Bugün canım işe gitmek istemiyor!

Yurtdışında “Bugün yataktan çıkıp işe gitmek istemiyorum” diyenlere yorgan günü izni veriliyor. Ülkemizde de uygulanmaya başlanan mazeret izinleri; son dönemde şirketler tarafından bir motivasyon aracı olarak keşfedildi.

YILLIK İZİNDEN FARKLI

Bilinen yıllık izinlerin yanı sıra mazeret izinleri genellikle çalışanın bir yakının kaybı, hastalığı gibi durumlarda kullanılan, süresi yıllık izne göre daha kısa olup, beklenmeyen, önceden tasarlanamayan durumlarda uygulamaya ihtiyaç duyulan izinler olarak tanımlanıyor. İş Kanunu’nda yer almayan mazeret izninin süresi yıllık 3 ila 10 gün arasında değişse de kullanma şekli tamamen şirketlerin inisiyatifinde. Bu durumçoğu zaman personel ile işveren arasında sorun yaşanan konulardan biri.

Çünkü İş Kanunu’nda personelin çeşitli nedenlerle kullanabileceklerimazeret izinleri için ayrı birmadde düzenlenmiyor. İş Kanunu’nda yıllık ücretli izinlerin hesabında çalışılmış gibi sayılan hallerin neler olduğu sayılmış. Yapılan düzenlemeye göre çalışan evlenmesi durumunda ve birinci dereceden yakın akrabaların ölümünde üç güne kadarmazeret izni kullanabiliyor. Çalışanın çocuklarının, kardeşlerinin veya diğer bir yakın akrabasının evlenmesi, anne-baba, eş veya çocuk gibi yakın akrabalarının hastalanması veya kanun maddesinde sayılmayan diğer bir yakın akrabasının ölümü, çalışanın eşinin doğumyapması gibi hallerde çalışana mazeret izni verileceği yönünde bir düzenleme yapılmamış.

ŞİRKETLER ‘MAZERET İZNİ KULLANDIRMAM’ DİYEMİYOR

Habertürk gazetesi yazarı Ali Tezel, “Mazeret izinleri bazı pozisyon ve çalışma çeşitleri için bazı durumlarda ücretli bazı durumlarda ücretsizdir. Yurtdışında da benzer şekilde tanımlanıyor ve veriliyor.” Bazı ülkelerde mazeret iznine “işverenin şefkat izni” adı da veriliyor. Ülkelere göre değişmekle birlikte mazeret izinleri genelde bir yıl içinde 10-15 gün aralığında kullanılıyor. Tezel, “Kanunda yazan mazeretler için şirketin “izin vermem” deme yetkileri yoktur. Mesela, İş Kanunu gereğince eşi doğum yapan çalışan kanun mazeret dahi olsa izin hakkı tanımamış. Kanunda yazmayan bu durumiçin işverenin inisiyatifi geçerli. Türkiye’de bu konuda resmi bir gün aralığı yok” diyor.

‘KISA BİR UZAKLAŞMA ÇALIŞANA İYİ GELEBİLİR’

Gerek bireysel iş sözleşmelerinde ve gerekse de toplu iş sözleşmelerinde mazeret iznine yer verilerek çalışanın bu sosyal haklardan yararlanması sağlanıyor. İş Kanunu’nda, sadece mazeret izinlerinin yıllık ücretli izin ve hafta tatilinin hesabında çalışılmış gibi sayılayacağı belirtilmiş ancak bu sürelere ait ücretin işçiye ödenip ödenmeyeceği yönünde bir düzenleme yapılmamış.

MAZERET İZNİ KULLANMAYANIN PERFORMANSI DÜŞÜYOR

Mira Danışmanlık’ta görev yapan Psikolog Merve Tepeli Yürüten mazeret izinleri uygulamasını, çalışanın bu gibi durumlarda ihtiyaç duyabileceği duygusal onarımlarını yaşayabilmesi, bir kayıp varsa yasını tutabilmesi, bir hastalık durumunda acil ihtiyaçları karşılayabilmesi ve çalışanın ruh sağlığı açısından oldukça önemli olduğunu vurguluyor. Yürüten, “Bunların karşılanmaması durumunda kişilerin ruhsal alanlarında sıkıntılar ve problemler yaşanmaya başlar, iş ve özel hayatları olumsuz etkilenir. Kuruma olan inancın azalması, işgücü kaybı, performans azalması gibi sorunların oluşmasına neden olur” açıklamasını yapıyor.

ÇALIŞANIN PERFORMANSINI ETKİLİYOR

“Şirketler, çalışanın mevcut durumlarının ve psikolojilerinin, çalışmalarına engel bir durum oluşturması koşullarında izin vermeli” diyen Yürüten, çalışanların ruhsal açıdan da mazeret izinlerine ihtiyaç duyabileceğine değiniyor: “Bir yakının kaybı, hastalığı gibi hayati meselelerin ön planda olduğu durumlarda, çalışanın işini sağlıklı yürütmesi, iyi bir performans göstermesini beklemek doğru olmayacaktır. Dikkati ve motivasyonu azalan çalışanın, hata yapma, yanlış karar verme gibi riskleri artabilir, şirket içi uyumunda aksaklıklara rastlanabilir. Kısa bir uzaklaşma, iyi bir geri dönüş ve motivasyon için gerekli olabilir.”

Yorgan izni, yorgun hissedenler için

Özellikle ABD ve Avrupa ülkelerinde bugün yataktan çıkıp işe gitmek istemiyorum diyenlere yorgan günü izni veriliyor. Yılda 4 kez kullanılabilen bu hak için; iş yerine telefon açmak yeterli oluyor. Hangi sebeple olursa olsun, mesela bir gece önce çok geç yattığınız ya da uykunuzu alamadığınız, kendinizi yorgun, hissettiğiniz için sabah canınız yataktan hiç çıkmak istemiyor. İşte bu gibi durumlarda yorgan izni devreye giriyor. Bazı ülkelerde yılda 2 gün bazılarında yılda 5 güne kadar yorgan izni yapma hakkı var.

Mazeret izni lüks değil, ihtiyaç

Merve Tepeli Yürüten, mazeret izinlerinin kullanımına ihtiyaç duyulması halinde, kurumun çalışanına bu imkanı sağlaması, çalışan açısından oldukça olumlu karşılandığını ve kurumuna olan inancını artırdığına dikkat çekiyor: “Bir kişinin, kaybı varsa kişi, öncelikle kaybının bulunduğu yere ulaşmaya çalışacak, birtakım görevlerini yerine getirmek isteyecektir. Sonrasında kaybının yasını yaşamak ya da yaşayanlara destek olmak için de bir süreye ihtiyaç duyacaktır. Yaşamının rutininden kısa bir süre de olsa uzaklaşması bir lüks değil, ihtiyaçtır.”

AYDA EN FAZLA 8 SAAT İZİN ALABİLİYORLAR

Teleperformance Türkiye çalışanları yıllık 3 gün mazeret izni kullanabiliyor. 1 ay içinde ise en fazla 8 saat mazeret izni kullanılabiliyor. “Çalışanlarımız mazeret izinlerini yönetici onayı koşuluyla herhangi bir zaman ve durumda kullanabiliyorlar” diyen Teleperformance Türkiye İK, Kalite ve Eğitimden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Nadire Tunçay, “Hemen hemen tüm çalışanlarımız 3 günlük mazeret iznini kullandı. İzni neden aldığını sormuyoruz. Ancak, çağrı merkezinde çalışan öğrenciler, çoğunlukla sınavları için ya da ailevi nedenlerle izin alıyor” diyor

Memurların mazeret izni 17 gün

Çalışma usullerini düzenleyen 3 İş Kanunu ve kamu görevlileri için düzenlenmiş 5 ayrı mevzuata göre ilgili kanun ve Bakanlar Kurulu kararlarında mazeret izinleri belirlenmiş durumda. Tezel, konuyla ilgili olarak şu açıklamaları yapıyor: “Örneğin, memurlar için mazeret izinleri; eşinin doğum yapması halinde, isteği üzerine on gün babalık izni; kendisinin veya çocuğunun evlenmesi ya da eşinin, çocuğunun, kendisinin veya eşinin ana, baba ve kardeşinin ölümü hallerinde isteği üzerine yedi gün izin veriliyor. Sebep belirtmeksizin yılda 10 gün daha mazeret izni talep hakları da memurlar için geçerli. Bu izinler süresince memurun ücreti de tam olarak ödeniyor. Özel sektörde mazeret izinlerini ise işveren ücret ödemek zorunda değil. Dilerse ödeyebilir.

GAZETE HABERTURK- HT KARİYER