'Arkadaş' kazığının böylesi!

20. yüzyılın başında ABD’nin Filipinler’i işgal etmesini ele alan bir savaş draması. Fazlasıyla da Irak Savaşı’na alegorik bir bakış attığı söylenebilir. Aslında bu projenin yönetmenlik koltuğunda John Sayles gibi bir bağımsız sinemacıyı görmeseniz, ‘ırkçı ve milliyetçidir işte’ deyip geçebilirsiniz. Ancak yönetmen “Amigo”da olaya İspanyolca konuşan yöre halkının gözünden yaklaşarak bir anlamda izleyicinin eline özdeşleşecek karakterler vermemeyi, yabancılaşma aşılamayı ve Amerikan askerlerini ‘alaycı’ ya da ‘yapay’ portrelemeyi tercih etmiş. Böylece ‘göstermelik arkadaşlık’ ya da ‘amigoluk’ kavramı doğrultusunda bölgede yapılan kıyım üzerinden muhalif ve sarsıcı bir mesaj salgılayarak stüdyo filmlerine selam çakmış. “Amigo”nun Türkiye prömiyeri 2-17 Nisan 2011 tarihleri arasında düzenlenen 30. Uluslararası İstanbul Film Festivali kapsamında yapıldı.

80’lerin başında Amerikan bağımsız sinemasının yavaş yavaş çıkışa başladığı dönemde Jim Jarmusch ile birlikte dönemin en saygı değer ismi olan John Sayles, son 10 yılda hikayesel olarak kendi kalibresine göre işlere girse de bir türlü bu durumdan alnının akıyla çıkamadı. Özellikle “Casa de los babys” (2003) ve “Honeydripper”ın (2007) demode sinema anlayışları, yönetmenin miyadını doldurduğuna dair kuşkularımızı arttırmıştı işin doğrusu.

Adeta 20. yüzyılın Irak Savaşı diyebiliriz

Ancak belli ki Sayles, o çok sevdiği ‘keşisen hayatlar filmi’ alanında artık formda değil. Zira burada bu omurgadan bir politik damar yakalayınca ne kadar da yerli yerine oturabilen muhalif bir konsepte ulaşabileceğini ispatlıyor. 20. yüzyılın başında geçen ve dönemin Irak Savaşı olarak adlandırılabilecek, ABD’li askerlerin Filipinler’e girdiği devre ana odak noktası burada. Tarihteki yerini Filipinler-ABD Savaşı ya da Filipinler’in Bağımsızlık Savaşı adları altında almış bir olay.

Bunun izinde de yönetmen, genelde merkezi karakterlerini İspanyolca konuşan yöre insanlarından seçerken, onların yaşayışlarından, ilişkilerinden ve ailesel tablolarından ilerliyor. Oradan karaya varacakken baskın gerçekleştiğinde ise bu durumu ‘savaş draması’ içinde bir yere oturtuyor. Bu anlayış ana dili değiştirmezken, yörelilerin son derece başarılı oyunculardan seçildiği gerçeği de ortaya çıkmış oluyor.

Ötekilerin Amerikalılar olduğu bir savaş draması

Amerikan ordusunun teğmen karakteri için Garrett Dillahunt gibi bir TV oyuncusunun öne çıkarılmasının yanında albayı da Chris Cooper’ın son derece alaycı bir şekilde canlandırması manidar. Zira bu bağlamda ‘izci kampı’na gelmiş gibi kovboy şapkalarıyla dolaşan ABD’lilerin bir ‘yapaylık’ malzemesine çevrildiğini gözlemleyebiliyoruz. Yani stüdyo filmlerinde gördüğümüz karşı tarafın ötekileştirilmesi geleneğini burada tersine çevirmiş yönetmen.

Böylelikle gerçek anlamda çatışmasız bir savaş dramasına imza atarken, Irak’a keskin müdahale ya da baskın yoluyla orada bozulan hürriyetin alegorik bir yorumunu yapmış. Buradaki zaman diliminde masum insanların ‘idam’ edildikleri ve ‘amigo’ (arkadaş) diye kandırılarak tufaya getirildikleri bir düzen var Amerikan ordusuna bağlı olarak işleyen. Bu da bütün insanlık, dostluk ve iletişime karşın son noktaya ulaştığında bir şekilde can almaya kadar gidiyor.

Muhalif duruş aşılarken özdeşleşme olgusunu yerlebir ediyor

Sayles, olaya bağımsız bir ruhla yaklaşarak bir anlamda İspanyolca yürüyen bir baskın filmi çekmiş burada. Yönetmenin en büyük artısı, Filipinli karakterler üzerinde özellikle çalışıp üç boyutlu tiplemeler yaratması olurken, buradan da muhalif bir acı destanı çıkartabildiğini söyleyebiliriz. Onun sinemasının eskimiş hali ise “Amigo”da dingin bir 20. yüzyıl başı coğrafyasını iyi kavramış. Biraz da ‘yapaylık’ yaratma hevesine destek verir bir şekilde elbette.

Bu bağlamda yönetmenin stilini oturturken yöresel ezgiler dışında müzik kullanmaması ve seyircinin eline özdeşecek karater vermekten ziyade çok tipli bir komün görüntüsü çizmesi, burada işe yaramış. Filmin Amerikan ana akım sinemasının ‘özdeşleşme’ye açık egzersizinin uzağında karakter algısını dağıtan bir noktaya gitmesine yol açmış. Böylece İspanyolca konuşan ve yabancılaştırılan karakterlerin yanında gerçek anlamda bir ‘algımızı teslim edecek tip’ sıkıntısı da yaşıyoruz bilinçli olarak “Amigo”yu izlerken.

Aslında ‘Amigo’ (arkadaş), daha o dildeki isminden başlayarak tavrını belli ediyor. Amerikan askerleri arasında geçmesi beklenirken bunun tam tersi istikamette giderek de bozuculuk salgılıyor. Elbette burada yönetmenlik koltuğunda Sayles yerine Randall Marshall, Edward Zwick gibi isimlerin olması durumunda sonucu tahmin etmek çok da zor değil!

FİLMİN NOTU: 6

KEREM AKÇA’NIN İSTANBUL FİLM FESTİVALİ FİLMLERİ İÇİN YILDIZ TABLOSU:

Amigo: 6

Anayurt (Hora proelefsis / Homeland): 6.5