'Motive eden işin zorluğu'
Osmanlı ramazan eğlencesini ve geleneksel hikâye anlatımını günümüze uyarlayan Mercan Dede, Habertürk'ten Sırma Karasu'ya konuştu
Sırma KARASU / HT CUMARTESİ
Mercan Dede ramazanda farklı bir performansla karşımızda. Osmanlı ramazan eğlencesini ve geleneksel hikâye anlatımını günümüze uyarlayan sanatçıyla “Mercan Dede Ensemble”ı konuştuk.
Mercan Dede Zorlu PSM için bu ramazana özel hazırladığı “Mercan Dede Ensemble”da Osmanlı ramazan eğlencesini ve geleneksel hikâye anlatımını günümüze göre yorumluyor. Hem de ne yorumlama; içinde semazen de var Breakdance da. Seyirciyle sanatçının kreatif üretim süreci arasındaki duvarları yıkan performansın 23 Temmuz’daki son gösterisinde konuklar Zara ve Azam Ali.
Ludovico Einaudi, Anjelika Akbar ve Borusan Quartet’ın de yer aldığı, Multimedya kullanımıyla sıra dışı bir deneyim sunan kaçırılmayacak gösteriyi Mercan Dede ile konuştuk.
Ramazan boyunca her hafta yeni bir projeyle sahnedesiniz. Yorulmuyor musunuz?
Yorucu ancak bir o kadar da keyifli. Her hafta aynı projeyi yapsak ilk haftadan sonra gösteri yerine oturur ama Mevlânâ “Düne ait söz dünde kaldı, bugün yeni bir şey söylemek lazım” diyor. Zorlu PSM için hazırladığım projede her hafta sadece müzisyenler değil, disiplinler de değişiyor. İlk hafta Ludovico Einaudi, sonrasında modern dansla Beyhan Murphy gibi... Beni motive eden bu işin zorluğu aslında.
Peki bu projeye konser mi demek daha doğru performans mı?
Performans. Daha doğrusu multimedya şov; içerisinde müzik var, dans var, ışık var, görseller var ve tüm bunları kullanarak bir hikâye anlatıyoruz. Benim için en enteresan olanı, bitmiş eserlerden ziyade işin mutfağı. Nasıl sanatçılar bir araya gelip neyi yaratıyorlar ve o yaratma sürecini seyirciyle paylaşmak bence çok heyecan verici.
Peki seyirciye bu etkileşimi nasıl yansıtıyorsunuz?
Emprivizasyonla... Biz sahneye çıkmadan önce ses ve ışık gibi teknik provalar dışında prova yapmıyoruz. Sahnede gördüğünüz her şey o an ki hislerin yansıması, etkileşimi. Bunun neticesinde seyirciden geri gelen enerji var bir de sinerji. Aslında sanatçılar sahnede aralarında konuşuyor; piyano perküsyona cevap veriyor, perküsyon yaylılara... Evrensel anlamda insanların nasıl ilişki kurabildiğini görüyorsun o anda.
Peki bu 4 performanslık projenin hepsinin ana konusu improvizasyon ve sinerji miydi?
Ramazanın dini boyutunun yanı sıra bir de sosyo-kültürel boyutu var. Çocukken rahmetli Erol Günaydın’ın meddah gösterilerini izlerdik. Sadece bir tane mendili olur onu kullanarak karakterden karaktere girerdi. Nurhan Damcıoğlu vardı, Hacivat ve Karagöz vardı hepsinin amacı bir hikâye anlatmaktı. Bunların hepsi multi- disipliner performansın örnekleri. “Osmanlı tarzı ramazan eğlencesi, geleneksel hikâye anlatımının güncel yorumu nasıl olmalı” sorusunu sorduğumda aklıma bu proje geldi.
‘Âşıkların adım attığı her yer dergâhtır’
Semazen, sema ve sûfi müzik çok derin bir felsefenin öğeleri. Mercan Dede Ensemble Projesi’nde sahnede semazen kullanıyorsunuz. Bu felsefeyi sahneye taşırken uhrevi ve ruhani yanı seyirciye sunmakla, özünü kaybedip turistik eğlence sunmak arasında çok ince bir çizgi var. Bu dengeyi nasıl sağlıyorsunuz?
Bu denge ancak samimiyetle sağlanabilir. Sahneye çıkan semazenin oraya çıktığı zaman ne hissettiği, oradaki sesin ne olduğu çok önemli. Sahnedekiler o anda yaşadıklarının kutsallığına müziğin kutsallığına inanıyorlarsa o zaman Mevlânâ’nın dediği gibi; “Âşıkların adım attığı her yer dergâhtır”. Beraber çaldığımız müzisyenlerin usta müzisyenler olmaları dışında aramızda bir gönül bağı olmasına dikkat ederiz. Kullanılan görsellerin bu felsefeye uygun olması, sahne tasarımı yani her şey katılımcılara o samimi duyguyu geçirmek için.
Avrupa büyükelçilikleri tarafından Türk konseptli etkinliklerde sahne almak için sıkça davet ediliyorsunuz. Bunu Doğu-Batı sentezi, füzyon müziğin kültürleri bir araya getirici gücüne bağlayabilir miyiz? Dünyanın üstünde Doğu-Batı diye çizilmiş çizgiler yok. Bu insanların yarattığı yapay ve politik bir ayrım. Sûfizmdeki dönme hareketinde Doğu veya Batı yok. Dünya Hıristiyanlar ve Müslümanlar olarak polarize olmuş durumda. Bizim amacımız bu ayrımın ne kadar zoraki ve gereksiz olduğunu anlatmak. İnsanlar oraya geldiğinde dövmemizi, küpemizi gördüklerinde kafalarındaki Doğu algısı zaten yıkılıyor. Bu genelleme yıkıldığında yeniden düşünme süreci başlıyor. Tasavvuf da “Ne kadar ortak noktamız var” üzerine kuruludur zaten.