Sınır çatışmalarından savaş ilanına: Pakistan ve Afganistan neden savaşıyor?
Pakistan, uzun süredir sınır çatışmaları yaşadığı ve ülke içinde yaşanan terör eylemlerinin asıl sorumlusu olarak gösterdiği Afganistan'a savaş açtıklarını duyurdu. Ancak Pakistan yönetimi hem 90'larda hem de 2021 yılında Taliban'ın Afganistan'ı yönetmesini memnuniyetle karşılamıştı. Pakistan içinde örgütlenen Peştunların oluşturduğu Pakistan Talibanı'nın, 2021 yılından sonra Pakistan içindeki terör eylemlerini zirveye çıkarması ve tarihsel bir sınır sorunu olan Durand Hattı'nın hassasiyeti; çatışmaları alevlendirdi.
Afganistan ve Pakistan arasındaki savaş, uzun yılların getirdiği jeopolitik tehditlerin ve sınır hareketliliklerinin sonucu olarak 2026 yılının 2025'ten miras kalan savaşları arasına girdi.
Afganistan'ı kontrol eden Taliban rejiminin ABD öncülüğündeki NATO güçlerine karşı 2001 yılından beri yürüttüğü gerilla savaşı, 2021 yılında ABD güçlerinin Afganistan'ın başkenti Kabil'i ele geçirmesiyle zaferle sonuçlandı.
Hatta dönemin Pakistan Başbakanı Imran Khan, Taliban'ın iktidara dönüşünü Afganların "köleliğin zincirlerini kırması" olarak niteledi.
Ancak 20 yıl boyunca NATO güçleriyle yıpratıcı bir savaş veren Taliban güçlerinin yok olmaktan kurtulmak için yeraltına çekildiği ülke sadece anavatanları Afganistan değildi. Taliban, 20 yıl boyunca Pakistan'da da örgütlendi.
Taliban liderleri ve savaşçıları, Quetta, Peşaver ve daha sonra Karaçi gibi Pakistan'ın büyük şehirlerinde varlık göstermeye ve bu şehirlerle bağlantılar kurmaya başladı.
Taliban hareketinin kurucusu Molla Muhammed Ömer'in de okuduğu bildirilen Darul Uloom Haqqania dahil olmak üzere, birçok Taliban lideri ve savaşçı Pakistan'daki İslami dini okulların mezunları. Taliban'ın Pakistan toplumunun bir kısmıyla organik bir bağı var. Pakistan'ın desteği ve sığınağı olmasaydı, Taliban'ın NATO'ya karşı gerilla savaşının başarılı olması pek olası olmazdı.
Tarihsel olarak bakıldığında Pakistan, Sovyetler Birliği-Afganistan Savaşı'nda Afgan mücahitleri ve Taliban rejimi destekleyerek tanımıştı.
Peki neden bu iki ülke savaşıyor?
Bunun en önemli sebebi olarak Pakistan'da 20 yıl içinde örgütlenen Pakistan Talibanı'nın (TTP) ülkeyi istikrarsızlaştıran faaliyetleri.
Taliban'ın Kabil'i almasıyla yeniden canlanan ve genel olarak Peştun aşiretlerinden oluşan TTP, parçalanmış fraksiyonları birleştirerek ve El Kaide'nin yerel bağlı kuruluşlarını bünyesine katarak yeniden toplandı ve genişledi.
Pakistan Talibanı, Pakistan'ın Peştun bölgelerindeki kontrolünü reddediyor ve Pakistan'ı Batı işbirlikçisi olmakla suçlayarak bir şeriat rejimi kurmak istiyor.
Afganistan resmi bağı reddediyor
Pakistan, Afganistan'daki Taliban hükümetini Pakistan topraklarına saldıran Pakistan Talibanı mensuplarına güvenli liman sağladığını belirtiyor, Taliban ise Pakistan Talibanı ile herhangi bir bağlantısı olduğunu reddediyor, bunun Pakistan'ın iç meselesi olduğunu ısrarla savunuyor.
2024'ten bu yana, iki ülke arasındaki sınır çatışmaları tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı ve bugün, 27 Şubat 2026'da doğrudan bir savaşa dönüştü.
Durand Hattı iki ülke ilişkisinde yumuşak nokta
Afganistan ile bugünkü Pakistan arasındaki bölgeleri ve toplulukları ayıran sınır olan Durand Hattı, 1947'de Pakistan'ın kurulmasından sonra hiçbir Afgan devleti tarafından resmi olarak tanınmıyor. Afganistan'da Durand Hattı, sınırın iki tarafındaki Peştun halkını ayırıyor.
Taliban'ın Afganistan'daki başarısıyla, silahlı isyan alanı Pakistan'a kaydı. 2022'den bu yana Pakistan güvenlik ve polis güçlerine yönelik militan saldırılarda önemli bir artış oldu.
Saldırıların çoğu, Pakistan Talibanı tarafından üstlenildi.
Pakistan Talibanı'nın düzenlediği terör saldırıları, Pakistan tarihinin zirvesine ulaşmış durumda.
Afganistan'ın Pakistan'dan kopuşu
Taliban yönetimi, kendi otoritelerini sağlamak adına Pakistan ile aşırı bağımlı ilişkiden kurtulmak istiyor.
Pakistan, 2001'den sonra Afgan Talibanını "dost" olarak görse de, Taliban'ın Afganistan'da tek güç olması ikili ilişkilerin bozulmasına yol açtı.
Taliban hükümeti, Pakistan'a karşı koyacak kaynaklardan, organize bir ordudan ve anlamlı uluslararası ortaklıklardan yoksun. Afgansitan hava sahası hala ABD'nin kontrolünde.
Kara ile çevrili Afganistan'a yapılan ticaretin çoğu Pakistan üzerinden gerçekleşiyor ve Pakistan, on yıllardır milyonlarca Afgan mülteciye ev sahipliği yapıyor.
Rusya'nın Afganistan'daki Taliban rejimiyle iyi ilişkileri olduğu bilinirken, Putin yönetimi savaşın başlaması üzerine iki ülkeyi de savaşı durdurmaya çağırdı, arabuluculuk teklifi yaptı.
Pakistan yönetiminin ise ABD Başkanı Trump'la çok sıcak bir ilişki kurduğu biliniyor. 2025'te Pakistan ve Afganistan arasında çıkan sınır çatışmalarının Trump'ın arabuluculuğuyla ateşkesle sonuçlanmasının ardından Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Trump'ı Nobel Barış Ödülü'ne aday göstermişti.
Pakistan, Trump'ın kurduğu Gazze Barış Kurulu'nun da bir üyesi.
İslamabad yönetimi, artık sabırlarının taştığını ve ülkelerinde istikrarsızlık yarattığını belirttikleri Afganistan'a savaş açtıklarını duyurdu.
Savaşın ne kadar süreceği, ABD'nin nasıl bir pozisyon alacağına bağlı.