Boğmaca oldukça hızlı gelişen bir hastalıktır. Yenidoğan ve 10-15 arasındaki yaş grubunu daha çok etkiler. Peki boğmaca nedir? Nasıl bulaşır? Belirtileri nelerdir? Nasıl tedavi edilir?

BOĞMACA NEDİR?

Boğmaca, Bordetella pertussis bakterisinin bakterisinin yol açtığı çok bulaşıcı bir enfeksiyondur. Sonbahar aylarında daha sık görülür. Bebeklerde ölüme veya kalıcı sakatlığa neden olabilir. Hastalık üç dönemde gelişir.

  • Üst solunum yolu enfeksiyonu (Kataral evre): 1-2 hafta sürer. Genellikle hafif ateş, titreme, öksürük görülür.
  • Şiddetli öksürük nöbetleri (paroksizmal evre): 2-4 hafta sürer. Uzun süren şiddetli öksürük nöbetleriyle başlar. Genellikle geceleri gelir. Birbiri ardına sıralanan öksürüklerde oluşur.
  • İyileşme dönemi: 1-3 hafta sürer. Kişi normale dönmeden önce öksürükte azalma görülür.

NASIL BULAŞIR?

Enfekte bir kişi öksürdüğünde ya da hapşırdığında, mikrop yüklü küçük damlacıklar havaya püskürtülür ve yakınlarda olan birinin bu damlacıkları soluması sonucunda hava yollarına ulaşarak hastalığa yol açar. Hasta ile yakın mesafeden konuşmak ya da öpüşme gibi yakın temas kurmak da bulaşmaya neden olabilir. Bulaşıcılığın en fazla olduğu dönem ilk 3 haftadır.

BOĞMACA BELİRTİLERİ

  • Hırıltılı nefes alma,
  • Koyu balgam,
  • Çok sık hapşırma,
  • Öksürük nöbetleri,
  • Ateşlenme,
  • Bulantı,
  • Kusma,
  • Nefes darlığı,
  • Solunumun durması,
  • Yüzde kızarıklık,
  • İshal,
  • Boğulma hissi,
  • Baş ağrısı,
  • Orta kulak iltihabı,
  • Zatürre,
  • Boğulma hissi,
  • Burun akıntısı

Boğmacanın temel komplikasyonları solunum durması, orta kulak iltihabı, zatürre gibi ikincil enfeksiyonlar ve güçlü öksürmeye bağlı sekellerdir. Yoğun bakım ve yapay solunum ihtiyacı genellikle 3 aydan küçük bebeklerde sınırlıdır. Bakterilerin neden olduğu zatürre ve ani solunum yetmezliği her yaşta ölümün genel sebebidir.

KİMLER RİSK GRUBUNDA?

Boğmaca bakterisi hastalığın göstergeleri ortaya çıkmadan 1-2 hafta kadar önceden aşı ile korunmayan veya daha önce hastalığı geçirmiş ancak 10 – 12 yıldan daha uzun süre geçmiş olan kişilere bulaşır. Bu kişiler boğmaca ile karşılaştıklarında yaklaşık olarak %65 oranında hastalanırlar. Eğer boğmacayı bulaştıran kişi ile aynı evde yaşanıyor ise bu hastalığı alma riski %85 - %90’a kadar çıkar. Bu açıdan bakıldığında aşı ile korunmayan herkes risk altındadır. Ancak, hastalık alındığında, özellikle küçük bebekler, 1 yaşından küçük olanlar için ölüm riski daha yüksektir. Bu risk bebeklerin ayları küçüldükçe daha da artar. 6 aydan küçüklerde risk daha büyüklere göre yüksek iken 2 aydan küçüklerde ise en yüksektir. Eğer bebekler prematüre ise çok daha yüksek risk olduğu belirtilmelidir.

BOĞMACA BEBEKLER İÇİN DAHA TEHLİKELİ

Boğmaca en çok yaşamın ilk altı ayında, özellikle prematüre ve aşılanmamış bebeklerde ağır seyreder. Hastaneye yatış gerektiren öksürük ve zatürreye neden olur. Boğmaca, küçük bebeklerde, nefes almada güçlük veya solunum tutmasına yol açarak ani ve beklenmeyen ölümlere sebep olabilir. Amerika Birleşik Devletleri’nde, kaybedilen vakaların %90 ila %95’i yaşamının ilk aylarında olan bebeklerdir. Bebeklerde aşağıdaki durumların oluşmasıyla ilgili artmış bir risk vardır;

  • Dehidrasyon. Vücutta fonksiyon bozukluğu ile sonuçlanan aşırı sıvı kaybı
  • Solunum güçlüğü
  • Kilo kaybı
  • Zatürre. Boğmacaya bağlı akciğerlerde enfeksiyon
  • Epileptik nöbetler
  • Böbrek sorunları
  • Beyne yeterince oksijen gitmemesinden kaynaklanan beyin hasarı

Daha büyük çocuklar ve yetişkinler burun kanaması, kaburgalarda hasar veya fıtık gibi tekrarlayan şiddetli öksürükten kaynaklanan problemlerle karşılaşsalar da, bebeklere göre daha az etkilenme eğilimindedir.

BOĞMACA YETİŞKİNLERDE NASIL SEYREDER?

  • Boğmaca bakterisini alan yetişkinlerin yaklaşık %12’sinde, tüm semptomlar gelişir.
  • Uzun süreli öksürük yaklaşık olarak %20’sinde ortaya çıkar.
  • Boğmaca bazı kişilerde de burun akıntısı ve hafif öksürük şeklinde seyreder.
  • Yapılan çalışmalarda uzun süreli öksürüğü olan 5 yetişkinden birinde boğmaca bakterisi saptanmıştır.
  • Ortalama öksürük süresi, başka bir şikayet olmadan, 36-48 gündür ve yalnızca geceleri olabilir.
  • Ergenlerin yaklaşık yarısında bu süre 10 hafta veya daha uzundur.

BOĞMACA TEDAVİSİ

Boğmaca tedaviside hastanın yaşı ve enfeksiyonun ne kadar süredir devam ettiği belirleyicidir. 6 aydan küçük bebekler, hastalığın tedavisinde genellikle hastaneye yatırılır. Enfeksiyonun ilk 3 haftasında olduğu tespit edilen kişilere ise genellikle evinde kullanabilecekleri ilaçlar reçete edilir. Reçete edilen bu antibiyotikler (azithromycin, erythromycin, clarithromycin) hastalığın diğer kişilere bulaşmasını da önler. Hastalığın ilk 3 haftalık evresini geride bırakan kişilerin ise özel bir tedaviye ihtiyaçları yoktur. Çünkü bu kişilerin hastalığı başkalarına geçirme riski yoktur.

Bu süreçte hastanın doktor reçete etmediği takdirde öksürük ilaçları almaktan kaçınması gerekir çünkü bu ilaçlar, hastalığı tedavi etmeye yardımcı olmadığı gibi çocukların kullanımına da pek uygun değildir. Ağır hastaların hastaneye yatırılması gerekir. Hastanede hastaya oksijen ve intravenöz verilmesiyle hastalık tedavi edilebilir. Hastanın iyileşmesi için evde bol bol dinlenmesi, sık sık sıvı tüketmesi, ateşini düşürmek amacıyla ibuprofren ya da parasetamol içerikli ilaçlar kullanması gerekebilir.

BOĞMACADAN KORUNMA YOLLARI

Boğmacayı önlemenin en iyi yolu aşılanmadır. Ayrıca bebekler ve boğmaca komplikasyonları açısından riskli diğer kişiler de hastadan uzak tutulmalıdır.

Boğmaca aşısı üç farklı şekilde uygulanır:

  • Beşli karma aşı olan DTaP-İPA-Hib (difteri – tetanoz – aselüler boğmaca – inaktif polio – H. influenza tip b aşısı),
  • Dörtlü karma aşı olan DTaP-İPA (difteri – tetanoz – aselüler boğmaca – inaktif polio aşısı)
  • Üçlü karma aşı olan DTaP (difteri – tetanoz – aselüler boğmaca aşısı)

Boğmaca aşısı, Sağlık Bakanlığının aşı takvimine göre 2. ay, 4. ay, 6. ay, 18. ayda beşli karma aşı şeklinde ve ilköğretim 1. sınıfta dörtlü karma aşı şeklinde olmak üzere toplam 5 kez uygulanır.

BOĞMACA İÇİN BAZI DOĞAL TEDAVİ YÖNTEMLERİ

  • Zencefil: Zencefil, boğmaca tedavisine yardımcı olabilecek mükemmel bir balgam söktürücüdür. Ayrıca, bu probleme neden olan bakterileri yok etmeye yardımcı olan antibakteriyel özelliklere de sahiptir.
  • Zerdeçal: Zerdeçal, antibakteriyel ve antiviral özelliklere sahip olduğu için boğmacayı tedavi edebilmektedir. Özellikle, öksürükler üzerinde terapötik bir etkiye sahiptir.
  • Sarımsak: Sarımsak boğmaca ile savaşmak için doğal bir antibiyotiktir. Boğmaca enfeksiyonunun temizlenmesinde etkili olmasını sağlayan antibakteriyel ve antiviral özelliklere sahiptir.
  • Bal: Güçlü antiseptik, antibakteriyel ve iyileştirici özelliklere sahip olan bal, enfeksiyona neden olan bakterileri öldürebilir ve belirtileri hafifletebilir.
  • Kekik: Boğmaca gibi solunum yolu enfeksiyonlarında etkili olan bu bitki, mukusun ciğerlerden temizlenmesine ve öksürüğü hafifletilmesine yardımcı olan antispazmodik, antibakteriyel ve balgam söktürücü özelliklere sahiptir.
  • Limon: Limondaki sitrik asidin mukusu azaltabilen güçlü antibakteriyel ve antiviral özellikleri bulunmaktadır. Bu nedenle, enfeksiyona karşı mücadeleye yardımcı olur.
  • Meyan kökü: Boğmaca tedavisinde oldukça popüler olan meyan kökü, bütün yetişkinler için doğal bir evde tedavi yöntemi haline gelmektedir.
  • Badem: Bademin kendisi ve yağı boğmacanın doğal tedavisine önemli ölçüde yardımcı olmaktadır. İçerdiği fitokimyasallar ve antioksidanlar bağışıklık sistemini güçlendirerek boğmaca belirtilerini azaltır.
  • Papatya: Hem bağışıklık sistemini güçlendiren hem de antiinflamatuar olan papatya, boğmaca belirtilerini azaltmaya ve hastalığı iyileştirmeye yardımcı olabilen bir bitkidir.
  • Safran: Bu bitki, boğmacaya neden olan bakterilerin önlenmesine yardımcı olabilen mükemmel bir antibakteriyel olduğu için fazlasıyla tavsiye edilmektedir.