Turizmin karanlık tarafı: Aşırı turizm
Ünlüler, düğünleri için kentsel alanların tamamını işgal ettikleri, daha doğrusu "kiraladıkları" gerekçesiyle eleştiriliyor. En son, pek çok ünlü gibi düğünü için İtalya'yı seçen Dua Lipa eleştirilerin hedefinde yer aldı.
Bugünkü sorumuz şu: Düğün yapmak için seçtikleri şehre mutsuzluk getiren, yerel halkın düzenini bozan, kapatılan yollar yüzünden hayatı durma noktasına getiren ve arkalarından büyük bir kitlenin oraya akın etmesine dolayısıyla fiyatların yükselmesine sebep olan ünlüler, aşırı turizm (overtourism) konusunda sorumsuz mu davranıyor?
Yerel halkların şehirlerine gelen ölçüsüz kalabalıkları ve aşırı turizmi protesto ettiklerini daha önce de görmüştük. Ama böylesini görmemiştik.
İtalya'da yapılan son ünlü düğünü: Dua Lipa ve Callum Turner
Son birkaç hafta içinde sosyal medya akışınızda illaki pop ikonu Dua Lipa ve artık eşi olan aktör Callum Turner’ın Sicilya Palermo’daki görkemli düğün kutlamalarının fotoğraflarını görmüşsünüzdür.
Düğünün getirdiği karmaşadan rahatsız olan yerel halkla ilgili az sayıdaki haber de gözünüze çarpmış olabilir. Ya da olmayabilir. İşin aslı 3 gün süren düğüne, kapatılan yollarla çileden çıkan halk büyük tepki gösterdi. Protestolar nedeniyle Dua Lipa'nın minnettarlık göstergesi olarak 5 bin sterlin dağıttığı söyleniyor. Ancak para fayda etmemiş olmalı ki bazı vatandaşlar durumu duvarlara yaptıkları "burası kiralık değil" grafitileriyle protesto etmeye devam etti.
Aramalar ve rezervasyonlar arttı
3 gün süren düğünü takip eden haftalarda bu destinasyona yönelik google aramaları yüzde 94 oranında artış gösterdi. Ancak Sicilya'nın halihazırda yılda 20 milyondan fazla ziyaretçiyi ağırladığı, Akdeniz’in en çok ziyaret edilen adalarından biri olduğu gerçeği göz önüne alındığında, bu ilgiye ihtiyacı olmadığını zaten tahmin edebilirsiniz.
Peki bu görkemli düğün sahibi ünlülerin ya da zengin kitlenin, toplum üzerinde yarattığı etki konusunda hiçbir sorumluluk taşımamalarını normal mi karşılamalıyız? Para dağıtarak bu sorunun üstesinden gelebilmek mümkün mü?
Herkes aşırı turizmden bıkmış durumda
Avrupa, turizmin ağırlığı altında eziliyor. Bu artık herkesin malumu. Son birkaç yıldır yaz aylarında büyük şehirlerde turizm karşıtı protestolar yaşandı; bu protestolar arasında popüler yerlerin kapatılması, girişlerin ücretli olması, havalimanlarında grev hatları kurulması ve hatta ziyaretçilere su tabancalarıyla su püskürtülmesi de vardı. Turistlere su tabancasıyla ateş açılması Barselona'da yaşandı. 'Evinize dönün' ve 'Barselona satılık değildir' sloganlarının sokaklarda yankılandığı protestolarda binlerce kişi, ölçüsüz turizm seviyesinin neden olduğu inanılmaz hayat pahalılığına karşı durmak için yürüdü.
2025 yılında İtalya'yı 476 milyon kişi ziyaret etmiş
Avrupa'daki pek çok kent, turizmi kucaklamak ile onu daha etkili bir şekilde yönetmek arasında doğru dengeyi nasıl kuracakları konusunda zorlanıyor. İtalya, bu durumdan en çok etkilenen yerlerden biri; 2025 yılında, 476 milyon ziyaretçiyi ağırladı. Ziyaretçilerin yerel halkın yaşamları üzerindeki etkisini daha iyi yönetmek adına bazı kısıtlamalar ve sınırlamalar getirildi. Hatta turizmi ülkedeki daha az ziyaret edilen destinasyonlara yönlendirmek adına gerçekleşen bir dizi girişim arasında, İtalya’nın popüler olmayan bölgelerine düzenlenen turistik trenleri sayabiliriz.
Tüm bunlara rağmen hala işler rayına oturmuş değil. Halk kalabalıktan, rutin işlerini yapamamaktan, marketlerde yiyecek ve su sıkıntısı çekmekten rahatsız...
İtalya'da evlenmek çok moda
Ünlülerin görkemli düğünleri yeni bir olgu değil. İtalya, uzun zamandır dünyanın en ünlü isimlerinin düğünleri için popüler bir destinasyon. Kim Kardashian ve kız kardeşi Kourtney Kardashian, ikisi de İtalya’da evlendi. Charli xcx ve George Daniel de düğün kutlamaları için Sicilya’yı seçti.
Dua Lipa ve Callum Turner’ın düğünü, zaten aşırı turizmden zarar görmüş bir şehirde gerçekleştirildiği için halk arasında özellikle yoğun bir hoşnutsuzluk yarattı. Palermo’nun bazı bölgelerine düğün nedeniyle erişim kısıtlandığı için yerel halk Palermo’nun merkezindeki birbirine bağlı meydanlara erişemedi, alışverişini yapamadı, hastaneye yetişemedi ve park sorunu yaşadı.
“Bezoslara yer yok” hareketi
The Sun’ın haberine göre, çıkan olaylar neticesinde Dua Lipa şehre “minnettarlık göstergesi” sunma konusunda yetkililerle görüşmelerde bulunmuş. Jeff Bezos ve Lauren Sanchez de geçen sene Venedik'te düzenledikleri düğünün ardından benzer bir taahhütte bulunmuş, ardından şehre 3 milyon euro bağış yapmışlardı. Ancak bu para, yerel halkın şikayetlerini dindirememiş, günlerce süren abartılı kutlamalardan sonra “Bezoslara yer yok” hareketinin tehditlerinden bıkan çift mekan değişikliği yapmaya karar vermişti.
“Turizm mahalleleri öldürür”
Dua Lipa ve eşine düzenlenen protestolarda insanlar “Palermo kiralık değil” afişleri açtı ve öfkelerini dile getirdi. Bu durum, son yıllarda popüler Avrupa şehirlerinde görülen aşırı turizm ya da turizm karşıtı gösterilerini anımsattı. Barselona’da “Turizm mahalleleri öldürür” , 'Barselona satılık değildir' ya da Almanya’nın başkentinde turistlere yönelik “Berlin seni sevmiyor” gibi afişler açılmıştı.
Şehirlerin “kiralanması” konusunda asıl suçlu kim?
2024 yılında yapılan bir araştırma, Dua Lipa ve Callum Turner gibi yüksek profilli bir düğünün, etkinliğin düzenlendiği şehre ya da kasabaya geçici de olsa zarar verebileceğini ayrıntılı olarak ortaya koydu.
Araştırma, bazı yerel yönetim girişimlerinin, ziyaretçi sayısını sınırlama veya giriş ücreti uygulayarak yönetmek yerine daha küçük ve daha varlıklı bir kitleye hitap etmek için destinasyonu bir bütün olarak yeniden düzenlediğini ortaya koydu. Görkemli düğünlere, film çekimlerine ya da video kliplere izin verilmesi sonucunda da, örneğin Palermo’nun yaşam dolu sokakları ve meydanları, lüks bir partinin adeta oyun alanı haline geldi.
Aşırı turizm gerçek bir sorun. Çözümün anahtarı ziyaretçi sayılarını daha dengeli bir şekilde ülkeye dağıtmak olabilir. İtalya'da tüm turistlerin neredeyse dörtte üçü, ülkenin topraklarının yalnızca yüzde dördünü ziyaret ediyor.
Sırf zenginsin diye...
Yaşadıkları yerin kamusal meydanlarının kapatılmasını protesto edenler sosyal medyada genel olarak aynı fikirde: “Sırf zenginsin diye, düğünün için şehrin bir bölümünü kapatma ve yaşadığımız yerde sokaklara çıkmamızı engelleme hakkına sahip olduğunu sanmıyorum…” ya da “Şehirler zenginlerin kiralayabileceği özel yerler değil”
Bazısı da buna izin verenin Dua Lipa değil hükümet olduğunu söylüyor. Onlara göre yerel yönetimler kamusal alanların bu şekilde kullanılmasını kolaylaştıran kararlar alıyor.
Aşırı turizm mağduru yerde düğün olur mu?
Bezos veya Lipa, kutlamalarını İtalya’nın daha az ziyaret edilen bir bölgesinde düzenlemeyi tercih etselerdi ve daha küçük kasaba ve bölgelere dikkat çekselerdi, durum farklı olabilirdi. Palermo ve Venedik gibi şehirler zaten yüksek ziyaretçi (overtourism) sayısından dolayı baskı altında ve zenginlerin bu destinasyonları paralarıyla kapatabilmeleri ya da kibarcası kiralaması elbette durumu daha da kötüleştiriyor ve tepki çekiyor.
Turist sevmeyen ülkelerin sayısı giderek artıyor
Seyahat ufkunuzu ve zihninizi genişletir. Yeni deneyimler, olağanüstü manzaralar, tatlar ve değişik perspektifler sunar ve hayatı çok daha eğlenceli hale getirir. Peki gittiğiniz yerin sizi isteyip istemediğini hiç merak ettiniz mi? Turist sevmeyen, kalabalıkların yaşadıkları yerlere dolmasını istemeyen şehirlerin sayısı her geçen gün artıyor. Neden diye mi soruyorsunuz?
Hayatta bazı şeylerin maddi karşılığı yok
Daha hızlı uçaklar ve daha ucuz biletlerle dünya küçüldükçe, giderek daha fazla ülke daha az insan istiyor. Turizm, gezegendeki pek çok ülke için büyük bir gelir kaynağı ancak hayatta bazı şeylerin maddi karşılığı yok. Mesela huzurun....
Ya da para, tahrip edilen paha biçilmez mimariyi, doğayı, mirası ve kültürel varlıkları onarmaya yetmiyor ne yazık ki.