Locarno'da Altın Leopar'ı kim alır?
Kerem Akça, 66. Locarno Film Festivali'nin ana yarışma filmlerini değerlendirdi
KEREM AKÇA / keremakca@haberturk.com
7-17 Ağustos 2013 tarihleri arasında 66. kez düzenlenen Locarno Film Festivali, her yıl bizim Bodrum’u andıran samimi bir tatil beldesinde seyircilerle buluşuyor. İsviçre’nin İtalya sınırındaki Locarno, büyük oranda mini bir Cannes Film Festivali’ne ev sahipliği yapıyor. Bu sene benim de katıldığım saygın etkinliğin markalaşan uluslararası yarışması ise her zaman olduğu gibi kendini kanıtlamış yönetmenler ile çıkış arayan yönetmenlerin işlerini buluşturdu. 17 Ağustos gecesi 21’de Piazza Grande’de sahiplerini bulacak Altın Leopar ödülleri için benim gönlüm an itibarıyla Albert Serra, Corneliu Porumboiu, Bruno Forzani-Hélène Cattet, Joanna Hogg ve Daniel-Diego Vega Vidal gibi sinemacıların festivalde dünya prömiyeri yapılan son filmlerinden yana. Bakalım ödül töreni nasıl sonuçlanacak.
66. şubesinde George Cukor toplu gösterimi, onur ödülüne layık görülen Werner Herzog’un varlığı, 8000 kişilik açıkhava sineması alanı ve tabii ki Altın Leopar yarışması ile anılabilecek bir etkinlik. 2010’da “Saç”ın yarışmasıyla bizde de gündem olan Locarno Film Festivali, festival haritasının ‘başaltı’ etkinliklerinden biridir. Cannes, Berlin, Venedik’ten sonra Toronto, Rotterdam ve Karlovy Vary ile birlikte akla gelecek dört-beş organizasyon arasındadır. Bunun da sebebi çok basit.
Festivalin satır başlarını verdikten sonra ana yarışmaya geçelim
Nüfusu belki de 60000 kişiyi bulmayan, İsviçre’nin 74. büyük şehrini bir tatil beldesini yaz aylarında gölüyle birlikte kalkındırabilmesi. Zira 15 franklık bilet fiyatlarına karşın 1000-3000 kişilik salonlarda filmlerin kapalı gişe oynamasını nasıl normal karşılayabiliriz? Aslında festival sonrası yapacağım genel değerlendirmede bu durumu ve uluslararası prömiyerini ‘Open Doors’ bölümünde yapan “Saroyan Ülkesi”nin varlığını daha iyi inceleme şansı bulacağım. Ama iştirak ettiğim festivalin yarısı çoktan geçilmişken, şimdi meşhur ana yarışmasına uluslararası filmlerden oluşan yarıştaki gidişata bakma zamanı.
Öncelikle ismini bildiğimiz, kendini kanıtlamış yönetmenler ile diğerleri arasında ‘usta-çaylak ilişkisi’ benzeri bir uçurum var bu sene. Bu belirgin durumun, sadece bir tane ilk filmin yarışa girdiği bir ortamda ortaya çıkması ise şaşırtıcı. Gerçek anlamda kötü tanımını veya ‘eline kamera alan film çekiyor’ ibaresini hak eden eserler, İtalyanca, Fransızca lobisinden toplama girmiş gibi gözükürken, sinemayı çözmüş isimlerle aralarında bir haksız rekabet yaşanacak gibi. Aslında Yorgos Lanthimos ile Valérie Donzelli’nin bulunduğu jüriden ne çıkar bilinmez. Ama önemli olan hak edenin kazanması elbette. Bu temenni biraz fazla iyimser gözükse de ‘sonuçların sinema dünyasına bir faydası olması’ bu noktada devreye giriyor.
Ana hedef genç yetenek keşfetmekten ziyade iyi yönetmenleri ödüllendirmek
Asghar Farhadi, Benedek Fliegauf, Tom DiCillo ve Enrique Rivero gibi isimleri keşfeden, bunun yanında sinemasını oturtmuş yönetmenleri yeri geldiğinde onurlandıran (Bkz. Rodrigo Garcia, Claire Denis) bir festival duruyor önümüzde. Bu noktada 2008’den bu yana verilen ‘Günümüz Yönetmenleri Altın Leopar’ı da önemli. Ama Rotterdam’daki ‘genç yönetmen keşfetme’ kadar değil. uluslararası yarışmada, yani ana çekişmede hedef daha ziyade 20 film arasından en iyisini seçmek. Ortak yapımları saymazsak dört Fransız, iki İsviçre, iki Japon filminin bir ülkesel ağırlık oluşturması ise bu noktada sadece bir detay. Uluslararası Altın Leopar yarışmasında Cannes’ın programında görülen bir ‘ulusal lobi’ durumundan söz etmek mümkün. Özellikle Locarno’da ana dilin İtalyanca, ikinci dilin Almanya, üçüncü dilin Fransızca olması bir geri dönüş almış gibi.
“Sangue”, “Tonnerre”, “Pays Barbare” gibi herhangi bir yarışmaya başvursa kabul edilmeyecek eserlerin varlığı buna bağlanabilir. Ama bana kalırsa Corneliu Porumboui, Daniel-Diego Vega Vidal, Albert Serra ve Joanna Hogg başta olmak üzere Bruno Forzani-Hélène Cantet ve Shinji Aoyama gibi kendini kanıtlamış yönetmenlerin işleri de zorlanmadan öne çıkıyorlar. Ama son iki günde gösterilecek veya benim izleyemediğim filmlerden nasıl geri dönüş alınır, orası şimdilik muallak…
Tuhaf, yabancılaştırıcı, şaşırtıcı ve alternatif bir vampir filmi vizyonu
Kuşkusuz yarışmada gördüğüm filmler arasında en iyisi Albert Serra’nın filmografisinin sekizinci halkası “Story of My Death” (“Historia de la Meva Mort”). 18. yüzyılda kan emiciliği, sömürme ve konformizm hikayesini müthiş bir hiciv duygusuyla ele alırken, sinema dilinin bütün katmanlarında iz bırakmaya çabalayan bir eser bu. ‘Casanova’ ile ‘Dracula’yı ölümün etrafında bir araya getiren yapıt, Werner Herzog’un gizemli-egzotik doğasında Derek Jarman’ın zaman-mekan ilişkisi devreye soktuktan sonra 70’lerin İspanyol lezbiyen vampir filmlerinin camp (bilinçli bayağılık estetiği) duygusunu kullanan bir zihne sahip.
2.5 saati bulan süresine karşın Serra gibi önemli bir ismin yetkinliğiyle, aristokrasinin iğrençliğe ve tuhaflığa varan rahatlığını adeta John Waters-Marco Ferreri karışımı karakter tanımlarıyla sarıyor. Bunu da önceki yüzyıllarda bu dönemin lehçesiyle konuşan insanlar, uzun planlar, entelektüel alt metinler, tavizsiz kıyım-hayvan kesimi sahneleri, sembolizm ve minimalist sanat yönetimi ile gerçekleştiriyor. Vampirliğin, kan emiciliğin dünyasına ‘alternatif tarih’ niyetine yerleştiriyor. “Story of My Death”, dönem filmi olarak, kraliyet sisteminde feminist bir delirme öyküsüne açılan “Mary Queen of Scots”ın mini dizi görünümlü haliyle karşılaştırınca da özellikle yarışma içerisinde farkını hissettiriyor.
Forzani-Cattet ikilisi belki de Argento’nun postmodern şubesi olarak anılabilir
“The Strange Colour of Your Body’s Tears” (“L’étrange Couleur des Larmes de Ton Corps”, 2013), Bruno Forzani-Hélène Cattet ikilisinin çığır açan “Amer”in (2009) ardından ikinci ‘postmodern giallo filmi’ düşü olarak anılabilir. Argento’nun geleneğinin, çok yakın planları ile şık kurgu tarafını, gerçeküstücü tablolara dönüşen rüya-kabus sahnelerini alıp bunlardan David Lynch’e yakın, bilinçaltını oyun alanına çeviren özel bir yapıt. Hikaye akışını, açı-karşı tekniğini bir tarafa bırakırken müziği de unutmayarak üstadın günümüzde yapması gerektiğini uygulamayı sürdüren bir ekibin ürünü aslen…
Belçikalı yönetmenlerin, yaratıcılığın ve biçimin sınırlarını bir kez daha zorlayıp ekran bölme, yavaş çekim, aralardaki kareleri kesme gibi teknikleri kullanma becerisi, şehir röntgenciliği, metropoldaki mahremiyet sorunu ile ilgili müthiş bir açılım getiriyor. Belirsizliğin, kimliksizliğin içinde bir dolaşım karşımıza çıkıyor. Tabii korkunun içerisinde anılan vampir filmi ve giallo filmine bambaşka elbiseler giydiren bu eserlerin nasıl bir jüri geri dönüşü alacakları tartışma konusu.
Yarışmanın Peru, İngiliz ve Romen temsilcileri, sinemasal açıdan sorunsuz işler verdiler
Ama festivalin geleneğine uygun minimalist yönetmenlerin de kendi tarzlarını sekmeden ve görsel açıdan sıkıntı yaşamadan sergilediğini gördük. Çerçeve tutarlılığından ışık kullanımına, kurgu zamanlamasından sanat yönetimine kadar bir özeni hissettirdi bu tanıdık isimler.
Perulu Daniel-Diego Vega Vidal ikilisinin ikinci filmleri “The Mute”de (“El Mudo”) gerçek bir anti-polisiyeye açılırken ülkenin Aki Karusmaki’si olma arzularını sürdürdükleri görüldü. Polis teşkilatının içinden bir ‘derin Peru’ tablosu çıkarırken, sessizlikten güç alan karakterin düştüğü durumlar da inanılmaz bir sinema duygusuyla ‘absürdlük’ ya da ‘deadpan komedi’ (poker surat komedisi) yükleniyordu. Fernando Bacilio’nun performansı ve kalıcı karakteri bir tarafa Uruguay yapımı “Whisky” (2004) ve Şili filmi “Optik Yanılsamalar” (2009) ile kurulan akrabalık da kıta adına hatırlanacak, Kuzey Avrupa ruhlu sosyal komedi geleneğinin yetkin bir temsilcisini devreye sokuyordu.
Corneliu Porumbiou’nun meta-komedisi olarak anılabilecek “When Evening Falls on Bucharest or Metabolism” (“Can Se Lasa Seara Peste Bucureşti Sau Metabolism”) ile Joanna Hogg’un kamerasını Londra’da yaşayan bir burjuva çiftine çevirdiği, evliliğin iletişimsizlikten müzelik hale getirdiği karakterleri ele alan “Exhibition”ı (2013) ise ayrı bir intizam ve detaycılık içeriyordu.
İkinci Japon Yeni Dalgası’ndan kumaşı olan iki film
Elbette İkinci Japon Yeni Dalgası’nın, Shinji Aoyama ve Kiyoshi Kurosawa gibi isimleri de unutulmamalı. Bu minimalizmin ciddiyetini ve ana anlatı metotlarını yıkan yaratıcı yönetmenler de işbaşındaydı zira. Aoyama’nın “Backwater”ı (“Tomogui”), Imamura’nın “Yılan Balığı”yla (“Unagi”, 1997) akraba bir eser… Japon Yeni Dalgası’na saygı duruşunu doğrudan hissettirirken bir cinsellik, şiddet, ihanet öyküsünü doğayla ve sembolizmle ilişki kurarak ele alıyor. Kurumaya yüz tutmuş bir su birikintisinin ve yılan balığının anlamıyla da büyük oranda kasaba filmine ya da balıkçılığa tuhaf yaklaşımını, uzun-kesintisiz-sabit planlar ve aralara giren gerçek dışı öğelerle 17 yaşındaki çocuğun sükunetiyle kavrıyor. Ailenin geleneklerinden çıkardığı sosyal gerçekçi hikaye de büyük oranda hınzır bir yıkma işlemine tabi tutuluyor.
“Real” ise Japonya’nın “Hücre”si (“The Cell”, 2000) olarak anılabilecek bir ‘bilinçaltında gezinen bilimkurgu’ denemesi… Gerçek anlamda ‘radikal’ durmasa da o geleneği manga dünyasına, bir yaratıcılık krizine, bir aile hikayesine çevirmesiyle ilginç tarafları olan, süresiyle ve meselesinin yönünü belirleyememesiyle ise çok hatırlanmayacak bir iş... Kurosawa adına bir ‘ileri adım’ değil. Ama dünyasıyla oyalayıcı durduğu da kesin.
Festivalin yarışmasında genelde minimalist filmler öne çıkarılıyor
20 uluslararası yarışma filmi arasında üç günlük festival süresince 13 film seyrettim. Bunlar arasında özellikle “”Story of My Death”, “Strange Color of Your Body’s Tears”, “Exhibition” ve “The Mute”un öne çıktığı söylenebilir.
Nihayetinde festival ağırlığında minimalist filmlerin olduğu bir geleneği bildiğimizden Porumboiu, Daniel-Diego Vega Vidal, Joanna Hogg ve hatta yeri geldiğinde çok sevilen Hong Sang-Soo (ki benim aramın olduğu bir yönetmen değil) gibi isimlerin öne çıktığı bir ödül gecesi bekleyebiliriz. 17’sinde sahiplerini bulacak ödüllerle birlikte aslında ‘en iyiler’ de ortaya çıkacak. Elbette jürinin dinamiklerine ve ödül eğilimine hakim olmadığım için bu konuda net yorum yapmak zor. Festivalle ilgili genel analizime ise önümüzdeki hafta ulaşabilirsiniz.
Kerem Akça’ya göre Uluslararası Altın Leopar yarışmasının en iyi 5 filmi:
1-Story of My Death (Historia de la Meva Mort)
2-The Strange Colour of YOur Body’s Tears (L’étrange Couleur des Larmes de Ton Corps)
3-Exhibiton
4-The Mute (El Mudo)
5-Backwater (Tomogui)
Not: Liste, 20 yarışma filminden 13 tanesi izlenerek oluşturulmuştur.