Vatikan nerede? Vatikan hangi kıtada, komşuları kım, başkentı neresı?
Dünya haritasında bir nokta kadar bile yer kaplamayan, nüfusu küçük bir kasabadan daha az olan ancak etkisi milyarlarca insana ulaşan bir yerden bahsetmek, bir çelişki gibi görünebilir. Ancak burası, Katolik dünyasının ruhani merkezi, sanat ve tarih hazineleriyle dolu, dünyanın en küçük bağımsız devleti olan Vatikan'dır.
Sınırları duvarlarla çizilmiş bu mikro devlet, kendisinden katbekat büyük ülkelerin sahip olamadığı bir güce ve öneme sahiptir. Peki, bu eşsiz yer tam olarak Vatikan nerede ve onu bir devlet yapan özellikler nelerdir?
Bir şehrin kalbine kurulmuş bir ülke olan Vatikan, siyasi ve coğrafi tanımlamaların sınırlarını zorlar. Onun varlığı, yüzlerce yıllık diplomatik ve siyasi mücadelelerin, inancın ve sanatın somut bir sonucudur. Bu nedenle Vatikan hangi kıtada sorusunun yanıtı bizi sadece bir kıtaya değil, aynı zamanda tarihin, dinin ve yönetişimin iç içe geçtiği karmaşık bir yapıya götürür. Bu küçük devletin ardındaki devasa dünyayı anlamak, onun duvarlarının ötesine bakmayı gerektirir.
VATİKAN HANGİ KITADA?
Vatikan Şehir Devleti, Avrupa kıtasının güneyinde, İtalya'nın başkenti Roma'nın tam ortasında yer alan bir kara ülkesidir. Bir başka ülkenin sınırları içinde tamamen kapalı kalmış bir devlet, yani bir "anklav" olan Vatikan, bu özelliğiyle dünyadaki ender örneklerden biridir. Yüzölçümü yaklaşık 0.44 kilometrekare olan Vatikan, bu haliyle dünyanın resmen tanınan en küçük bağımsız devletidir. Sınırları, büyük ölçüde 16. yüzyılda inşa edilen ve bugün hala ayakta olan tarihi Vatikan Duvarları ile belirlenmiştir.
Vatikan'ın bugünkü statüsü, 1929 yılında Papalık (Holy See) ile İtalya Krallığı arasında imzalanan Laterano Antlaşması ile kurulmuştur. Bu antlaşma, 1870'te İtalya'nın birleşmesi sırasında Papalık Devletleri'nin lağvedilmesiyle ortaya çıkan ve "Roma Sorunu" olarak bilinen 59 yıllık belirsizlik dönemini sona erdirmiştir. Antlaşma ile İtalya, Vatikan'ın küçük bir toprak parçası üzerinde tam egemenliğini tanımış, böylece Papa'nın herhangi bir dünyevi gücün tebaası olmadan ruhani liderliğini sürdürmesi için gerekli olan toprak bütünlüğü ve bağımsızlık güvence altına alınmıştır. Bu tarihi temel, Vatikan'ın sadece coğrafi bir varlık değil, aynı zamanda karmaşık bir hukuki ve siyasi varlık olmasının da nedenidir.
VATİKAN KOMŞU ÜLKELERİ VE İLİŞKİLERİ
Dünyanın en küçük ülkesi olunca, komşuluk ilişkileri de oldukça sade bir hal alır. Vatikan komşu ülkeleri listesi tek bir isimden oluşur: İtalya. Vatikan, her yönden İtalya toprakları ile çevrilidir. Bu durum, iki egemen devlet arasında benzersiz ve simbiyotik bir ilişki yaratır. Aradaki sınır, dünyanın belki de en geçişken sınırlarından biridir. Aziz Petrus Meydanı'na girişler tamamen serbesttir ve herhangi bir pasaport kontrolü yoktur. İki ülke arasındaki sınırı genellikle yerde çizilmiş beyaz bir çizgi veya tarihi duvarlar belirler.
Bu iç içe geçmişlik, pratik anlamda Vatikan'ı pek çok konuda İtalya'ya bağımlı kılar. Elektrik, su, telefon hatları gibi altyapı hizmetleri İtalya tarafından sağlanır. Vatikan'ın kendi ordusu olan İsviçreli Muhafızlar sembolik ve koruma amaçlı olduğundan, ülkenin askeri savunması fiilen İtalya'nın sorumluluğundadır. Diğer yandan İtalya da Vatikan'ın varlığından büyük fayda sağlar. Her yıl milyonlarca turistin ve hacının Vatikan'ı ziyaret etmesi, Roma ve dolayısıyla İtalya ekonomisine devasa bir katkı sunar. İki devlet arasındaki diplomatik ilişkiler, karşılıklı büyükelçilikler düzeyinde, iki ayrı egemen güç olarak yürütülür.
VATİKAN BAŞKENTİ
Vatikan başkenti neresidir sorusu, ülkenin yapısı gereği alışılmışın dışında bir yanıt gerektirir. Vatikan, bir şehir devleti (city-state) olduğu için, kendi içinde ayrı bir başkente sahip değildir. Ülkenin tamamı, bir bütün olarak başkent işlevi görür. Dolayısıyla, Vatikan'ın başkenti Vatikan'dır. Ancak konuyu daha derinlemesine anlamak için "Vatikan Şehir Devleti" ile "Papalık" (Kutsal Makam / Holy See) arasındaki farkı bilmek gerekir.
Vatikan Şehir Devleti, egemenliğin üzerinde tesis edildiği fiziki toprak parçasıdır. Papalık ise, Papa ve onun yönetim organı olan Roma Curia'sından oluşan, dünya çapındaki Katolik Kilisesi'nin ebedi ve merkezi yönetim organıdır. Uluslararası ilişkileri yürüten, büyükelçilikler gönderen ve alan, Birleşmiş Milletler gibi uluslararası örgütlerde gözlemci statüsünde bulunan asıl varlık Papalık'tır. Vatikan Şehir Devleti, bu ruhani ve diplomatik gücün dünyevi bir hükümdara bağlı kalmadan özgürce faaliyet göstermesini sağlayan yasal ve coğrafi bir garantör olarak var olmuştur.
