Replikleri ezberlenen ve üzerinden geçen dokuz yıla rağmen popülaritesini koruyan BKM yapımı 'Aile Arasında', 2017'deki vizyon yolculuğunda 5.294.459 izleyiciye ulaşarak fenomen filmlerden biri olmuştu. Hâl böyle olunca da devamının çekilmesi yönündeki beklenti de hep yüksek kaldı. Yıllar boyunca çevremdeki birçok kişi yapımcısına ve senaristi Gülse Birsel'e aynı soruyu yöneltmemi söyleyip durdu, "İkincisi neden çekilmiyor?"
Araya giren pandemi, sinema salonlarındaki izleme alışkanlıklarını kökten değiştirip dijital platformlara evriltirken, sektörde de ciddi bir gişe çıkmazı oluşturdu. Yüksek bütçeli yapımların sinemalarda boy göstermesinin büyük bir ekonomik risk barındırdığı o dönemde, 'Aile Arasında'nın devam filminin bu yüzden askıya alındığı düşünüldü. Ne var ki sinema salonu işletmecilerinin beklentisi netti, "İstediği kadar gişe çıkmazı olsun, kaliteli iş her zaman salonları doldurur."
Öyle ya, her kesimden ve her yaş grubundan izleyiciyi salona çekebilen bir filmin devamının çekilmemesi, izleyicinin keyfini yarıda bırakmasının yanı sıra sinemanın ticari kurallarına da aykırıydı. Devam filminin gelmeyişinin ardında birçok neden arandı; bunlardan biri de sosyal medyanın anlık ve hızlı kimliğiyle birlikte Türkiye'deki mizah anlayışının değiştiği yönündeki düşüncelerdi.
Açıkçası ben de devam filminin çekilmeme nedenini yüksek bütçeli yapımların barındırdığı büyük ekonomik risklere bağlayanlar arasında olmakla birlikte, 'Aile Arasında'nın devam filminin 2001 krizinin en sert döneminde çekilen 'Vizontele'nin oluşturduğu etkiye benzer etkisi olacağına inanıyordum. Zira yine bir BKM yapımı olan 'Vizontele', yüksek izleyici sayısıyla o dönemde sinema sektörüne can suyu olmuş; "Krizler ne kadar büyük olursa olsun, izleyiciler nitelikli ve samimi bir filmle buluşmak için salonları her zaman doldurur" düşüncesini yeniden hayata geçirerek sonraki dönemlerde Türk filmlerinin nitelik ve niceliğinin yükselmesine önayak olmuştu. İzleyicilerin de sinema salonu işletmecilerinin de '2 Aile Arasında' için beklentileri tam da bu noktada bulunuyor.
Meğer asıl mesele ne pandeminin yarattığı belirsizlikler ne de sinema sektörünün içinde bulunduğu gişe çıkmazıymış. İşin aslı; karşısına çıkan pek çok kişiden serzenişte bulunmaktan tutun da bazen azarlamaya varan "Neden devam etmiyorsunuz?" isteklerine rağmen, Gülse Birsel'in aklında hiçbir zaman bir devam filminin olmamasıymış. Birinci filmde hikâyenin tüm bombalarının patlatıldığını, tüm sırların açık edilerek anlatının tamamen tüketildiğini düşünen Birsel, devam filmini bu yüzden hiçbir zaman gündemine almamış. Ta ki o bayram gününde, televizyonun karşısında geçen o 15 dakikaya kadar...
Buradaki en büyük ironi de tam burada düğümleniyor. "Anlatacak başka bir şey kalmadı, tüm sırlar açık edildi" diyerek devam filmine kategorik olarak kapıları kapatan Gülse Birsel'i ikna eden şey, hikâyenin tükenmişliği değil, tam aksine hayatın ve insan manzaralarının o asla bitip tükenmeyen ironik döngüsü olmuş. İzleyicilerin yoğun ısrarıyla hikâyenin bittiği düşüncesi arasında sıkışıp kalan Birsel'e devam film için ilhamı, televizyonda rastladığı o 15 dakikalık aile tablosundan vermiş.
Gülse Birsel, iki yıl önce televizyon ekranında kanal kanal gezerken 'Aile Arasında'ya rastlamış. O anda da zihninde yanan ışıkla "Buradan bir hikâye yürüyebilir belki" demiş. Engin Günaydın cephesinde de durum farklı değilmiş. Günaydın da pek çok kişiden azarlamaya kadar varan istek almış.
"İYİ Kİ DE ALMIŞIM"
Gülse Birsel: İki yıl öncesine kadar hiçbir şey yoktu. "Yok, bir daha yapmam, bu hikâye bitti, neyini yazacağım?" diyordum. Ta ki iki yıl önce bir bayram günü televizyonda kanalları gezerken — biliyorsunuz her bayram bütün kanallarda 'Aile Arasında' yayınlanıyor — denk gelip şöyle bir 15 dakika izlerken bir ışık yandı; "Buradan bir hikâye yürüyebilir belki" dedim. Böyle başladı; oturup not almaya başladım ve iyi ki de almışım, sonra hikâye devam etti. Bazen daha önce aklınıza gelmeyen bir fikrin zamanı geliyor, kendinizi ikna etmiş oluyorsunuz. Biraz da sokakta izleyicilerden ısrar kıyamet... Azar yemiş oluyorsunuz. Aynı şeyleri Engin de yaşamış.
Engin Günaydın: Aslında devam filmini hiç düşünmemiştik, hiç konuşmamıştık da. Devam filmi zaten çok böyle benim hayatımda da yoktu. Komedi filmleri, komedi projeleri gittikçe azaldı. Televizyonda da öyle... Yani hiçbir yerde komedi yapılamaz hâle geldi. Bizim de çok iyi, müthiş sayılabilecek, alanında çok nokta atışı yapabilecek oyuncu kadromuz var. Bu, devam filminin ötesinde bir konuydu. Performansı artırma projesi... Zaten Ozan'ın (Açıktan) da sevdiği şey performansı artırmak... Biraz da komedi ihtiyacından kaynaklanıyor. "Biz buna devam filmi gözüyle bakmayalım, izleyicilerin gülmesi önemli, bizim o performansı göstermemiz önemli" diye son zamanlarda daha çok konuşmaya başlamıştık.
Ozan Açıktan - Gülse Birsel
Zihninde bir ışık yanmasına yanmış, senaryo yazımına başlamıştı başlanmasına ama Gülse Birsel için her şey güllük gülistanlık değildi. Öncelikle en büyük rakibi senaryosunu yine kendisinin yazdığı ilk filmdi. İkinci filmin, ilkinin gölgesinde kalma ve benzer bir hikâyenin tuzağına düşme riski olduğunu düşünen Birsel, yapım şirketi BKM'den oyuncu kadrosuna kadar filme yatırımda bulunan, emek veren herkese karşı mahcup düşmemek için "Tamam, budur" diyene kadar senaryonun üzerinde çalıştı. Devam filmi için üzerinde baskı hisseden sadece Gülse Birsel değildi. 'Fikret'i canlandıran Engin Günaydın da devam filmi için beklentinin yüksek olmasının baskısını üzerinde hissetti.
"İLK FİLMİN KOPYASI OLMAMASI ŞARTTI"
Gülse Birsel: İşin şöyle bir zorluğu da vardı. "Birinci film çok sevildi, biz ona yaslanalım, benzer bir hikâye" durumu da benim için çok tehlikeliydi. Tehlikelerden biri oydu... Benim için ilk film kadar komik olması ve onunla benzer bir hikâyeye sahip olmaması öncelikliydi. '2 Aile Arasında'da aslında ilk filme benzer bir hikâye anlatacakmışız gibi bir yere kadar yürüyüp ondan sonra direksiyonu bambaşka bir yere çeviriyoruz. Onun için benim senaryoyu yazmam zaman aldı. Zaten demem de o kadar müthiş bir oyuncu kadrosuna "Arkadaşlar, birincisi güzeldi, bu da idare eder, üç aşağı beş yukarı aynı şeyi oynayacağız" desem onlara karşı çok mahcup olurdum. Bütün bunlar bir vakit aldı, üzerine de pandemi girdi. Dokuz yıl gibi biraz fazla vakit aldı ama sonunda oldu.
Engin Günaydın: Beklentinin yüksek olması aslında itici bir güç oluyor, daha dikkatli oluyorsunuz, daha sıcak bir şey yakalamaya çalışıyorsunuz. Sonuç olarak beklentinin yüksek olmasının faydası oluyor.
Engin Günaydın, 'Aile Arasında'dan sonra hiçbir sinema filminde yer almadı. Peki neden? Rol alabileceği proje mi yoktu yoksa nedeni başka mıydı? Aslında bunun nedeni kendisinin de ifade ettiği gibi komedi yapımlarının azalması. Günaydın, televizyon dizilerinin yurt dışı satışları sebebiyle daha çok küresel pazara hitap etmesinin ivmeyi dramalara yönelttiğini, yerel tonlar barındıran komedi yapımlarının ise bu denklemde dezavantajlı duruma düştüğünü, bunun sonucunda da ortaya toplumsal bir sorun çıktığını belirtiyor.
Gülse Birsel de komedi yapımlarının azalmasının toplumsal bir sorunu doğurduğunu düşünüyor. Bu konuda da "Komedi aynı zamanda bir milleti millet yapan unsurlardan biridir" diyor.
"KOMEDİ İLİŞKİLERİ GÜÇLENDİRİR"
Engin Günaydın: Televizyon dizileri yurt dışı satışından dolayı daha çok yurt dışına yönelik yapılmaya başlandı. Böyle olunca da kendi yerel hikâyesinden uzaklaştı. Komedi yerel tonlar kullandığı için hikâyelerinin yurt dışında da izleyici bulması zor. Dramalarda bir bölüm 50 sayfa olabilirken komedi yapımlarında bu 100 sayfaya çıkar. Çünkü komedi çok hızlıdır, öyle olması gerekir. Dramalarda süreyi uzatmak için bütün şartlar uygunken komedide böyle bir durum söz konusu değil. İki kahkaha arasında uzun bir süre olamaz, komedi yavaş akamaz; hızlı akmak zorundadır. Bu nedenle komedinin dramayla rekabet etmesi çok zor. Bu yüzden de komedi tokadı yedi. Durum böyle olunca da toplumsal bir sorun ortaya çıktı, insanlar birbirlerine karşı sıcaklığını kaybetti. Komedinin böyle faydaları vardır; ilişkileri güçlendirir.
Gülse Birsel: Komedi aynı zamanda bir milleti millet yapan unsurlardan biridir. Aynı şeye birlikte gülmek, aynı şarkıyı söylemek gibi unsurlar, bir milleti millet yapan unsurlardandır. Sektörde bunun eksikliğini hissettik. Komedi yazarı da bu kadar azken "Sağlığın da yerinde, buralarda ne geziyorsun? Evine gidip yazsana" gibi eleştiriler aldım. Her ülkede mizah yazabilen yazar, mizah oynayabilen oyuncu ve mizah çekebilen yönetmen azdır. "Drama daha kolaydır" demek istemiyorum ama komedi biraz zordur. Tiyatroda da iyi komedi eseri dramaya göre daha azdır. Her alanda böyledir. Bence mizahı yapmak aslında biraz daha zordur. Gittikçe daha da azalmasının nedeni aslında mecra. Televizyonda 150 dakika mizah yapamazsınız. Televizyon ve sinemada komedi için çok dezavantajlı bir dönemdeyiz. Benim büyük hayalim de komedi türünde bir tiyatro oyunu yazmak. Seyirci hazır, iyi bir komedi oyununa koşa koşa gitmek isterler. 'Devekuşu Kabare' gibi bir oluşum olsa eminim birkaç kez gitmek isteyeceklerdir ama onu yazan, oynayan ve yöneten insan sayısı dramaya göre daha limitli.
En çok merak ettiğim konulardan biri de sosyal medyanın anlık ve hızlı tüketilen mizah dilinin geleneksel mizahı nasıl etkilediği, ona bir zarar verip vermediği üzerineydi. Mizahın iki usta ismi Gülse Birsel ile Engin Günaydın, bu merakımı gidermek için biçilmiş kaftandı. Birsel ile Günaydın, konuya aynı noktadan bakıyor. Onlara göre sosyal medya mizah için adeta bir laboratuvar görevi görürken, yeni yüzlerin keşfedilmesi ve sokaktaki anlık reflekslerin görülmesi açısından mizahı destekliyor.
"HİÇBİR ZARARI OLMADI"
Gülse Birsel: Sosyal medyanın geleneksel komediye zararı olmaz, aksine destekleyebilir bile. Sokakta, hayatta ne oluyorsa aslında mizahta da o oluyor. Biz de hikâyeleri sokaktan, hayattan alıyoruz. Bence hiçbir zararı olmadı. Komedi yazarı zaten azdı, şimdi daha az. Dediğim gibi 150 dakika komedi dizisi yapılamaz, sinema da pandemide darbe yedi. Bizimkisi gibi ilki daha önce ilgi görmüş bir filmi çekmek daha az riskli ama sıfırdan bir komedi filmi üretmek büyük bir maliyet, büyük bir risk. Yurt dışı ayağını Engin zaten anlattı. Bu nedenle komedinin azalması için bütün nedenler vardı. Komediye çok da ihtiyacımız var.
Engin Günaydın: Gülse'ye katılıyorum, sosyal medyanın geleneksel mizahı desteklediğini düşünüyorum. Sonuçta komedi biraz laboratuvara da ihtiyaç duyuyor. Sosyal medya aslında bir nevi laboratuvar görevi görüyor. Yeni yüzlerin ortaya çıkması açısından da çok önemli; laboratuvar görevini iyi yapıyor, işe yarıyor.
Malum, yapay zekâ sinema ve televizyon sektörüne hızla giriş yaptı. Artık ortada senaristi, oyuncusu ve emeği geçen tek bir insan evladı olmayan yapay içerikler üretiliyor; dahası prestijli festivallerde boy göstermeye başladı. '2 Aile Arasında'yı izlerken Engin Günaydın'ın canlandırdığı 'Fikret'in masadan bir anda hışımla fırlayıp yükselmesini hiçbir algoritmanın, hiçbir yapay zekânın o anki ruh hâlini ve o yükselmeyi taklit edemeyeceğini, etse bile aynı etkiyi oluşturamayacağını düşündüm. Keza o sahnenin yaratım sürecini, o zihinsel kıvraklığı da kopyalayamazdı; kopyalasa bile o vuruculuktan hep uzak kalırdı. Peki, o sahneyi kalemiyle var eden Gülse Birsel ile en etkili şekilde ete kemiğe büründüren Engin Günaydın yapay zekâ konusunda neler düşünüyor?
Gülse Birsel, algoritmaların bugüne kadar yapılmış performansları taklit eden yapay zekâ oyuncular üretebileceğini belirtirken, izleyicileri asıl cezbeden şeyin oyuncunun kendi yaşanmışlıkları, bakışları, hatta kusurları ve performanslarındaki o beklenmedik, insani sürprizler olduğunun altını çiziyor.
"YAPAY ZEKÂYA BENZEYEN ÇOK İNSAN VAR"
Gülse Birsel: Yapay zekânın tehdit unsuru olmadığı bir meslek şu an kalmadı. Masa başında icra edilen aşağı yukarı bütün meslekler için ciddi bir risk. Galiba yapay zekâya yenik düşmeyen en son kale mizah olacak. Bir gün düşecekse bile en son orası teslim olur. Çünkü yapay zekânın en sevdiği şey, sağlam bir algoritma kurup o sınırlar içinde yeni örnekler türetmek. Oysa mizahın misyonu tam aksine o algoritmayı yerle bir etmek. Klasik bir formül düşünün: Bir adamla bir kadın tanışır, her şey yolunda gider... Derken öyle saçma sapan, akıl almaz bir şey olur ki o an, izlediğiniz hikâyelerin yüzde doksanından ayrışan benzersiz bir sürprize dönüşür ve oradan kaçınılmaz bir komedi doğar. Şaka da böyledir, komedi hikâyeleri de böyledir. Dramaları, çocuk hikâyelerini, pembe dizileri yapay zekânın çok iyi yazacağından, hatta şu anda olanlardan daha iyi yazacağından eminim. Mizahın, yapay zekânın en son ele geçireceği alan olacağını ümit ediyorum ve biraz öyle düşünüyorum. Oyunculuk konusunda ise onu çok öngöremiyorum. Yapay zekâ bir oyuncuyla ilgilenir miyiz? Engin gibi, Demet (Evgar) gibi oyuncularda bizim hayran olduğumuz konu şu: Çok beklenmedik bir şekilde oynuyorlar, performanslarında bambaşka bir sürpriz oluyor. Bir Engin Günaydın, bir Demet Evgar olamayacaklar ama görevini yapan yapay zekâ oyuncular çıkacaktır. Aslında çıktı bile ama biz onları izlemekten o kadar keyif alır mıyız bilmiyorum. Çünkü oyuncunun kendisi de bizi ilgilendiriyor; onun hayatı, geçmişte neler yaşadığı, yüzündeki bir çizgi, gözlerinden birinin diğerinden küçük olması gibi algoritma dışında kusur diyebileceğimiz şeyler bize cazip geliyor. Oraya biraz daha var. Ama bir yıl ama on yıl... Bakalım göreceğiz.
Engin Günaydın: Oyunculukta en çok sevdiğim şey, sahneye çıktığımda ne yapacağımı tam olarak bilmemektir; oyunculukta zevkli olan konu bu. Yapay zekânın en bilindik tarafı havuzda mevcut olanı tekrar etmek. Mesleğinde kendi yaptığını tekrar eden, bir nevi yapay zekâya benzeyen çok insan var. Tabii ki onların meslekleriyle ilgili bir tehdit oluşturuyor. Bu çok üzücü bir konu. Yaratıcı olan, kendi içinde bunu geliştirerek hedefleyen insanların meslekleriyle ilgili bence bir risk yok.
Gülse Birsel'in keskin gözlem yeteneğiyle sıradan insanları keyifle izlenebilecek hale getirmesi, Engin Günaydın'ın da canlandırdığı karakterleri adeta kanlı canlı bir insana dönüştürmesi kendilerinin en belirgin özellikleri arasında yer alıyor. '2 Aile Arasında', bu özelliklerinin yeni nişanesi olarak izleyicilere sıradan insanların ne kadar çarpıcı, ne kadar sıra dışı olabileceğini gözler önüne serecek. Peki, bu etkili gerçekçiliğin ve hayatın içinden doğan samimiyetin sırrı, reçetesi nedir?
"NE KADAR SIRADAN KALABİLİRSENİZ O KADAR BAŞARILISINIZDIR"
Gülse Birsel: Açıkçası sırrı olacak kadar olağandışı bir şey yaptığımı düşünmüyorum. İyi bir yazar olmaya çalışıyorum. Belli bir hayal gücü ve belli bir tekniği birleştirmek iyi bir yazarın işidir. Etrafınızdaki kişilerden, duyduklarınızdan, biraz kendinizden, biraz da dinlediğiniz sohbetlerde geçen insanlardan alıyorsunuz. Toplumu da biraz tanıyorsanız zaten kendiliğinden çıkıyor. Herkesin mesleği kendine kolay. Yazmayı çok istediğim karakterler oluyor, yazmazsam çatlarım. İstediğiniz zaman da güzel yazıyorsunuz. Zaten ben hayatta başka bir şey yapmayı bilmiyorum. Karakterlerin nasıl çıktığına gelirsek, öyle insanlar var.
Engin Günaydın: Bu bir yöntem midir bilmiyorum ama hayatın bizzat içinde, hayatı sonuna kadar yaşayan bir insan olmaya özen gösteriyorum. Faturalarımı kendim öderim, alışverişimi bizzat yapar, pazara gider, biberimi kendim ayıklarım. Domatesin iyisinin nerede olduğunu iyi bilirim. Her şeyi kendim yaparım. Hiçbir işimi başkasına yaptırmam. Böylelikle hayatın içinde olduğum için insanların neye güldüğünü, neye öfkelendiğini, memnuniyetlerini veya memnuniyetsizliklerini otomatikman yakından takip etmiş oluyorum. Bu da bana sıradan hayatın içinde yaşamayı öğretiyor. Bizim meslekte ne kadar olağan ve sıradansanız aslında o kadar başarılısınızdır.
Gülse Birsel ile Engin Günaydın'ın '2 Aile Arasında'nın tüm süreçlerinin tamamlanmasından sonra paylaştıkları ortak heyecan ve inanç net: "İlk filmi seven, o sıcaklığı ve samimiyeti derinden hisseden seyircimizin bu filmden de en az ilk film kadar, hatta belki çok daha fazla keyif alacağına eminiz. Çünkü izleyiciler karakterleri çok daha yakından tanıyor, onlarla bir bağ kurdu. İstiyoruz ki salondan çıktıklarında yüzlerinde kocaman bir gülümseme olsun, kalpleri mutluluk ve huzurla dolsun."
OYUNCU KADROSU
Gösterime 4 Aralık'ta girecek olan, Ozan Açıktan'ın yönettiği '2 Aile Arasında'nın oyuncu kadrosunda Engin Günaydın, Demet Evgar, Erdal Özyağcılar, Devrim Yakut, Ayta Sözeri, Fatih Artman, Gülse Birsel, Derya Karadaş, Şevket Çoruh, Devin Özgür Çınar, Deniz Hamzaoğlu, Su Kutlu, Erdal Cindoruk, Ünal Yeter, Batuhan Bozkurt Yüzgüleç, Kadir Çermik ve Yavuz Günal yer alıyor.