Habertürk
    Takipte Kalın!
      Günlük gelişmeleri takip edebilmek için habertürk uygulamasını indirin

        KEREM AKÇA / keremakca@haberturk.com

        10 AĞUSTOS FİLMLERİ

        Philip K. Dick’in ‘We Can Remember It For You Wholesale’ adlı kısa hikayesinden uyarlanıp 1990 yılında ‘bellek yaratımı’, ‘dolgu bellek’ ya da ‘yapay gerçeklik’ kavramlarına özgün yaklaşımıyla çığır açan “Gerçeğe Çağrı”, ‘teknolojik aksiyon’ patlamasının orta yerinde önemli bir işlev üstlenmişti. Arnold Schwarzenegger ile Paul Verhoeven’ı bir araya getiren kilit bir bilimkurgu formülünün de habercisi olmuştu. Öncesindeki ‘yapay gerçeklik-dolgu bellek bilimkurguları’nın ötesinde bir ‘şablon’u bizlere armağan edip, kapitalizmden çeken yalnız bir adamın varoluş-kimlik bölünmesi hikayesini zekice ele alıyordu. Burada ise 2012 etiketli “Gerçeğe Çağrı” yeniden çevrimi, o eserin zaaflarını gözden geçiren, hınzır ve yüksek bütçeli bir saygı duruşu filmi ile çıkageliyor. Len Wiseman, Verhoeven’ın filminin hayranı olduğunu inkar etmezken, bu sefer gelişmiş ‘siberpunk teknoloji’yi, ‘aksiyon sahneleri’ni ve ‘tech-noir’ inşaasını daha bir öne çıkarıp bellek yaratmaya odaklanan hikaye ve gerçeklik sorgusu gizemini geri plana itiyor. Zihinle haşır neşir olmasıyla “Başlangıç” sonrası döneme dahil edilmesi muhtemel gibi duran bu yeni “Gerçeğe Çağrı”, bana kalırsa “Ölüm Takibi”nin ekolünden bir şeylerin peşine düşen yaklaşımıyla akıllarda kalacak.

        “Zardoz” (1974) ve “Stalker”ın (1979) fikir babalığını yaptığını düşünebileceğimiz ‘bellek-hafıza konulu bilimkurgu’ geleneği aslında 80’lerden itibaren popüler kültürü de kontrolü altına aldı. Zira bir anlamda bu ‘tema’nın formülleşme sürecinde ‘yapay gerçeklik bilimkurgusu’ (simulated reality scifi) ya da ‘dolgu bellek bilimkurgusu’ (implanted memory scifi) adı altında bir alanın varlığından söz eder olduk. Bu konuda en önemli çıkış noktaları; Philip K. Dick uyarlaması “Gerçeğe Çağrı” (“Total Recall”, 1990) ve Yeni Zelanda mamulü “The Quiet Earth” (1985) idi aslında.

        “Zardoz”un süper kahramanı, “Gerçeğe Çağrı”da modern ajanla yer değiştiriyor

        Çünkü ortada John Boorman’ın gerçeküstücü, Tarkovsky’nin hipnotik bilimkurgularını bir anlamda ‘tarihi atmosfer’ ve ‘bölge’den çıkartıp fütüristik mimariye yerleştirme vizyonu vardı. Tabiri caizse bunlardan ilkinde Zardoz’un ‘süper kahraman’ temsilindeki görüntüsü, “Gerçeğe Çağrı”da Hauser yorumuyla bir ajan kimliğine transfer oluyordu.

        Bu durum sonrasında “Aç Gözünü” (“Abre Los Ojos”, 1997), “Gizemli Şehir” (“Dark City”, 1998) ve ucundan “Matrix” (“The Matrix”, 1999) gibi önemli klasiklere de esin kaynaklığı edecek bu konseptin belki de kendi yolunu çizmesini ve genişlemesini sağlıyordu. Paul Verhoeven’ın filmi her zaman 65 milyon dolarlık bütçesinin zaafiyetinden çekmişti aslında. Zira bir gıdım ‘B sınıf’ efektler taşıması sebebiyle birazcık geri plana itilip ‘kült’ sıfatıyla tanımlandı daha çok.

        ‘Bellek’ üzerinden kimlik muhasebesi ve yalnızlıkla ilgili meseleler inceleniyor

        Ancak ortada duran ürün; varoluş sorunları, kimlik muhasebesi, gelecekte kapitalizm buyruğunda yalnızlık meselesi gibi konularda fikir yürüten ve ‘yapay-dolgu bellek yaratımı’ meselesinde adımlar atan bir eserdi. ‘Dünya’ olarak ise “Ölüm Takibi”nin (“Blade Runner”, 1982) siberpunk bilimkurgu düşüncesinin üzerine ‘dramatik’ anlamda bir şeyler eklerken iki adım geri çekilip ‘ucuz’ durmaktan özellikle kaçınıyordu. Zira oradaki geleneği yaratmak veya uygulamak pahalı bir şeydi.

        Aksiyon ile kara filmi iç içe geçiren tech-noir ya da scifi-noir düşüncesi bir kenara, esasen yüksek bilgisayar teknolojisi ile donatılmış fütüristik binalarla ya da uç keşiflerle yoğrulmuş bir düzen işliyordu. Ancak Verhoeven’ın orada dar alana sıkıştırdığı aksiyon ve kaçış matematiği, bir anlamda hikayeyi öne çıkarıp Mars’taki ‘mutantlık’tan yaratılan ‘ötekilik-oryantalism’ görüşüyle ilgili fikirlerini sıralıyordu.

        “Azınlık Raporu” ile yakın akraba bir saygı duruşu filmi

        Burada ise Len Wiseman, katıksız bir “Gerçeğe Çağrı” hayranı olarak filmi ince ince işlemiş, karşımıza özüne saygıda kusur etmeyen, iddiasız ama keyifli bir eser çıkarmış. 2012 etiketli “Gerçeğe Çağrı”yı bir ‘saygı duruşu filmi’ (homage) olarak anmak mümkün. Zira oradaki efekt sıkıntısını; bizde ‘Karanlıklar Ülkesi’ adıyla bilinen ‘Underworld’ serisinin yapım tasarımcısı Patrick Tatopoulos’un, 138 milyon dolarlık bütçeden güç alan şehir mimarisine yüklediği özel detaycılıkla bir “Ölüm Takibi” etkisine çevirdiği söylenebilir.

        Bu sayede de aslında “Başlangıç”ın (“Inception”, 2010) zihinsel evreninden, rüya inşaatı bilimkurgusu konseptinin ‘katman’larından ve paralel kurguya yüklenen aksiyon gereklerinden ziyade 2000’lerde bu görüşü devreye sokan “Azınlık Raporu” (“Minority Report”, 2002) gibi eserler akla geliyor. Teknolojinin yeni milenyuma ayak uydurmasıyla ise ilk filme fark atan makineler, sanal mekanizmalar ve hologramlar görebiliyoruz.

        İlk filmdeki hikayenin merkezi konumu tech-noir’a ve tempoya çevrilmiş

        Zira yönetmen, belli ki yüksek bütçe ile orijinal filmin ‘hikaye’ merkezini ‘mimari’ye ve ‘tempo’ya çevirmiş. Ulaştırma teknolojisinin üzerine gitmesinin yanında bundan çıkardığı aksiyon bütünlüğüyle de dikkat çekici bir zenginlik kazandırmış filme. Özellikle uçan arabalar arasındaki kovalamaca sahneleri bir hayli oyalıyor. Hızlı kurgu da büyük oranda ‘kara’nlıktan güç alan mimarinin üzerine eklemleniyor.

        İlk sekansın ilk filmdeki ‘rüya’ya atıfta bulunan bir farkla sunulması bir tarafa yapıtın hikayesinin tamamen dünyaya taşınması da bu doğrultuda bir tercih olmuş. Zira ilk kareden itibaren Wiseman’ın hedefi gerçek anlamda ‘hayal-gerçeklik’ arasında kalmayı kaçış omurgasıyla idame ettirmek. Bu sayede ‘ajanlık senaryosu’ndaki soru işaretlerini aslında bilen izleyici için de bilmeyen için de bir ‘dramatik egzersiz’e dönüştürmek.

        Buna paralel olarak yataktaki ilk sahneden itibaren bir mavi ışığın ‘chiaroscuro’ tekniğini ‘siyah zemin üzerine renkli ışık’ düşüncesiyle ‘renkli sinemada transfer olduğu’ yerden alma düşüncesi tutuyor. Bütün aksiyon ve koşuşturmaca da böylesi bir düşünce ile tamamlanıyor. Mars’ın gözü rahatsız eden kırmızı dokusunun yerini arka plandaki karanlık doku alıyor. Kara film iskeleti de büyük oranda dramatik yapıyı kontrol etmeye başlıyor.

        Göndermelerle alaycı yaklaşımdan taviz verilmiyor

        Bu doğrultuda arka plan detaycılığının yanında ilk filmin sekanslarına veya akılda kalan motiflerine ‘keskin göndermeler’ de gözlerden kaçmıyor. Özellikle güvenlikten geçip ‘The Fall’ adlı araca binme sahnesinde orijinal filmde Arnold Schwarzenegger’in içine saklandığı şişman-iri kadının aynısının karşımıza çıkarılmasına karşın bunun bir şaşırtmaca olduğunun anlaşılması manidar. Bunun üzerine karakterin yüzünü ‘siberpunk’ teknoloji ile değiştirmesi de eklenince orijinal filmin daha geri kalmış, tabiri caizse ‘manda kasa’ efekti yerle bir oluyor.

        Elbette üç göğüslü Marslı mutantın burada alt sınıfın ‘Chinatown’ıvari mekandaki genelev mahallesinde karşımıza çıkması veya kırmızı hap-mavi hap tercihli sahnenin bambaşka bir paralel kurgu ile açık alana transfer edilip ‘gerçekçi’leştirilmesi gözlerden kaçmıyor. Bir Klaatu görmesek de Mars’ın mimarisi ve hikaye yapısının içindeki ‘araç’lar, bir şekilde devreye sokuluyor. Tabii oradaki meşhur robot taksi şoförünün izini görememek, 1990 marka “Gerçeğe Çağrı” hayranlarında bir ‘hüzün’ bırakmıyor değil.

        Oryantalist Mars portresi dışarıda bırakılırken femme fatale algısı da değiştirilmiş

        Ancak en önemlisi orijinal eserde ‘oryantalist’ duran Mars portresinin bugünde Afganistan-Irak göndermesine dönüşeceği barizken, bu ‘öteki’leştirici ‘gerçek-hayal’ çizgisinin dağıtıcı referanslarla ortadan kaldırılması olmuş. Bir robot fabrikasında işçilik yapan Hauser’in ‘gizli ajan’ kimliğini sorgulama mücadelesi, yalnızca alt sınıfın teknoloji ile cebelleşmesine çevrilmiş. Böylece kaos ortamı da daha bir öne çıkarılıp, ‘Koloni’nin ‘arka mahalleler’i ‘oryantalist’ dokuyu doldurur hale getirilmiş. Böylece toplumun içindeki ‘öteki’leşme sürecinin ‘çeşitliliği’ne dikkat çekilmiş.

        Kadın karakterlerin Kate Beckinsale ile Jessica Biel’den seçilip ‘iki esmer’e çevrilmesi de bir başka rötuş. Zira bu sayede Hitchcock şüphesi (suspensi) de yakalayan Wiseman’ın ilk filmdeki melez güzel (Rachel Ticotin)-sarışın güzel (Sharon Stone) çekişmesindeki çabuk yıkılan ‘melez kale’den farklı bir noktaya gitme amacıyla, ‘tech-noir’in ‘noir’ kısmına bütün gücüyle tutunan iki femme fatale yerleştirdiği kesin.

        Bu durumda Biel’in daha bir Nikita’vari erkeksi kadın, Beckinsale’in ise kocasını satarak Barbara Stanwyck misali bir vamp temsili sunup kara film zenginlenmesine yol açtığı görülebiliyor. Bu noktada ‘Koloni’nin kırmızı ışık mahallesi Mars’ın ortadan kaldırılması da global bir kimyasal savaşla iki eyalete ayrılan, iki büyük şirketin kontrolündeki dünya portresinden oluşan bir ‘distopik düzen’ temsili getiriyor. Siberpunk evrene yakışan ‘büyük şirketlerin kontrolü’ bu sayede devreye giriyor.

        “Başlangıç” ile farklı kulvarlarda

        Aslında bu gidişatın doğru bir politik süreçle ‘muhbir’liğe dikkat çekme adına yaptıkları ‘sakat politik tehlike’yi alaşağı etmeye yarıyor. ‘Gerçeğe çağrı’ meselesini de daha bir anlamlı kılıyor. “Gerçeğe Çağrı” da Len Wiseman’ın katkısıyla dolgu bellek, bellek yaratımı, yapay gerçeklik, ‘gördüğümüz her şey bir yaratım mı?’ gibi meseleleri ele alan varoluşçu bir fütüristik ve siberpunk bilimkurgu özelliğiyle onurlandırılıyor.

        Elbette bu yeniden çevrimin, “Başlangıç” (“Inception”, 2010) sonrası süreçte ortaya çıkıp kendisinin ‘zihin’ ve ‘hafıza’yla ilgili uğraşlarının bambaşka bir versiyonunun sonrasına denk gelmesi de ilginç bir tesadüf. Muhtemelen Nolan, filmindeki K. Dick’in hikayesinin etkisini kabul edip oradaki ‘casusluk’ meselesinin daha farklı bir ‘hırsızlık’ içerdiğini inkar etmeyecektir.

        Zira bellek yaratma ile rüya inşaatı yapmak farklı şeyler. Ama elbette böylesi bilimkurguların projelendiirilmesi süreci Nolan’ın sonrasını kapsama alanına alıyor ister istemez. Ancak bir diğer taraftan da ‘her şey bir yaratım mı?’ sorusu ile ‘rüya inşaası yaparken rüyanın içinde kalmak ne kadar riskli?’ sorusu farklı bilimkurgu şablonlarına açılıyor.

        FİLMİN NOTU: 6

        Künye:

        Gerçeğe Çağrı (Total Recall)

        Yönetmen: Len Wiseman

        Oyuncular: Colin Farrell, Kate Beckinsale, Jessica Biel, Bryan Cranston, Bill Nighy, John Cho

        Süre: 118 dk.

        Yapım yılı: 2012

        UNUTULMAZ BİR AŞK MI?

        Amerikan sinemasının erken döneminde çokça gördüğümüz duygusal-dramların 2011 Fransa şubesi diyebiliriz. Belli dayatmalara rağmen beraber olmaya çabalayan 18 ile 20 yaşlarında iki gencin sıkıntılarını ‘sömürü’ katmanından geçiren bir eser “İlk Aşkım”. Ancak bunu ne bir samimiyete, ne bir senaryo matematiğine, ne de bir anlatı egzersizine kavuşturabiliyor.

        Hollywood’da sesli dönemin ilk yıllarından alışık olduğumuz ‘melodram’ temelli duygusal-dramların omurgasını, bütün demodeliğiyle bir Fransız filminde bulmak bir hayli ilginç. Marie-Castille Mention-Schaar, ilk uzun metrajında belki de gençliğinde yaşadığı acıklı bir olayı bu kalibrede sinemaya aktarıyor. Sinemaskop oranında 18 yaşındaki bir kız ile 20 yaşındaki bir erkeğin aşkının yarattığı sorulara karton cevaplar arıyor.

        İnandırıcı durmayan ilişki yönetmene büyük sorumluluk yüklüyor

        Ancak her ivmesinin, bir ‘cezalandırıcı’ motivasyon yüklendiği senaryo, bu duruşunu film boyunca sürdürünce, finalini de Yeşilçam melodramlarını andırır bir ‘çatı’ya kavuşturuyor. Bu durum ilk aşkı inandırıcıdan ziyade sömürüye dönük bir işleve yönlendirip “Unutamadığım Aşk”ı (“An Affair to Remember”, 1957) hatırlatan bir çerçeveye oturtuyor. Ama oradaki gibi samimi oyunculuklar veya kendini bu duyguya bırakan kalıbına uygun bir yönetmenlik de göremiyoruz işin doğrusu burada.

        Daha ziyade Comar ile Cannavo’nun ruhsuz ve sevgisiz bir şekilde sinemaskopun taraflarına bırakıldığı görsel motivasyon, bir anlamda ikilinin ilişkisine ‘uyum’ katkısında bulunmaya çalışırken ‘zoraki’lik açmazına düşüyor. Bu da ister istemez inandırıcılığı elinin tersiyle iten bu aşkın, yönetmene de büyük sorumluluk yüklemesini sağlıyor.

        Yüksek bir ruhsuzluğun esiri olmuş

        “İlk Aşkım”, ne Roy Andersson’ın “A Swedish Love Story”si (“En kärlekshistoria”, 1970) gibi bu yaşlardaki aşklar üzerine bir şeyler söyleme derdine, ne de Leo McCarey’nin “Unutamadığım Aşk”ı gibi bunu en azından melodram omurgasıyla doldurur bir görünüme sahip. Sadece 60 yıl öncesinin sinemasının gereklerini yüksek bir ‘iletişimsizlik’ sıkıntısıyla devreye sokabilen bir garip Fransız filmi görünümünde...

        Oyunculuk ve sinemaskop adına bir şeyler görmek isteyenler de ‘kolaycı’ son ile soluğu gözyaşlarında alabiliyor. Ya da alamıyorlar mı demeli?

        FİLMİN NOTU: 3

        Künye:

        İlk Aşkım (Ma première fois / My First Love)

        Yönetmen: Marie-Castille Mention-Schaar

        Oyuncular: Esther Comar, Matin Cannavo, Vincent Perez, Judith El Zein, Lilly-Fleur Pointeaux

        Süre: 95 dk.

        Yapım Yılı: 2011

        VİZYONDAKİ DİĞER FİLMLER:

        KEREM AKÇA’NIN VİZYON FİLMLERİ İÇİN YILDIZ TABLOSU

        205: Korku Odası (205 - Zimmer der Angst): 3

        Aramızda Bebek Var (Un Heureux Evénement): 5.5

        Aşk Perisi (La Fée / The Fairy): 7

        Aşk Sanatı (L’Art d’Aimer): 3.7

        Barbara: 7

        Baskın (Serbian Maut / The Raid): 4

        Bir Mafya Hikayesi (Les Lyonnais): 4.5

        Bu Dans Senin (Take This Waltz): 5.8

        Bu Gece Benimsin (You Instead): 5.5

        Buz Devri: Kıtalar Ayrılıyor (Ice Age: Continental Drift): 3.5

        Can Yoldaşım (Darling Companion): 1.8

        Cinnet Gecesi (The Incident): 2.4

        Çernobil’in Sırları (Chernobyl Diaries): 5.5

        D@bbe: Bir Cin Vakası: 3.5

        Daha İyi Bir Hayat (Une Vie Meilleure / A Better Life): 3.8

        Dedektif Dee: Gizemli Alev: 6.1

        Esaret (À Moi Seule / Coming Home): 5.3

        Eva: 4

        Gökyüzünde Bir Ayna (Katmandú, Un Espejo En El Cielo / Kathmandu Lullaby): 3.5

        Hayatının Seçimi (The Ledge): 3.5

        Hizmetkar Albert Nobbs (Albert Nobbs): 3.5

        İnanılmaz Örümcek Adam (The Amazing Spider-Man): 4.5

        İsyan (Lockout): 3.5

        Kan ve Aşk (In the Land of Blood and Honey): 5

        Kara Şövalye Yükseliyor (The Dark Knight Rises): 6.2

        Karanlık Gölgeler (Dark Shadows): 5.8

        Kayıp (Gone): 2.5

        Kıyamet Kitabı (Doomsday Book): 5.3

        Miss Bala: 6.8

        Ne Adam Ama (What a Man): 5

        Olmak İstediğim Yer (This Must be The Place): 6.5

        Ölüm Uykusu (Mientras Duermes / Sleep Tight): 4.2

        Özgür Adamlar (Les Hommes Libres / Free Men): 4

        Peki Şimdi Nereye?: 5

        Pirana 3DD (Piranha 3DD): 5

        Polis (Polisse): 7.5

        Ruh Eşim (Café de Flore): 6.5

        Ruhlar Oteli (The Innkeepers): 5.3

        Sahte Gelin (The Decoy Bride): 2.2

        Sert Rüzgarlar (Des Vents Contraires): 6

        Skor Sıfır (The Inbetweeners Movie): 5.4

        Tepedeki Ev (Kokuriko-zaka Kara / From Up on Poppy Hill): 5

        Tımarhane (Graystone Park): 2.5

        Uyarısız Şiddet: ATM (ATM): 4

        Vahşiler (Savages): 5.5

        Yasak Aşk (En Kongelig Affære): 3.5

        Yaşam Savaşı (La Guerre est Déclarée): 6.3

        Not: Yıldızlar, 10 üzerinden verilmektedir.

        keremakca@haberturk.com

        ÖNERİLEN VİDEO

        Cani koca 2 bacağını almıştı! En korkunç yüzleşme

        Muğla'da, boşanma aşamasındaki eşi 43 yaşındaki Hatice Katrancı'yı av tüfeğiyle vurarak iki bacağının ampute edilmesine neden olan 46 yaşındaki Veli Katrancı'nın yargılandığı davanın üçüncü duruşmasında Hatice Katrancı, olaydan sonra ilk kez sanık ile mahkemede yüzleşti. Fenalık geçiren Katrancı, eş...
        GÜNÜN ÖNEMLİ MANŞETLERİ