Festivale genel bakış
Kerem Akça, 33. İstanbul Film Festivali'ni değerlendirdi
KEREM AKÇA / keremakca@haberturk.com
5-20 Nisan 2014 tarihleri arasında düzenlenen 33. İstanbul Film Festivali kapsamında 99 film izledim. Bunlarda özellikle körlük, eşcinsellik gibi temalar öne çıktı. Dünya sinemasının gidişatına bakma olanağı tanıyan toplamda ters köşe yapmayan sonuçlar fazla çıkmazken, “Tanrı Olmak Zor İş”, “Polis Memurunun Karısı” en öne çıkan yabancı filmler oldu. Birçok nesli doyuran organizasyonu tüm hızıyla sürdüren festival ekibine bir kez daha teşekkürü borç bilmek lazım…
Hepimizin film kalitesi açısından şikayetçi olabileceği ama sinefil ruhunu doyurduğu bir 16 günü geride bıraktık. Buna ulaşırken karşımıza çıkanlar büyük ölçüde bizi tatmin etti. Nasıl etmesin? Sinema salonlarını heyecan içinde terk ettik, dünyada olup biteni, 2013-2014 sezonunu keşfe çıktık. Bir köşede bilinen yönetmenlerin kariyerine, bir köşede sürpriz denemelerine odaklanabildik. Ama ana programı ele alırken bu yıl klasikleri göz ardı etmek garip olur.
KLASİKLER VE GEZİ’YLE İLGİLİ FİLMLER
Zira dijital kopya devrine ayak uyduran ‘Aslı Gibidir’ bölümü sinefiller için bir fırsat. Bu yıl, “Baal” (1970) ve “Kuzen Jules” (“Le Cousin Jules”, 1973) gibi kayıp ama önemli, kilit filmleri yüksek çözünürlüklü kopyalarından izleme olanağı sundu. Festivalin ne yapıp edip bu bölümü sürdürmesi şart! Bunun yanında Marin Karmitz’in emeğine uygun görülen bölüm, bir ustayı A’dan Z’ye tanıtan Aleksei German toplu gösterimi, Türk sinemasının yüzyılına ayna tutan seçki ve ‘Anılarına’ kısmı da keyif verdi.
Ana programda dolaşmaya çıkınca ise aslında 13. !f Uluslararası Bağımsız Filmler Festivali’nde olduğu gibi Gezi direnişi sonrası belgeseller veya filmler etrafımızı sardı. Olayı birebir yaşatsın veya yaşatmasın ama bir şekilde yolu ‘Gezi’den geçen yapıtlar izledik. Bu konuda saf belgesel “Yeryüzü Aşkın Yüzü Oluncaya Dek…” bir yana, “İtirazım Var”, “İstanbul United” ve “Trans X İstanbul”, işin cami, taraftar ve LGBT tarafına bakış attı. Bunların hepsi tarihe miras olarak kalacak.
ALEKSEI GERMAN VE TSAI MING-LIANG
Yeni kurmaca filmler arasında dolaşmaya çıkınca Aleksei German’ın komünist rejimin yarattığı siyasi kargaşayı resmettiği sinemasından, Strugavky Kardeşler uyarlaması gerçekçi bilimkurgu “Tanrı Olmak Zor İş” (“Trydno Byt Bogom”, 2013) müthiş bir haz anlamına geldi. Zorlayıcı bir sinema deneyiminde kaydırmalı uzun planlardan ve deli karakterlerden vazgeçmeyen yönetmen bir anti-uzay operası filmine imza atıyor. Philip Gröning’in tartışmalı “Polis Memurunun Karısı” (“Die Frau des Politizsen”, 2013) ayrı bir değerdi.
Tsai Ming-Liang’ın iki filminden benim tercihim ekonomik krize, fakirliğe, zeka fışkıran karakterler ve gösterişli sanat yönetimiyle bakan “Sokak Köpekleri” (“Jiao You”, 2013). “Batıya Yolculuk” (“Xi You”, 2013) ise sanki bir modern sanat müzesine armağan edilecek bir arşiv ürünü ya da video-art eğilimli nadide plan sekanslar kıvamındaydı. Uzakdoğu sineması Yoji Fukada’nın ilişkilere bakan “Yaza Veda”sı (“Hotori No Sokuko”, 2013) dışında anılacak ürün vermedi.
ROMEN DEĞİL YUNAN SİNEMASINA BAKIN
Yükselen ülke sinemalarında Romanya’dan “Japon Köpeği” (“Cainele Japonez”, 2013), ısmarlama proje ya da olmamışlıkla natüralizme sığınırken, “3 Oyunculuk Egzersizi” (“Trois Exercises d’Interprétation”, 2013), ‘dramatik aksiyon’a karşı Cristi Puiu’nun sıkıcı Fransız sanat sinemasıyla yüzleşme ve kendine uygun bir kucak bulması anlamına geldi. Bu alanda feminist okumalara açık biyografik film “Violette” (2013) de ayrı bir çıkarımdı. Ama Fransa’da yaşayan Polonyalı Rebecca Zlotowski ülkenin damarından yükselen bir ‘genç ruh’ anlamına geldi.
Yunan Yeni Dalgası’nda “Şiddet Güzeli” (“Miss Violence”, 2013) ve “Eylül” (“September”, 2013) dikkat çekerken “İçimizdeki Düşman” (“O Ehthros Mou”, 2013), tecavüz işlenen ailede intikam kolaycılığına kaçarak biraz hayal kırıklığı yarattı. Diğer hayal kırıklıkları ise Terry Gilliam, Sylvain Chomet ve Muhammad Rasoulof’tan geldi. Bunların birincisi döneme ayak uyduramama, ikincisi kurmacaya modelini geçirememe, üçüncüsü ise politik meseleye kaptırma, sinirlenme probleminden çekiyordu. Altın Ayı’lı “İnce Buz, Kara Kömür” (“Bai Ri Yan Huo”, 2014) bu kervana katılırken, Altın Aslan’lı “Çevreyolu” (“Sacro GRA”, 2013) olumlu not aldı.
ANA TEMALAR NELERDİ?
Güney Amerika’dan Fernando Eimbcke markasıyla gelen ilk cinsel deneyim öyküsü “Club Sandwich” en önemli çıkarım gibiyken, Guatemala’dan iki çekici ilk film izlemek sevindiriciydi. Festivalde ‘yol’ çok başvurulan bir motif iken ana tema eşcinsellik ve körlük gibiydi. Çıplak-yazarlık-körlük ilişkisini anlamlandırıp Altın Lale’ye uzanan “Körlük” (“Blind”, 2013), İtalyan tetikçi hikayesinin içinde bu çağrışımı arayarak ivme kaybeden “Salvo”, Gürcistan’da görme engellilerle buluşulan bir oda tasarlayan minimalist romantik-komedi “İlk Randevu” (“Shentkgveviti Paemnebi”, 2013) ve hem eşcinsel hem görme engelli bir ergene odaklanan “Bugün Eve Yalnız Dönmek İstemiyorum” (“Hoje Eu Quero Voltar Sozinho”, 2014), bunların ikincisine iliştirilebilir.
Sanki bu sene Azize Tan ve ekibi yeni “Hayallerin Ötesinde”yi (“Imagine”, 2013) aramak için kolları sıvamış. Ya da bu bir tesadüf… Ama bunların hiçbiri bu konuda o kadar cesaretli değildi. ‘Nerdesin Aşkım?’ bölümüyle taçlandırılan eşcinsellik konusunda ise, belki “Mavi En Sıcak Renktir” (“La Vie d’Adèle”, 2013) sonrasına yerleşme arzusunun ürünü… Bu programda festival öncesi favorim “Doğulu Çocuklar” (“Eastern Boys”, 2013) yerinde kalırken, “Göldeki Yabancı” (“L’Inconnu du Lac”, 2013) tartışmalarıyla anıldı. “Hawaii” benim adıma Fassbinder yaklaşımlı bir keşfe dönüştü.
(Körlük / Blind)
RAHATLATICI SEYİRLİKLER, TÜR DENEMELERİ
Kürtçe çekilmiş Ortadoğu westerni “Tatlı Biber Diyarım” (“My Sweet Pepperland”, 2013), western ortamını dar alana sıkıştırma arzusu ve hiç eskimemiş kıyafetleri dolaptan çıkarıp giyen karakterleriyle biraz yabancılaştırdı. Ama “Seyyit Han” (1968) akrabalık kuran, ilgiye değer bir kültürel tür denemesiydi. En azından sevdiğim sinemacı Hiner Saleem’i ayakta tuttu. “Öncü” (“Pionér”, 2013) paranoya gerilimine siyasi dalavereler üzerinden bakarken dilini aksatmadı.
Cédric Klapisch “Aşk Bilmecesi” (“Casse-Tete Chinois”, 2013) ile bol bireyli romantik-komedide yine alışkanlığını sürdürürken, “Avludaki Fısıltılar”da (“Dans la Cour”, 2014) Pierre Salvadori kitle sinemasında Kervern-Deneuve arasında bir iletişim bulamamış gibiydi. “9 Ay Hapis” (“9 Mois Ferme”, 2013) ise Amélie etkili filmlerin devam ettiğini bir mahkum ile hamile bir kadın ilişkisi üzerinden canlandırdı. Güney Afrika temsilcisi suç gerilimi “Vurgun” (“iNumber Number”, 2013) video klip estetiği konusunda ‘aciz’ dururken, “Kitap Hırsızı” (“The Book Thief”, 2013), “Değişen Dünyanın İnsanları” (“Fahrenheit 451”, 1966) ile “Hayat Güzeldir” (“La Vita è Bella”, 1997) arasından bulduğu damarla dikkat çekti.
SÜRPRİZ ARAYIŞINDAKİ İLGİNÇ FİLMLER
Çok büyük sürpriz olmazken, aslında “Sinirlenmeyeceğim!” (“Asabani Nistam!”, 2013) gibi ‘bağımsız İran sineması’ndan geldiğini iddia eden ayrıksı ve anarşist film dikkat çekti. Patlayan bombanın etrafını ‘genç’ karakterlerle donatırken, ana tabandaki ‘ciddi sanat’tan kopma yetisi gerçekten şaşılasıydı. Resnais’nin ilk döneminde (özellikle “Geçen Yıl Marienbad”da) hikaye kurgusu ile oynama anlayışını aralara atılan hızlı çekimli karelerle onaran eserin, süre haddine takılmasına karşın enerji aşılaması kaçınılmazdı…
“Sessizlerin Sesi” (“La Voz de los Silenciados”, 2013) de kurmaca bir filmi stop-motion animasyona yakın bir duyusal serüvenle, duyma engelli bir tipleme ile anlamlandırırken bu hissi verdi. Aynı ülkeden gelen “Altın Kafes” (“La Jaulo de Oro”, 2013) da unutulmamalı. Ama bu ‘umut’ verme denemelerinin yanında esas sürprizi “Medealar” (“Medeas”, 2013), “Karabasan” (“The Babadook”, 2013), “Taş Bebek” (“Papusza”, 2013) ve “Metalci” (“Malmhaus”, 2013) yaşattı.
KORKU TANIMLARI VE USTALAR
Korku alanında “Ölümümün Hikayesi” (“Historia de la Meva Mort”, 2013) gibi önceden izlediğim bir eseri çıkarınca, ilk filmde kültürel büyü damarı yakalama becerisi “Beyaz Gölge”nin (“White Shadow”, 2013) hipnotik ve ötekileştirici atmosferi görülmeye değer. Şifacılık-büyücülük denkleminden ‘Afrika’da albino olmak’ meselesine dair hem çarpıcı, hem gerçekçi bir iş… B sınıf Hint hayalet filmi “Yalnız bir Hayaletin Öyküsü” (“Qisa: The Tale of a Lonely Ghost”, 2013) ise ‘Asmalı Konak’ gibi başlayıp ucuz korku numaralarıyla sonlanırken sinemaskopta çekilen bir pespayelik ürünüydü. “Karabasan” belki de bu konuda en oturaklı işti.
Ustalar ise sanki en kötü filmlerini çekmek için yarışa girmiş gibiydiler. Tavernier, Schlondörff, Wajda bu konuda en önemli rekabetçiler… Fellini ve Bergman’la ilgili belgeseller ise bambaşka bir köşede sinefilleri tatmin edecek şıklığı sahipti… Lukas Moodysson belki de köklerine dönmesiyle olumlu anlamda en şaşırtan isim oldu…
TÜM EKİBE TEŞEKKÜRLER
Bir festivali daha bol film adediyle bitirdik. Nisan’da salonlar doldu taştı. Film baharı değer kazandı. 150 bin civarı kitle salonlarda buluştu. Müthiş bir coşku yaşandı. Bir kez daha başta Azize Tan olmak üzere, Kerem Ayan’dan Yusuf Pinhas’a kadar bütün festival ekibine teşekkür etmek gerek. Ülkemizde yaşanan onca zorluğa karşın 200’ü aşkın filmlik programla karşımıza çıkmak, klasikleri de Türk filmlerini de, yaratıcılığı da gerekliliği de yerine getirmek, ince eleyip sık dokumak kolay iş değil.
Bu çeşitlilik keyif veren seyirlikleri, dünya sinemasının özetini ve doyumsuz sinema sohbetlerini beraberinde getirdi. Şimdi sıra önce Filmekimi’ni ardından 34. festivali beklemekte! Zira yıllara meydan okuyan, nesilleri doyuran bu etkinlik olmadan bizim buraların sinema insanları eksiklik, boşluk hisseder.
Kerem Akça’nın İstanbul Film Festivali’nde izleyip en çok beğendiği 15 film:
1-Tanrı Olmak Zor İş (Trydno Byt Bogom / Hard to be A God)
2-Polis Memurunun Karısı (Die Frau des Polizisten / Police Officer’s Wife)
3-Sokak Köpekleri (Jiao You / Stray Dogs)
4-Büyük Budapeşte Oteli (The Grand Budapest Hotel)
5-Körler-Jaluziler İçin
6-Şiddet Güzeli (Miss Violence)
7-Bergman’ın Evinde (Trespassing Bergman)
8-Çevreyolu (Sacro GRA)
9-Karabasan (The Babadook)
10-Taş Bebek (Papusza)
11-Metalci (Malmhaus / Metalhead)
12-Beyaz Gölge (White Shadow)
13-Körlük (Blind)
14-Yaza Veda (Hotori No Sokuko)
15-Tatlı Biber Diyarım (My Sweet Pepper Land)
Kerem Akça’nın yurtdışı festivallerde izlediği filmlerin kalite sıralaması:
1-Ölümümün Hikayesi (Historia de la Meva Mort)
2-Tanrının Oğlu (Child of God)
3-Nymphomaniac 1
4-Doğulu Çocuklar (Eastern Boys)
5-Düşman (Enemy)
6-Dilsiz (El Mudo / The Mute)
7-Tutsak (Prisoners)
8-Eylül (September)
9-Ida
10-Göldeki Yabancı (L’Inconnu du Lac / Stranger by the Lake)
Kerem Akça’ya göre İstanbul Film Festivali’nin en umut vaat eden 10 ilk filmi:
1-Medealar (Medeas)
2-Her Şey Olacağına Varır (Los Cosas Como Son / Things the Way They Are)
3-Sinirlenmeyeceğim! (Asabani Nistam! / I’m Not Angry)
4-Nükleer Santral (Grand Central)
5-Altın Kafes (La Jaulo de Oro)
6-Durgun Hayat (Still Life)
7-Kumun Tadı
8-İlk Randevu (Shemtkhvetiti Paemnebi / Blind Dates)
9-Deniz Seviyesi
10-Sessizlerin Sesi (La Voz de los Silenciados / The Voice of the Voiceless)
Kerem Akça’ya göre İstanbul Film Festivali’nin en büyük 8 hayal kırıklığı:
1-Attila Marcel
2-İnce Buz, Kara Kömür (Bai Ri Yan Huo / Black Coal, Thin Ice)
3-Sıfır Teorisi (The Zero Theorem)
4-Elyazmaları Yanmaz (Dast-Neveshtehaa Nemisoosand / Manuscripts Don’t Burn)
5-Büyük Kötü Kurtlar (Big Bad Wolves)
6-İnfaz (Calvary)
7-Ben, Kendim ve Annem (Les Garçons et Guillaume a Table / Me, Myself and Mum)
8-İçimizdeki Düşman (O Ehthros Mou / The Enemy Within)
Kerem Akça’ya göre İstanbul Film Festivali’nin en zayıf 10 filmi:
1-Sivil
2-Ana
3-Diplomasi (Diplomatie / Diplomacy)
4-Walesa (Walesa. Czlowiek Z Nadziei / Walesa. Man of Hope)
5-Gittiler
6-Nergis Hanım
7-Betlehem
8-Hepimizin Sevgilisi (Uri Sunhi / Our Sunhi)
9-Çul Çaput (Farsh w Ghata / Rags and Tatters)
10-Dışişleri (Quai d’Orsay)