Bıyık gücü, sakal ise dinî âidiyeti temsil ederdi
Bıyık-sakal sosyolojik gerçekliğimiz mi? HABERTURK.COM yazarı Murat Bardakçı'ya sorduk..
Bıyık, Türkler’de bir yerde erkeklik, kişilik ve güç sembolüdür ve Türkler geçmişte hep bıyıklı olmuşlardır. Sakalın temelinde ise, dinî gerekçeler vardır.
Tansu Çiller’in başbakan olduğu 1990’lı yılların sonlarındaki bıyık tartışmalarını hatırlayalım: Başbakan Çiller’in bıyıklı erkeklerin çokluğundan yakınmasından sonra birdenbire bir “bıyık kesme” modası başlamıştı ve konu o zaman geniş şekilde gündeme gelmişti. Tartışmaların sonucunda varılan nokta, bıyığın bir tür güç gösterisi olduğuydu.
Bıyık bence sosyolojik, hattâ psikolojik bir hadisedir ve zamanla kendine mahsus bir stil ve moda da yaratmıştır. “Kaytan bıyık”, “pos bıyık”, “Bekçi Murtaza bıyığı” yahut “Kayzer Vilhelm bıyığı” gibi... Türkler tarih boyunca genellikle hep bıyıklıdır ve güç alâmeti olan bıyık, zamanla moda haline de gelmiştir.
Sakal ise şimdilerde bir moda yahut bazı kesimlere âidiyeti gösteren bir semboldür ama geçmişte temelinde hep dini öğeler varolmuştur. Sakal bırakmak gelenekte sünnettir, yani Hazreti Muhammed’in yolundan gitmektir. Peygamber sakallıdır, dolayısıyla sakal bırakmak da eski tâbiriyle onun “güzel hasletlerine” uymaktır.
Kıt’a Arabistanı’nda, özellikle de Suudi Arabisan’daki din adamlarına dikkat edin: Hepsi sakallıdır ama çoğunun bıyığı yoktur. Çenede bir şakaktan diğerine uzanan oldukça uzun sakalları vardır ve bıyıklarını kesmişlerdir. Bu model, Peygamber’in sünnetine tam olarak uymuş olunduğunu gösterir.
Eski yüzyıllarda ilk defa sakal bırakacak olanlar için “sakal töreni” demek olan “lihye merasimi” düzenlenmesi âdettendi ve bu, dualar refakatinde yapılan dinî bir törendi. Bugün Türkiye’de çeşitli müzelerde, camilerde ve bazı evlerde muhafaza edilen, adına “lihye-i saadet” veya “sakal-ı şerif” denen Hazreti Muhammed’e ait sakal tellerine gösterilen saygı, işte bu geleneğin devamıdır. Hattâ, vaktiyle ordunun başında savaşa giden padişahlar yanlarında bir bohça içerisinde sakal-ı şerif de götürürler ve bohça cesaret vermesi maksadıyla askerin arasında, başların üstünde dolaştırılırdı.