'American Sniper'ın sırrı ne?
Kerem Akça, 'Keskin Nişancı'nın beklenmedik gişe başarısını değerlendirdi
KEREM AKÇA / keremakca@haberturk.com
"Keskin Nişancı"nın 344 milyon dolarla bir 'blockbuster' kadar kar getirmesi neye bağlanabilir? Eastwood'un filmi 2014'ün en çok izlenen eseri olmayı nasıl becerdi? Hasılat konusunda markalaşmış Oscar adayı yapıtları bile sollamanın sırrı ne? Tüm zamanların en çok izlenen 28. filmine dönüşmek için hangi yollar izlenmeli? "Keskin Nişancı"nın gişe başarısıyla ilgili tartışmaları değerlendirdim.
Tüm ülkelerde milliyetçilik seyirci getirir. Bu sebeple de geniş kitleler için özellikle de politik bir konu söz konusu olduğunda milliyetçi ve şovenist eserler üretilir. Bizim 'Kurtlar Vadisi' serisi buna bir örnektir aslında. Amerikan sinemasında da yıllardır devam eden benzer bir durum var. Obama sonrası düşman tanımı değişkenlik gösterebilir, bazı muhalif eserler devreye girebilir, ama 'genel kitle'yi yakalamak bu püf noktasında saklıdır. Yeri geldiğinde ırkçılık, yeri geldiğinde dini ayrımcılık, yeri geldiğinde emperyalizm, yeri geldiğinde militarizm devreye girebilir.
OSCAR ADAYLARI ARASINDA EN ÇOK GİŞE GETİREN 7. FİLM
"Keskin Nişancı"nın ("American Sniper", 2014) da konumu tam olarak böyle. Oscar sezonu vizyona giren, bir Irak Savaşı filminin 344 milyon dolarla ABD'de 2014'ün en çok izlenen yapıtı olması nasıl açıklanabilir? Elbette savaşa, katilliğe yönlendirip duygusallaştıran biyografi damarıyla... Ülkenin tabanında saklanan şiddet yanlısı, savaşa elverişli tutumla...
Aslında Oscar tarihinde gezintiye çıkınca "Titanic" (1997) (600.8 milyon) ve "Avatar"ın (2009) (749.8 milyon) hasılatlarını sollamak kolay değil. Ama "Yıldız Savaşları"nın ("Star Wars", 1977) 461, "E.T."nin ("E.T.: The Extra-Terrestrial", 1982) 435, "Oyuncak Hikayesi 3"ün ("Toy Story 3", 2010) 415, 'Yüzüklerin Efendisi' ('The Lord of the Rings') filmlerinin sırasıyla 316, 343 ve 378, "Forrest Gump"ın (1994) 330 milyon dolarlık gişe rakamlarıyla rekabete girebilecek bir başarı var. Yani markaları sollayamasa da kendi kalibresinde dereleri tepeleri aşmış durumda "Keskin Nişancı". Amerikalıların 'sleeper hit' tanımına cuk oturuyor.
EN ÇOK İZLENEN SAVAŞ FİLMİ
Eastwood filmografisinde en yakın rakibine 200 milyon dolar fark attı (o da milliyetçi ve muhafazakar "Gran Torino"). Bu bir tesadüf değil. Zira 1.2 milyon adet satılan Chris Kyle'ın 'ölümcül katil kitabı', Müslümanları kötü göstermek, iyi bir askeri izlemek gibi öncesinde çok gördüğümüz taktikleri izliyor. Gerçekçiliğin üzerine fazla gitmemek gişe rakamını yükseltiyor.
Yönetmen klasik Amerikan sinemasına yakın dururken, Tom Stern'den beyaz bir renk paleti istemiş. Bu durum "Ölümcül Tuzak"a ("The Hurt Locker", 2008) bir "Er Ryan'ı Kurtarmak" ("Saving Private Ryan", 1998) ambalajı giydiriyor. Spielberg'in filminin 216 milyon dolarlık hasılatını sollayan 'biyografik savaş draması', aslında bir güç gösterisi yapıyor. Savaş filmlerinin ABD sınırları içindeki gişe rakamlarında zirveyi kapmakta zorlanmıyor.
ÇOK SATAN ROMAN UYARLAMALARI 100 MİLYON DOLARI GEÇİYOR
Bunu yaparken birçok öğeyi bir araya getiriyor film. Öncelikle çok satan bir kitaptan yola çıkıyor... Bu damardan "Grinin Elli Tonu" ("Fifty Shades of Grey", 2015), "Kayıp Kız" ("Gone Girl", 2014), "Duyguların Rengi" ("The Help", 2011) gibi bütçesinin üzerine 100 milyon dolardan fazla koyan şaşırtıcı uyarlamalar var. Üstelik konu çok güncel. Chris Kyle'ın biri tarafından öldürülmesinin yası halen tutuluyor. Öte yandan "Son Kalan"ın ("Lone Survivor", 2013), Afganistan'daki terörist avına ırkçı bakan 'gerçek olay' ve 'kitap' arka planına 125 milyon dolar getirdiğini de görmüştük.
Irak-Afganistan cephesiyle ilgili en çok izlenen iki film bu ikisi... Elbette 11 Eylül sonrasına denk gelen "Fahrenheit 9/11"in (2004) altı milyon bütçeden 119 milyonluk gişe getirmesi de ayrı bir olay... "Zero Dark Thirty"nin (2012) 95 milyon dolarlık hasılatını unutmak mümkün değilken, "Kaptan Phillips" ("Captain Phillips", 2013) ve "Operasyon: Argo" ("Argo", 2012) gibi gerilim-aksiyon kırması siyasi eserler de bir köşede durmalı. Bunlar 100 milyon doları geçti. Aslında okları Ortadoğu cephesine çeviren eserler genelde 50 milyon doları zor getirdi ve battı.
SATIŞ RAKAMI, SİYASİ DAMAR VE KLASİK ANLATI
Ama işin içine bir gerçek hikayenin eşliğinde çok satılan bir roman eklemek faydalı olmuş gibi. Cepheye aksiyon yüklü çatışma sahnelerinin enjekte edilmesi, belli ki milliyetçi tabanı daha da netleştirmiş. Yani "Kayıp Kız"a gelen 167 milyon dolarlık hasılat ile "Zero Dark Thirty"in getirdiği 95 milyon dolarlık hasılat üst üste binmiş. Bunun üzerine "Er Ryan'ı Kurtarmak"a yaklaşan klasik Amerikan sineması eylemi ve Bradley Cooper gibi geri dönüşü olan bir ismin eklenmesi faydalı...
Böylece "Açlık Oyunları: Alaycı Kuş – Bölüm 1" ("The Hunger Games: Mockingjay – Part I", 2014) (337 milyon), "Galaksinin Koyurucuları" ("Guardians of the Galaxy", 2014) (333), "Kaptan Amerika: Kış Askeri" ("Captain America: The Winter Soldier", 2014) (260), "Lego Filmi" ("The Lego Movie", 2014) (258) ve "Hobbit: Beş Ordunun Savaşı"nı ("The Hobbit: The Battle of Five Armies", 2014) (255) geçen bir film çıkabiliyor. ABD'de tüm zamanların en çok izlenen 28. filmi ile yüzleşiyoruz.
Bu listede elbette "Yıldız Savaşları" ve "E.T.", 'sleeper hit' olma konusunda bileği bükülemeyecek işler. Ama 58.8 milyon dolar bütçeli "Keskin Nişancı" ile 30 milyon dolar bütçeli "Tutku: Hz. İsa'nın Çilesi" ("The Passion of the Christ", 2004) halkın milliyetçi/muhafazakar damarını yakalamış gibi.
'TUTKU: HZ. İSA'NIN ÇİLESİ' VE 'KESKİN NİŞANCI' FARK YARATIYOR
İlk 30'un 17 tanesinin devam filmi olduğu, 'Yıldız Savaşları', 'Kara Şövalye', 'Yüzüklerin Efendisi', 'Örümcek Adam', 'Transformers', 'Karayip Korsanları' gibi serilerden iki-üçer film olduğu ortamda bu şaşırtıcı.
"Tutku: Hz. İsa'nın Çilesi"nin 370 milyon dolarlık rakamla 25. sıraya oturması bir aykırılık getiriyor. Gibson'ın cumhuriyetçi bakışıyla canlanan Hıristiyanlık propagandası, muhafazakar eylem planıyla sevilmişti. Adeta çizgi film kötüleri yaratmıştı. "Keskin Nişancı" ise oradaki dini eğilimi günümüz siyasetine transfer ediyor. Cumhuriyetçi Eastwood'un buradaki gerçek hikayeyle duygusallaşıp benzer boyutsuzluğu sergilemesi şaşırtmıyor. Çağ dışı siyasi tavır, yine halktan geçer not alıyor.