Kartal nerede? Kartal hangi şehirde, ilde, bölgede?
İstanbul'un Anadolu Yakası'nda, bir zamanlar şehrin zenginlerinin yazlık köşkleriyle süslü sakin bir balıkçı kasabasıyken, bugün adalet sarayları, yüksek binaları ve metro ağlarıyla dev bir metropolün en dinamik merkezlerinden birine dönüşen bir ilçe... Burası, Marmara Denizi'nin ve Prens Adaları'nın eşsiz manzarasına karşı, sürekli bir değişim ve dönüşüm içinde olan Kartal'dır.
Hem şehrin en önemli ulaşım ve adalet merkezi kimliğini taşıyan hem de sahil şeridi ve Aydos Ormanı gibi doğal güzellikleriyle nefes alan Kartal, zıtlıkların bir arada yaşadığı bir yerdir. Peki, bu hızla gelişen ilçe tam olarak Kartal nerede?
Bu hızlı kentleşmenin ardında, Marmara'nın mavisini ve Prens Adaları'nın siluetini selamlayan sahil şeridiyle, İstanbul'un en yüksek tepesi Aydos'un yemyeşil ormanlarıyla Kartal, hala doğal güzelliklerini korumaya çalışan bir denge noktasıdır. Bu durum, ilçenin hem bir iş ve adalet merkezi hem de bir yaşam alanı olarak karmaşık kimliğini ortaya koyar ve onu Anadolu Yakası'nın en önemli ilçelerinden biri yapar.
KARTAL NEREDE VE COĞRAFİ KONUMU NEDİR?
İstanbul'un Anadolu Yakası'nda, Marmara Denizi'nin kıyısında, Kocaeli Yarımadası'nın güneybatı kesiminde yer alan Kartal, şehrin en eski ve en köklü ilçelerinden biridir. Coğrafi olarak doğusunda Pendik, batısında Maltepe, kuzeyinde Sancaktepe ve kuzeybatısında Sultanbeyli ilçeleriyle komşudur. Güneyde ise, Prens Adaları'na bakan geniş bir sahil şeridine sahiptir. Bu konumu, ona hem kara hem de deniz ulaşımı açısından stratejik bir avantaj sağlar.
Kartal konumu nedir sorusunun bir diğer cevabı da onun doğal yapısında gizlidir. İlçe, genel olarak sahilden kuzeye, iç kesimlere doğru yükselen bir arazi yapısına sahiptir. Bu yükseltinin zirve noktasını, önemli bir kısmı Kartal sınırları içinde yer alan ve 537 metre yüksekliğiyle İstanbul'un en yüksek tepesi olan Aydos Tepesi oluşturur. Çam ormanlarıyla kaplı Aydos, ilçe ve çevresi için hayati bir oksijen kaynağı ve rekreasyon alanıdır. Dragos Tepesi gibi daha alçak tepeler ise, özellikle Prens Adaları manzarasıyla ilçenin en değerli yerleşim bölgelerinden birini oluşturur.
KARTAL HANGİ İLDE VE BÖLGEDE YER ALIR?
İdari olarak Kartal, Türkiye'nin en büyük metropolü olan İstanbul iline bağlı 39 ilçeden biridir. Dolayısıyla Kartal hangi şehirde veya Kartal hangi ilde sorularının cevabı net bir şekilde İstanbul'dur. Coğrafi bölge olarak ise Marmara Bölgesi'nde, bölgenin Çatalca-Kocaeli bölümünde yer alır. İlçe, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin yetki alanı içindedir ve bu belediyenin sağladığı altyapı ve hizmetlerden faydalanır.
Kartal, idari olarak da tarihi bir merkezdir. Cumhuriyet'in ilk yıllarında İstanbul'un 10 ilçesinden biri olarak kurulduğunda, bugünkü Maltepe, Pendik, Tuzla, Sultanbeyli ve Adalar gibi pek çok ilçeyi de kapsayan devasa bir idari birimdi. Zamanla bu bölgelerin ilçe statüsü kazanarak ayrılmasıyla bugünkü sınırlarına ulaşmıştır. Bu durum, Kartal'ın tarihsel olarak Anadolu Yakası'nın en önemli idari ve yerleşim merkezlerinden biri olduğunun kanıtıdır.
KARTAL'IN TARİHİ KİMLİĞİ
Bugünkü kalabalık ve modern kimliğinin ardında, Kartal'ın tarihi, Bizans İmparatorluğu'na kadar uzanan sakin bir balıkçı köyü geçmişine dayanır. Bizans döneminde "Kartalimen" (Kartal Limanı) adıyla anıldığı düşünülen bölge, o dönemde küçük bir balıkçı köyü ve tarım alanıydı. Osmanlı döneminde de uzun yıllar bu sakin yapısını korudu. Şehrin gelişimindeki ilk önemli kırılma, 19. yüzyılın sonlarında Haydarpaşa-İzmit demir yolu hattının inşa edilmesiyle yaşandı. Demiryolunun Kartal'dan geçmesi, bölgeye ulaşımı kolaylaştırdı ve onu İstanbullular için bir cazibe merkezi haline getirdi.
20.yüzyılın başlarından ortalarına kadar Kartal, özellikle zengin İstanbulluların yaz aylarını geçirdiği, denize girilen, köşklerin ve yazlık evlerin bulunduğu popüler bir sayfiye yeri kimliği kazandı. Ancak 1950'lerden sonra başlayan sanayileşme hamlesi ve Anadolu'dan İstanbul'a yönelik yoğun göç dalgası, Kartal'ın kaderini tamamen değiştirdi. D-100 (E-5) Karayolu çevresinde kurulan fabrikalar (Cevizli'deki tarihi Tekel fabrikası gibi) ve sanayi tesisleri, ilçeyi bir işçi ve sanayi merkezine dönüştürdü. Bu durum, hızlı ve plansız bir kentleşmeyi de beraberinde getirerek, sayfiye kimliğinin yerini yoğun bir yerleşim dokusunun almasına neden oldu.
