Taliban’ın Trump hesabı: Trilyon dolarlık madenle izolasyonu delme planı

Taliban yönetimi böylece, ABD ile ilişkilerinin 20 yıl süren savaşın gölgesinde kalmaması gerektiği mesajını verirken, Washington’la geçmişin askeri hesaplaşması yerine geleceğin ekonomik çıkarları üzerinden yeni bir ilişki kurmayı hedefliyor.

Habertürk’e bilgi veren Afgan diplomatik kaynaklara göre, Taliban hükümetinin Dışişleri Bakanı Emir Han Muttaki, Kabil’in Amerikan yatırımlarına kapılarının açık olduğunu belirterek özellikle madencilik, altyapı, tarım ve ticaret sektörlerini işaret etti. Muttaki’nin geçtiğimiz hafta ABD’den gelen bir CİA yetkilisi ile yaklaşık 6 saatlik bir görüşme gerçekleştirdiği ve diplomatik kanallar kurmak istediklerini ilettiği öğrenildi. Muttaki’nin, Afganistan ile ABD arasındaki ilişkilerin 20 yıl süren savaşın perspektifinden değerlendirilmemesi gerektiğini, bundan sonra iki ülke arasında ortaya çıkabilecek iş birliği fırsatlarının esas alınmasının daha doğru olacağını ilettiği belirtiliyor.

Taliban yönetiminin ekonomik yaklaşımını da özetleyen Muttaki, “Ekonomi politikamız açık” ifadesini kullandı. Ancak Afgan Dışişleri Bakanı, Amerikan şirketlerine yönelik yatırım teklifinin veya bu çerçevedeki daha geniş kapsamlı önerinin doğrudan Trump yönetimine iletilip iletilmediği konusunda herhangi bir doğrulamada bulunmadı.

Yer altında trilyon dolarlık hazine

Taliban’ın Washington’a yönelik ekonomik açılımının merkezinde Afganistan’ın son derece büyük ancak yıllardır yeterince işletilemeyen maden rezervleri bulunuyor. Daha önce Amerikan ve Afgan kurumları tarafından gerçekleştirilen jeolojik araştırmalar ve değerlendirmeler, Afganistan’ın yer altı kaynaklarının toplam değerinin 1 trilyon dolara, hatta bunun üzerine ulaşabileceğine işaret ediyor. Ülkede bakırdan demir cevherine, lityumdan kobalta, niyobyumdan altına kadar günümüz sanayisi ve özellikle ileri teknoloji sektörleri açısından stratejik öneme sahip çok sayıda maden bulunuyor. Ancak Afganistan’ın onlarca yıl boyunca savaş, siyasi istikrarsızlık ve güvenlik sorunlarıyla karşı karşıya kalması, bu kaynakların önemli bölümünün bugüne kadar gerçek anlamda ekonomik üretime ve uluslararası yatırıma açılmasını engelledi.

Taliban’ın Ağustos 2021’de yeniden iktidara gelmesinin ardından ise madencilik sektörüne yönelik yatırımlar hız kazandı. Taliban yönetiminin açıkladığı verilere göre son yıllarda maden sektöründe 7 milyar doları aşan yatırım anlaşmaları yapıldı. Bu yatırımların önemli bölümü Çin ve İran’ın da aralarında bulunduğu ülkelerle gerçekleştirildi. Anlaşmalar altın ve değerli taşlardan, çelik üretiminde kullanılan kromite kadar farklı madenlerin çıkarılması ve işletilmesine yönelik projeleri kapsadı. Kabil yönetimi şimdi bu ekonomik açılımın kapsamını genişleterek Batılı ve özellikle Amerikan sermayesini ülkeye çekmeyi, bunun karşılığında da Taliban üzerindeki uluslararası ekonomik baskının hafifletilmesini hedefliyor.

Maden karşılığı 9,5 milyar dolarlık kilidi açma arayışı

Taliban’ın beklentisi yalnızca Afganistan’a yeni yabancı yatırım çekmekle sınırlı değil. Kabil yönetimi, ekonomik açılım sayesinde Taliban’a yönelik yaptırımların hafifletilebileceğini ve Afganistan’a ait olup yurt dışında dondurulan rezervlerin serbest bırakılabileceğini düşünüyor.

Emir Han Muttaki, mevcut yaptırımların amaçlarına ulaşmadığını savunarak ekonomik kısıtlamaların yeniden değerlendirilmesi gerektiği mesajını verdi. Afganistan Merkez Bankası’nın hesaplamalarına göre ülkenin yurt dışında dondurulan rezervlerinin toplam büyüklüğü yaklaşık 9,5 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Bu paranın yaklaşık 7 milyar dolarlık bölümü ise ABD’de bulunuyor. Dolayısıyla Taliban açısından Washington ile kurulabilecek ekonomik ilişkinin madencilik yatırımlarının çok ötesinde, ülkenin uluslararası finans sistemine erişiminin yeniden şekillendirilmesi bakımından da kritik önemi bulunuyor.

Taliban, Trump’ın maden iştahına güveniyor

Taliban’ın yeni hamlesi, ABD’nin Afganistan’dan çekilmesinin üzerinden yaklaşık beş yıl geçtiği ve Kabil yönetiminin uluslararası izolasyonunu kırmaya çalıştığı bir dönemde geldi. Taliban, kritik mineraller konusunun Trump yönetiminin ilgisini çekebilecek güçlü bir pazarlık unsuru olabileceğini hesaplıyor. Washington yönetiminin özellikle bakır, lityum ve nadir elementlerde güvenli tedarik zincirleri oluşturma, stratejik hammaddelerde Çin’e olan bağımlılığını azaltma arayışı, Kabil tarafından önemli bir fırsat olarak görülüyor. Afganistan’ın büyük ölçüde işletilmemiş maden rezervleri böylece Taliban açısından yalnızca ekonomik bir kaynak değil, aynı zamanda ABD ile yeniden temas kurulmasını sağlayabilecek stratejik ve diplomatik bir koz niteliği taşıyor.

Emir Han Muttaki son bir yıl içinde ABD istihbarat kanalları üzerinden tam 8 kez Washington’a benzer mesajlar vermiş, ABD’den Kabil Büyükelçiliği’ni yeniden açmasını istemiş ve Amerikan şirketlerini Afganistan’daki madenlere, barajlara ve yol projelerine yatırım yapmaya çağırmıştı. Bununla birlikte Taliban yönetimi ekonomik ve diplomatik ilişkilerin yeniden kurulmasını isterken, Amerikan askeri varlığının Afganistan’a herhangi bir biçimde geri dönmesine kesinlikle karşı olduklarını da iletmiş.

Washington’ın önünde terör, güvenlik ve kadın hakları dosyaları var

ABD yönetimi ise Taliban hükümetine karşı ihtiyatlı yaklaşımını sürdürüyor. Washington’ın Taliban’la ilişkilerindeki sorunların başında terörle mücadele ve güvenlik konuları gelirken, kadın hakları ve kız çocuklarının eğitimi başta olmak üzere Taliban yönetiminin uygulamaları da iki taraf arasındaki ilişkilerin önündeki temel siyasi başlıklardan biri olmaya devam ediyor. ABD Dışişleri Bakanlığı daha önce açıkladığı tutumunda Taliban’la yalnızca “Amerikan halkının çıkarına olduğu zaman” temas kurulduğunu belirtmişti. Bu yaklaşım, Washington’ın Taliban yönetimiyle zorunlu veya çıkar odaklı temaslara kapıyı tamamen kapatmadığını ancak bunun siyasi tanıma ya da ilişkilerin normalleşmesi anlamına gelmediğini ortaya koyuyor.

Kabil’in yeni pazarlık kozu: Savaşın yerini madenler alabilir mi?

Afgan yetkililere göre, Taliban’ın Afganistan’ın maden zenginliklerini Amerikan şirketlerine açma önerisi, ülkenin doğal kaynaklarını Trump yönetimiyle yürütülecek olası pazarlığın merkezine yerleştirme girişimi olarak değerlendirilebilir.

Taliban, Eski Cumhurbaşkanı Hamid Karzai ve Eski Cumhurbaşkanı Eşref Gani ve ABD’nin eski özel Afganistan özel temsilcisi Zalmay Halidzad üzerinden ABD makamlarına mesajlar yolladığı ve eğer ABD’nin sürece destek vermesi durumunda her üç isminde ülke ekonomisi, diplomasi ve Madencilik sektöründe söz sahibi olacakları bir statüde olmalarını sağlayacağı garantisi verdiği kaydediliyor.

Taliban böylece yıllardır ekonomik anlamda yeterince değerlendirilemeyen bakır, lityum, kobalt, demir, altın ve diğer stratejik madenleri uluslararası izolasyonunu kırmak için diplomatik bir araca dönüştürmeye çalışıyor. Ancak Amerikan şirketlerinin Afganistan’da geniş çaplı yatırımlara başlamasının önünde ciddi hukuki, siyasi ve güvenlik engelleri bulunuyor. Taliban’a yönelik yaptırımlar, yönetimin Washington tarafından resmen tanınmaması ve Afganistan’daki güvenlik koşulları, olası Amerikan yatırımlarının önündeki en önemli sorunlar arasında yer alıyor. Taliban’ın hesabı ise oldukça açık görünüyor: Yirmi yıllık savaşın çözemediği ABD-Afganistan düğümünü, trilyon dolarlık yer altı serveti ve Trump yönetiminin kritik madenlere yönelik stratejik ilgisi üzerinden çözmeye çalışmak.