Ya insan bu yaşta da…
Sıfırnoktaiki'nin çok konuşulan oyunu 'Limonata'dan bana kalıp, yazıya dökülenler…
memisbetul@gmail.com
“Unutmak ve affetmek iyi insanların intikâmı”dır diyordu birisi, bi vakitler… Şimdi bu düsturun üzerine ne söylesem havada parende atacak nasılsa, o yüzden sakindeyim! Tiyatro sonrası kafa açma seansında yahut efkârı bilumum tuhaflıklar diyarına gönderme nöbetindeyim-z. Konuşlandığımız rota Cibali… İnsan, böyle eski İstanbul’un sokaklarına vurunca bünyeyi, “hay bin saçmalık” diyor ‘her şeye’, ‘herkese! Kabul…
Ama bildiğim (ki bunu da tecrübeyle sabitledim diyelim) ‘insan her şeye alışıyor, geçiyor.’ Sonrasında ‘intikam’ da ‘affetmek’ de yahut ‘unutmak’ da teferruata kaçıyor. Bu, “insan her şeye alışıyor ya da geçiyor” teorisini daha 5 yaşındayken duydum ben; anneannem ve annemden… 80’li yıllarımın us’uyla algıda seçicilikten olsa gerek; bu iki kadın da içine Amazon ruhu kaçmış hatunlardı nazarımda. Hoş ergen-us yıllarımda “insan her şeye alış-a-maz- tuhaf ve saçma” diye direttiğim, 30’lu yaşlarımın “bu mudur?!” diyen algısına kapak oluyor. Yok öyle değilmiş; hayat, ne kutsal olana, ne de lanetli olana torpil geçmiyormuş, hayat bi savururmuş ki “heyhat bin tuhaflık”a düşüyormuş cümleler. Mayamızda böyle bir hissiyat, algı yahut DNA aktarımı olabilir, mümkündür. Dostoyevski’nin “Gerçek, anlatılan bir hikâyeden daha etkilidir" diye başladığı kitabı “Ölüler Evinden Hatıralar”da, insanın alışmasına dair en teferruatlısından bir hikâye anlatılır. Sürgünden döndükten beş yıl sonra, 1831’de yayımlanan kitabında üstat; “Bir insanı ezip mahvetmek, ona en korkunç bir katilin bile duyunca titreyeceği kadar ağır bir ceza vermek isteyenlerin, insana yaptığı işin tamamen anlamsız, faydasız olduğu duygusunu vermesi yeterlidir" diyor.
“LİMONATA” DOKUNUŞU…
Bu günün mevzusunda; sahnelediği oyunlarıyla, tiyatro izleklerini her defasında şaşırtmayı iyi bilen bir ekip, Sıfırnoktaiki’nin ‘Limonata’sı var. (Geçtiğimiz sezon izleyenlerde o kadar hoş bir tat bırakmış olmalı ki, herkes Limonata’dan bahsediyordu. Benim gibi oyunu kaçırmış olanlara, adres mahiyetindedir bu yazı da.) Şimdi bu İstanbul’un uyuyan saatinde, “öyle mesudum ki kuzum” repliklerini çığırtan semt Cibali’de muhabbetimizin, kısaca bu kadar çok ‘unutmak-affetmek-intikam’ üçlü şöleninden dem vurmamızın sebebiydi “Limonata”...
‘Kutsal’, ‘dokunulmaz’ ve ‘lanetli’ olana derinden bir girizgâh yapan oyun, izleyeni çok eskilere, hani her şeyin daha bozulmadığını düşündüğümüz yıllara, bir gezintiye çıkaran türden. Gezinti dediysem, öyle izleyip de çekileyim dedirten türden değil! Limonata’nın sonunda, kapılarınız ya ardına kadar açılacak ya da sonuna dek kapatılacak. Çünkü “Limonata” kendine has tadından olsa gerek, hesaplaşmasını da kokusu gibi çok keskin yaptırıyor. Sistemin yasaları yahut devlet büyükleri ve onların ‘geliştirilmiş’ kanunları sayesinde, tek prototip haline sokulmaya çalışıladuralım, her türlü nev-i şahsına münhasır aileler de var. Aynı Limonata’da olduğu gibi… Beyaz ekrandan izlediğiniz ailelerden farklı bir aile var karşınızda; ‘geçmiş’, ‘şimdi’, ‘fotoğraflar’, ‘vicdani ret’, ‘eşcinsellik’, ‘savaş’, ‘yabancılaşma’, ‘unutmak’, ‘susmak’, ‘aşk’ ve ‘anne yapımı limonata’dan oluşan…
(Siz de unutup, affedip yolunuza devam edenlerden misiniz, yoksa bunu yük belleyip kamburunuza ekleyenlerden mi, bilmiyorum ama batan balığın yan gitmediği zamanların adına benden bu sayfayı şereflendirenlere gelsin: benden size bir white russian, sizden bana iki white russian. Tabii ki “Limonata” sonrası…)
SIFIRNOKTAİKİ KADRAJINDAN BAKINCA…
Her daim sakinliklerinin ve naif hallenmelerinin hastası olduğum; (24) Sami Berat Marçalı’nın ikinci oyunu ve (30) Murat Mahmutyazıcıoğlu’nun ise ilk kez reji koltuğuna oturduğu Limonata; kocası tarafından terk edilen, demans hastası bir anne ile üç çocuğunun yaşadıklarını anlatarak, aile, yasalar, kurallar ve özgürlük kavramlarını sorguluyor. Kahramanlarımız: Özlem, Müge, Ege, Melih ve Koray…
Güneydoğuda askerde bacaklarının fonksiyonunu yitirmiş, orada yaşadıklarından ve kaybettiklerinden sonra aynı evi paylaştığı sevgilisi Koray’ın vicdani retçi olmasını isteyen Ege. Çocuklarının babası, sevdiği adam tarafından, başka bir kadın için terk edilen, demans hastası (anne) Özlem. Ailesini haberdar etmeden, sevgilisinin peşinden, yurtdışına giden Melih. Ve tüm bu dramın yamacında aslında ortasında, ilk kitabıyla ödül alan ve bu kitabı da terk edenlere; babası ve kardeşi Melih’e ithaf eden Müge… Her ailenin ya da her ilişkinin bir kahramanı vardır, bilirsiniz; tefekkür sahibi, kabullenme hissiyatının ağır bastığıyla yaşayan, işte Limonata’nın Müge’si de öyle… Annesi Özlem, kardeşi Ege ve en önemlisi kendi hayalleri arasında sıkışıp kalmış, tabii bir de gidenler-i var. Oyun, günümüz özentisi içinde yaratılan aile ya da yapay dünyalara selam çakan vaziyette…
O vakit sahnede şahane döktürenlere gelelim; usta oyuncu (ki tiyatro sahnesinde izlemek; bünyeye iyi geldi) Deniz Türkali, Banu Çiçek Barutçugil, Heves Duygu Tüzün, Tevfik Şahin, Barış Gönenen ve Sezgi Mengi.
Sıfırnoktaiki ekibi, yine elini taşın altına koymuş ve yabancı bir seyirlikle değil, tam tersine bizden karelerle geçmiş karşımıza. Bu yüzden daha bir sahici sahneden söylenen replikler. Oyun en temizinden sade ve anlam karmaşası yaşatmıyor sadece bazı çığırtılar ‘sanki biraz havada ve abartı’ ünlemine kaçmış. Bir de detaylarda daha iyi paslar olabilirmiş, hissiyatı da yaşamadım değil seyir ederken. Çünkü bazı sahnelerde konu ağırdan işlenmiş, bu da oyunun enerjisini bir ivme düşürmüş gibi. Ama arka plana bakıldığında bu genç ekip, ‘şimdi neler söylemiş, neler yapmış’ şeklinde merakımı hep diri tutmayı başarıyor.
Bu arada es geçmek olmaz; eğer yolunuz Sıfırnoktaiki’nin Limonata’sından içmek isterse, odanın ilk 3 sırasında oturmaya gayret edin derim ben, zira arka sandalyelerde radyo tiyatrosu hissiyatıyla oyunu izlemeniz mümkün. Benden söylemesi!
İçimden geldi notu:
Ve mümkünse “ya insan bu yaşta da…” cümlelerini yasaklayan (Oğuz Atay – Tehlikeli Oyunlar) Hikmet Benol’un Albay’ının sözünü de dinlemeyi unutmadan… “oyuna devam”. (Seyyar Sahne’nin “Tehlikeli Oyunlar” tiyatro oyunu, 14 Ekim’den itibaren İTÜ Maçka Kampüsü’nde, hâlâ izlememiş olanlara takdimimdir…)