Doğum izninde emsal karar: Ayrımcılık tazminatı sebebi sayılacak

Özel bir bankada kıdemli banka analisti olarak çalışan genç kadın doğum izni dönüşü hayatının şokunu yaşadı. Hak kazandığı primleri alamayan bankacı anne, uzmanlık alanı dışındaki bir göreve getirildi. Mesai arkadaşlarına oranla daha düşük zam oranı alan bankacı anne, istifa ederek İş Mahkemesi’nin yolunu tuttu.

Psikolojik taciz (mobbing) uygulandığını, bölüm müdürü pozisyonuna atanan yöneticinin etik dışı tutum ve davranışlarının zamanla bezdirme, sindirmeye yönelik planlı davranışlara dönüştüğünü öne sürdü. İkizlere hamile olduktan sonra psikolojik baskılarının başladığına dikkat çeken davacı, hamileliği nedeniyle eşitlik ilkesine aykırı davranıldığını, ayrımcılık tazminatına hükmedilmesi gerektiğini dile getirdi. Yaşadığı sıkıntılarını aktardığı banka yöneticilerinin kendisine saldırgan bir tavır takındığını, doğum sonrası izinden sonra işe döndüğünde banka sektörünün sorumluluğunun kendisinden alınarak işe yeni alınan bir başkasına devredildiğini iddia etti.

Tüm kariyerinin hiçe sayılarak sigorta sektörünün takibinin kendisine bırakıldığını, düşük performans puanlarına itirazı sonucu yöneticisi ve Genel Müdür ile yapmış olduğu toplantıda hak edilen primin verilmesi, ücret zammının düzeltilmesi ve doğum iznine ayrılmadan önceki görevinin geri verilmesi hususlarını dile getirdiğini ancak sonuç alamadığını kaydetti. Tüm bu nedenlerle iş sözleşmesini haklı nedenle sona erdirdiğini belirterek manevi tazminat, kıdem tazminatı, fazla çalışma ücreti, yıllık izin ücreti, prim, maddi zarar (tedavi masrafları) ile ayrımcılık tazminatının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etti.

Davalı banka avukatı da doğum izni sonrasında işe geri döndüğünü, bankacılık sektörü yerine kendisine sigortacılık sektörünün verildiğini, kıdemli analistlerin görev tanımlarında hangi sektörlere bakacağının açıklandığını, iş sözleşmesinde esaslı bir değişikliğin bulunmadığını öne sürdü. Kıdem tazminatını hüküm altına alan İş Mahkemesi, ayrımcılık iddialarını ispatlanamadığı gerekçesiyle geri çevirdi.

Kararda; davacının yaşadığı ikiz gebelik durumunun normal bir gebeliğe nazaran zaten stresli olması, buna davacının görev ve pozisyonunun mesuliyeti eklendiğinde erken doğum hadisesi ile işverenin iddia olunan eylemleri arasındaki illiyet bağı kesileceği hatırlatıldı. Planlı ve sistematik bir bezdirme kanaate elverişli bir şekilde ispat olunmadığından, ayrımcılık tazminatı ile manevi tazminat taleplerinin reddi gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verildi. Kararı taraf avukatları istinafa taşıdı.

Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) itirazları geri çevirdi. Karar taraflarca temyiz edilince devreye Yargıtay 9. Yargıtay Hukuk Dairesi girdi.

Emsal nitelikteki kararda şu ifadelere yer verildi:

"Somut uyuşmazlıkta davacı işçinin işyerinde yatırım/araştırma/hisse senedi araştırma/kıdemli analist olarak çalıştığı, doğum iznini kullandığı sırada işverence yerine başka bir kişinin istihdam edildiği, doğum izni sonrası işe başladığında kendisine sigorta sektörünü takip işi verildiği, davacı-karşı davalı işçinin bu pozisyonda çalışmayı kabul etmediği ve iş sözleşmesini haklı nedenle feshettiği sabittir. Mahkemelerce davacının ayrımcılık iddiasını ispat edemediği gerekçesiyle ayrımcılık tazminatı talebinin reddine karar verilmiş ise de ret kararı dosya kapsamına uygun düşmemektedir. Dosya kapsamındaki deliller, dinlenen tanıkların anlatımı dikkate alındığında davacı işçinin doğum iznine ayrıldığı, doğum izni sonrası davacıya eski işi yerine başka bir iş teklif edildiği, bu işin davacının uzmanlık alanının dışında olduğu davacı tarafından ispat edilmiştir.

Davacı, 4857 sayılı Kanun’un 5 inci maddesinin son fıkrası uyarınca bir ihlalin varlığı ihtimalini güçlü biçimde gösteren bir durumu ortaya koymuştur. Bu durumda, böyle bir ihlalin mevcut olmadığını ispat yükü üzerinde olan işverenin davacının doğum öncesindeki konumunun ve görevinin doğum sonrasında hangi sebeplerle değiştirildiğini, davacıya farklı muamele yapılmasını gerektiren nedenleri somut olgularla ortaya koyamadığı anlaşılmaktadır. Hâl böyle olunca İlk Derece Mahkemesince ayrımcılık tazminatı talebinin kabulü gerekirken yazılı gerekçe ile reddi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.’’