Hayvanlar aleminin en büyük yanılgısı! Deve kuşları kafasını gerçekten kuma gömüyor mu?
"Başını kuma gömmek" deyimi dilimize yerleşmiş metaforik bir ifadedir. Ancak bu deyimin çıkış noktası olarak gösterilen deve kuşlarının gerçekten böyle bir davranış sergileyip sergilemediği bilim insanları tarafından uzun zamandır açıklığa kavuşturulmuş durumda. Peki bu efsane nereden çıktı? Deve kuşları gerçekten ne yapıyor?
“Başını kuma gömmek” deyimini hemen herkes duymuştur. Peki bu deyimin, Afrika’nın dev kuşları deve kuşlarından geldiğini biliyor muydunuz? Ancak bilim insanları, bu yaygın inanışın gerçeklerle uzaktan yakından ilgisi olmadığını söylüyor. İşte kafasını kuma gömdüğü sanılan deve kuşlarının şaşırtıcı gerçekleri...
DEYİMDEN GERÇEKLERE: EFSANENİN KÖKENİ
Toplumda sıkça duyulan “kafasını kuma gömmek” deyimi, bir kişinin karşılaştığı bir sorunu görmezden geldiği ya da yok saydığı anlamına gelir. Bu deyim, deve kuşlarının tehlike anında başlarını kuma gömdüğüne dair yaygın ancak yanlış bir inanışa dayanır. Oysa ki bir deve kuşunun başını tamamen kuma gömmesi nefessiz kalmasına neden olur ve bu biyolojik olarak mümkün değildir.
YUMURTA DÖNDÜRME HAREKETİ YANLIŞ ANLAŞILMIŞ
Deve kuşlarının kafalarını kuma gömdükleri sanısının doğuşu, onların üreme alışkanlıklarına dayanıyor. Uçamayan bu dev kuşlar, ağaçlara yuva yapamazlar. Bunun yerine toprağa sığ çukurlar açarak yumurtalarını bırakırlar.
Bu yumurtaların eşit şekilde ısınmasını sağlamak için başlarını bu çukura sokarak günde birkaç kez döndürürler. Uzak mesafeden gözlem yapan bir kişi için bu hareket, sanki kuş kafasını kuma gömüyormuş gibi görünebilir.
TEHLİKE ANINDA “YOK OLUYOR” GİBİ GÖRÜNEN KUŞLAR
Deve kuşları tehdit altında hissettiklerinde, yere tamamen çömelirler. Bu sırada yere yatmış ve hareketsiz kalmış şekilde beklerler. Özellikle çimenlik ya da kumluk alanlarda bu davranış, kuşun görünürlüğünü azaltır. Uzaktan bakıldığında yalnızca vücut kısmı seçildiğinden, baş kısmının kuma gömüldüğü gibi yanlış bir izlenim oluşabilir.
DEVE KUŞLARI GERÇEKTEN “KORKAK” MI?
Bu efsane, deve kuşlarının “korkak” hayvanlar olduğu algısını da pekiştirmiştir. Oysa deve kuşları saldırgan ve güçlü hayvanlardır. Kendilerini tehdit altında hissettiklerinde dev pençeleriyle rakiplerine ciddi zararlar verebilirler. Ayrıca 70 km/s hıza ulaşan koşu kabiliyetleriyle çoğu yırtıcıdan kaçabilirler. Bu da onları savunmasız değil, oldukça dayanıklı yapar.
BİTKİ YERKEN BİLE EFSANE BESLENİYOR
Deve kuşları, yerdeki bitkilerle beslendiği için başlarını sık sık yere eğmek zorundadır. Bu doğal beslenme davranışı da uzaktan bakıldığında başını kuma gömmüş gibi algılanabilir. Yani gerçek davranış, mesafeden kaynaklanan bir göz yanılması ile yanlış yorumlanmıştır.
AFRİKA’NIN DEVE BENZERİ KUŞLARI
Deve kuşları Afrika’ya özgüdür ve genellikle savan ya da yarı çöl alanlarda yaşarlar. Zürafa ve zebra gibi otçul hayvanlarla birlikte sürüler halinde gezerler. Uzun boyunları, büyük gözleri ve uzun kirpikleriyle develeri andırdıkları için geçmişte “deve kuşu kuşu” (camel bird) olarak da adlandırılmışlardır. Tıpkı develer gibi sıcaklığa dayanıklı olan bu kuşlar, günlerce su içmeden hayatta kalabilir.
BİLİM EFSANELERİ NASIL YIKAR?
Doğal yaşam hakkında kulaktan kulağa yayılan efsaneler, gerçek davranışların gözlemlenmesiyle çoğu zaman çürütülür. Deve kuşları örneğinde olduğu gibi, bilimsel gözlem ve araştırmalar sayesinde yanlış inanışlar düzeltilir. Bu nedenle doğayı anlamak için gözleme, araştırmaya ve açık fikirliliğe ihtiyaç vardır.
Kaynak: Cleveland Zoo Society, Science Focus, Wonderopolis
