. Bazı bireylerin ise ağacın gövdesindeki kalın çıkıntılara elleri ve ayaklarıyla vurduğu gözlemlendi.
Araştırmacılar, bu hareketlerin erkek şempanzelerin bilinen gösteri davranışlarıyla benzerlik taşıdığını belirtiyor. Taş atmanın, şempanzelerin kendilerini sergileme ve iletişim kurma biçimlerinden birinin farklılaşmış hali olabileceği düşünülüyor.
ŞEMPANZELER BU AĞAÇLARI NEDEN SEÇİYOR?
Bilim insanları, şempanzelerin neden özellikle bazı ağaçlara taş attığını henüz kesin olarak bilmiyor. Ancak önceki araştırmalar, davranışın yalnızca rastgele bir hareket olmadığını ve iletişimsel bir anlam taşıyabileceğini gösteriyor.
Bazı uzmanlar, taş atılan ağaçların şempanze gruplarının yaşam alanlarında bir tür işaret noktası olarak kullanılıyor olabileceğini düşünüyor. Davranışın yalnızca belirli bölgelerde görülmesi de kültürel aktarım ihtimalini güçlendiriyor.
Araştırmacılara göre çevrede taşların bulunması veya uygun ağaçların varlığı tek başına bu davranışı açıklamaya yetmiyor. Çünkü aynı koşullara sahip bazı bölgelerde şempanzelerin bu hareketi yapmadığı görülüyor.
ŞEMPANZELERİN KÜLTÜREL DAVRANIŞLARINA YENİ BİR ÖRNEK
Şempanzelerin taş kullanımı bilim dünyası için yeni bir konu değil. Bazı şempanze türleri taşları sert kabuklu yiyecekleri kırmak veya besine ulaşmak için araç olarak kullanabiliyor.
Ancak biriktirmeli taş atma davranışını farklı kılan nokta, taşın doğrudan beslenme amacıyla değil, sosyal bir bağlam içinde kullanılması. Bu durum, insanlarda görülen sembolik davranışların bazı temel özelliklerinin primatlarda da bulunabileceği fikrini destekliyor.
UZAK BÖLGEDE ZORLU ARAŞTIRMA SÜRECİ
Boé bölgesindeki şempanzeler, insanlarla fazla temas kurmamış vahşi topluluklardan oluşuyor. Araştırmacılar yaklaştığında bölgeden uzaklaşan şempanzeleri doğrudan takip etmek mümkün olmadığı için çalışmalar özel ekipmanlarla yürütülüyor.
Her taş atma alanına yerleştirilen video kameralar ve ses kayıt cihazları sayesinde şempanzelerin davranışları uzun süre boyunca izleniyor. Ekipler ayrıca taşların konumlarını, ağaçların özelliklerini ve bölgedeki diğer şempanze hareketlerini kayıt altına alıyor.
ARAŞTIRMACILAR SAHAYA 22 KİLOMETRE YOLLA ULAŞIYOR
Araştırma ekibinin çalışma merkezi, yerel halkla birlikte işletilen Béli köyündeki bir üs. Ekipler buradan taş atma alanlarına ulaşmak için bisiklet ve yürüyüşle yaklaşık 22 kilometrelik yol kat ediyor.
Kurulan geçici kamplarda araştırmacılar, her gün kameraların pillerini ve hafıza kartlarını kontrol ediyor, ağaç ölçümleri yapıyor ve bölgede görülen şempanze izlerini kaydediyor.
Toplanan veriler sayesinde taş atan bireylerin yaşı, cinsiyeti, davranış sıklığı ve çevredeki diğer şempanzelerin tepkileri analiz edilebilecek.
ŞEMPANZELERİN YAŞAM ALANI MADENCİLİK BASKISI ALTINDA
Gine-Bissau’daki şempanze yaşam alanları, artan madencilik faaliyetleri nedeniyle tehdit altında bulunuyor. Özellikle boksit arama çalışmaları, bölgedeki doğal alanların korunması konusunda endişelere neden oluyor.
Araştırmacılar, taş atma alanlarının yok olması hâlinde bu davranışın da kaybolabileceğine dikkat çekiyor. Çünkü bu alanlar yalnızca şempanzelerin yaşam alanı değil, aynı zamanda nesiller boyunca aktarılan olası kültürel davranışların da merkezi olabilir.
Bilim insanları, şempanzelerin bu sıra dışı davranışını anlamanın yalnızca hayvan davranışlarını değil, doğadaki kültürel çeşitliliği korumak açısından da büyük önem taşıdığını vurguluyor.