Venedik'i kurtarabilecek mi: Mose Projesi

SULARIN YÜKSELİŞİ EŞSİZ ŞEHRİ YUTMAYA HAZIRLANIYOR

Venedik lagünü, yüzlerce yıldır gelgitlerle boğuşuyor ancak son yarım asırda tablonun rengi iyice değişti. Şehir tarihindeki en büyük felaketi 194 santimetrelik su seviyesiyle 1966 yılında yaşadı.

2019 yılında ise 187 santimetreyi bulan sular, şehrin yüzde 85'ini yutarak yaklaşık 1 milyar euroluk devasa bir hasara yol açtı.

İklim krizinin buzulları eritmesi ve suları yükseltmesiyle, eskiden on yıllarda bir görülen "aqua alta" (yüksek su) felaketleri artık sıradanlaşmaya başladı. Son veriler, Venedik'in sularla mücadelesinde zamanın giderek daraldığını açıkça ortaya koyuyor.

DENİZİN ALTINDAKİ 78 GİZLİ KAPI: MOSE PROJESİ

Kabus haline gelen sel baskınlarını durdurmak için 2003 yılında inşasına başlanan MOSE Projesi, geleneksel barajlardan çok daha yenilikçi bir teknoloji sunuyor. Lagünü Adriyatik Denizi'nden ayıran üç ana geçide yerleştirilen 78 adet devasa hareketli kapı, normal günlerde deniz tabanında sulara gömülü halde bekliyor.

Su seviyesinin 110 santimetreyi aşacağı anlaşıldığında, kapıların içindeki su sıkıştırılmış hava ile boşaltılıyor. Saniyeler içinde dik konuma geçen bu sarı devler, denizin lagüne hücum etmesini engelleyerek şehrin sokaklarını kuru tutmayı başarıyor. Sistem, 2022 yılındaki dev dalgalarda şehri koruyarak rüştünü ıspatladı.

MİLYARLARCA EUROLUK BÜTÇE VE YOLSUZLUK KISKACI

Sistemin başarısı kadar, arkasında yatan karanlık süreçler de sıkça gündeme geliyor. Başlangıçta 1.6 milyar euroya mal olması planlanan proje, gecikmeler ve 2014 yılında patlak veren dev yolsuzluk skandallarıyla 6 milyar euro sınırına dayandı. Üstelik fatura sadece inşaatla sınırlı kalmadı.

Deniz suyunun yarattığı korozyon ve kapılara yapışan deniz canlıları nedeniyle, sistemin yıllık bakım maliyetinin 100 milyon euroyu bulduğu belirtiliyor. Kapıların her bir kapanış operasyonu dahi yüz binlerce euro harcama demek.

MOTORLU TEKNELER DE BÜYÜK BİR YIKIMA YOL AÇIYOR

Şehrin tek düşmanı yükselen deniz değil. Turizmin kalbi olan kanallarda vızır vızır işleyen motorlu teknelerin ve deniz otobüslerinin yarattığı yapay dalgalar (moto ondoso), binaların yüzyıllık temellerini oyuyor.

Büyük Kanal etrafındaki tarihi yapıların yüzde 60'ı bu sarsıntılar nedeniyle hasar görmüş durumda. Elektrikli ve suya daha az temas eden yenilikçi tekne modelleri test edilse de, köklü bir değişim yaşanmadığı sürece kanalların dokusu erimeye devam edecek.

GELECEĞİN SENARYOLARI ÇOK DAHA KORKUTUCU

Uzmanlar, MOSE bariyerlerinin bugünü kurtarsa da 2100 yılı için yeterli olmayabileceği konusunda hemfikir. En kötü emisyon senaryolarında su seviyesinin bir metreye kadar yükselebileceği öngörülüyor.

Eğer kapılar suları dışarıda tutmak için sürekli kapalı kalırsa, lagünün doğal su döngüsü kesilecek ve eşsiz tuzlu su ekosistemi ölecek.

Bu nedenle bilim insanları, yalnızca devasa beton kapılara güvenmek yerine, lagündeki bataklıkların restore edildiği doğal bariyerlerin ve şehri denizden tamamen ayıracak Hollanda tipi büyük setlerin planlanması gerektiğini vurguluyor.

Venedik'in ayakta kalma savaşı, doğayla inatlaşmak yerine onunla uyumlu yeni stratejiler geliştirmenin modern dünyadaki en zorlu sınavı olarak tarihe geçiyor.

Kaynak: BBC, Natural Hazards and Earth System Sciences, Consorzio Venezia Nuova