Modern kent insanı için konforun yeni tanımı, bir akıllı telefon ekranına dokunmaktan ibaret. Bir tıkla kapımıza gelen sıcak bir yemek, dakikalar içinde teslim edilen market poşeti ya da acelesi olan bir evrak…
Bizler evlerimizin ve iş yerlerimizin konforlu güvenliğinde dünyayı ayağımıza beklerken; dışarıda, trafiğin kaosunun, kimi zaman sağanak yağmurun, kimi zaman kavurucu sıcağın altında kentin ritmini tamamen değiştiren yeni bir işçi sınıfı doğdu; motokuryeler...
PERHİZ - LAHANA İKİLEMİ
Geçtiğimiz günlerde Kabataş - Üsküdar arasında sefer yapan deniz motorlarının iskelesine yürürken önümdeki iki kişiden biri, diğerine trafikteki motokuryeleri gösterip yüksek sesle şöyle diyordu; "Görüyor musun? Her an, her yerdeler. Bu kadarına izin verilmemeli. Trafik sıkışıklığının asıl nedeni bunlar."
Tesadüf bu ya, o iki kişi deniz motorunda yan koltuğuma oturdu.
Birkaç dakika önce motokuryelerden dert yanan kişi, telefonuna sarılıp evdeki çocuğu için yemek siparişi verdi ve sözlerine ekledi; "Aman geç kalmasın."
Tam bir; "Bu ne perhiz, bu ne lahana turşusu" durumu...
Temsili fotoğraf SOSYOLOJİ, EKONOMİ VE DİJİTAL DÖNÜŞÜMÜN ORTASINDA YER ALIYOR
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın yasal veri tabanına göre resmi belgeye sahip kurye sayısı yaklaşık 72 bin olsa da, sahada aktif çalışanların hacmi bugün 1 milyona dayanmış durumda. Motokuryelerin yeni bir işçi sınıf olduğu istatistiklerle daha net bir şekilde gözler önüne seriliyor. Keza; her çalışan 30 kişiden biri motokuryelik yapıyor.
Bu devasa rakam; sosyolojinin, ekonominin ve dijital dönüşümün tam kesişim noktasında duran büyük bir toplumsal dalgaya işaret ediyor. Karşımızda artık sadece bir lojistik sektörü değil; ülkenin en dinamik, en görünür ama bir o kadar da güvencesiz iş gücü bulunuyor.,
HER 7 MOTOSİKLETTEN BİRİ KURYELİK İÇİN KULLANILIYOR
Sayıları; 7 milyon 200 bine ulaşan motosikletlerin trafikteki tüm araçlar içindeki payı yüzde 20.9'a yükseldi. Her 5 araçtan 1'i motosiklet olurken, her 7 motosikletten biri kurye amacıyla kullanılıyor. Tüm taşıtlar içinde en hızlı büyüyen araç grubu motosiklet olup, son yıllardaki artış oranı yıllık yüzde 12.7 civarında seyrediyor. Bu yükselişin ana nedeni de elbette motokurye sayısının her geçen yıl daha da artması.
MAAŞLARI 38 - 135 BİN BANDINDA
• Aylık Gelir... Esnaf kurye modeli ve paket başı ücretlendirmelere göre değişkenlik göstermekle birlikte, ortalama net maaş aralığı 38 bin TL ila 135 bin bandında bulunuyor.
• Günlük Mesai... Günde 6 - 8 saat çalışan bir kurye ortalama 30 - 40 paket teslim ederken, 12 - 14 saati bulan bazı yoğun çalışma modellerinde günlük teslimat sayısı 80 ila 120 paket arasına ulaşabiliyor.
Bu yeni işçi sınıfının sosyolojik yapısı homojen olmaktan bir hayli uzak. Zira; bize siparişi teslim eden kişi atanamamış bir öğretmen, mühendislik diplomasıyla iş bulamamış bir üniversite mezunu ya da ev geçindirebilmek için gece ek mesaiye kalan bir aile babası olabiliyor.
Eğitimli işsizliğin ve ekonomik daralmanın sığınağı haline gelen motokurye sektörü, sunduğu görece hızlı nakit akışı nedeniyle genç istihdamı absorbe eden dev bir süngere dönüşmüş durumda.
Sektörün en büyük yapısal illüzyonu ise esnaf kurye modeli. Kendi şirketini kuran, kendi motosikletinin vergisini ve Bağ-Kur primini ödeyen bu sistem, insanlara kendi işinin patronu olma vaadi sunuyor. Oysa bu parlak ambalajın altında; kıdem tazminatı olmayan, haftalık veya yıllık izni bulunmayan, hastalandığında veya kaza yaptığında tekeri dönmediği için geliri anında kesilen,
Tüm riski tamamen işçinin üstlendiği yeni nesil bir güvencesizlik bulunuyor.
Sokaktaki insan için motokurye; kapıyı çalan bir 'Kurtarıcı' ile trafikte aniden beliren bir 'Tehdit' arasında gidip gelen gri bir figür. Toplum olarak kurduğumuz bu ikircikli ilişki, aslında kendi tahammülsüzlüğümüzün aynasını yansıtıyor. Siparişinin en kısa zamanda gelmesini en doğal insani hakkı olarak gören modern kent sakini, o en kısa zamanın arkasındaki hayati tehlikeyi ancak bir kurye kazası haberiyle karşılaştığında anımsayabiliyor.
TOPLUMSAL VİCDANI DA TAŞIYORLAR
Saniyelerle yarışan zalim algoritmaların dikte ettiği rotalarda, ölümle yaşam arasındaki o ince çizgide ekmek parası arayan motokuryeler, geçimini bizim tahammülsüzlüğümüzü ve dijital çağın yalnızlığını sırtında taşıyarak sağlıyor.
Eğer bu hafta toplumsal bir portre çizeceksek, en özenli fırça darbeleri iki teker üzerinde zamana karşı yarışan motokuryelere ait olmalı. Çünkü onlar sadece paket taşımıyorlar; bizim sabırsızlığımızı, yalnızlığımızı ve hızla dijitalleşirken taşlaşan toplumsal vicdanımızı da taşıyorlar.
2025'TE 44 MOTOKURYE HAYATINI KAYBETTİ
Ölümlü ve yaralanmalı trafik kazalarının % 50.2'si motosikletlerle yaşanıyor. Kurye Hakları Derneği'nin raporlarına göre Türkiye genelinde 2024'te; 63, 2025'te ise en az 44 motokurye çalışırken hayatını kaybetti. Raporlardaki 'En az' ibaresinin nedeni, resmi çalışma belgesine sahip olanlarla merdiven altı çalışanlar arasındaki farktan kaynaklanıyor. Zira; istatistiklere çoğunlukla sadece kayıtlı kuryelerin ölümleri yansıtılabiliyor. Kayıt dışı olanlar ise birer sayı bile olamadan bu hayattan göçüp gidiyor.
