Kurak bir arazi olan mısır çölü meğer uzun yıllar önce okyanusmuş

Bugün 40 dereceyi aşan kuru bir çöl. Ama yere kazmaya başlarsanız deniz balıklarına denk geliyorsunuz. Mısır'ın Doğu Çölü'ndeki Qreiya 3 sahasında 500'ü aşkın balık fosili çıkarıldı. Yaşları 62 milyon yıl ve hepsi de açık denizde yaşayıp açık denizde ölmüş canlılar.

Çalışma Haziran 2026'da Science Advances'ta yayımlandı. Kazıyı Mansoura Üniversitesi'nden Sanaa El-Sayed ile Hesham Sallam ve Michigan Üniversitesi'nden Matt Friedman yürüttü. Mısır, ABD ve Belçika'dan KU Leuven'in birlikte çalıştığı bir projeydi, finansmanı National Geographic Society verdi.

Paleontologların 10 milyon yıllık kör noktası

Dinozorları silen büyük yok oluştan sonra, yaklaşık 10 milyon yıl boyunca deniz balıklarının ne yaptığına dair neredeyse hiç fosil kaydı yok. Buna Patterson Boşluğu deniyor. O dönemde modern balıkların nasıl çeşitlendiğini kimse tam olarak göremiyordu.

Qreiya 3 işte bu boşluğun ortasına düşüyor. Saha, dinozorları bitiren kütlesel yok oluştan yalnızca 4 milyon yıl sonrasına ait. Friedman'a göre bölge, dinozorların gidişinden sonraki en modern görünümlü balıkları açıklamaya yardım ediyor.

Tabağınızdaki balığın 62 milyon yıllık akrabaları

Sahadan çıkan 500'ü aşkın fosil, 20'den fazla ışın yüzgeçli balık grubuna ait. Danian Çağı'ndan bilinen en çeşitli balık topluluğu bu.

İçlerinde en kalabalık grup percomorphlar, topluluğun yaklaşık üçte ikisi. Bugün okyanuslardaki 17 binden fazla tür bu gruba bağlı. Sofranıza gelen ton balığı, uskumru, hepsi aynı geniş ailenin parçası. Yani çöl kumundan çıkan o iskeletler, bugün yediğiniz balıkların uzak kuzenleri sayılır. Erken ton akrabalarının fosilleri de bunların arasında.

Bazı türlerin ise dünya üzerindeki ilk iskelet kaydı buradan geliyor. İstavrit ailesinden jack balığı ve denizatı ailesinden boru balığı bunlardan ikisi.

İskeletlerin neredeyse bütün halde kalması

500 balığın iskeletinin neredeyse bütün halde kalması kolay iş değil. Çoğu fosil yatağında balıklar parçalanır ve dağılır. Burada öyle olmamış.

62 milyon yıl önce bu nokta 150 ila 250 metre derinlikte açık bir deniz tabanıydı. Dipteki suyun oksijeni çok düşüktü. Bu da ölen balıkların hızla bozulmasını engelledi ve iskeletler olduğu gibi gömüldü. Bu kadar iyi koruma sunan yataklara Lagerstätte deniyor ve dünyada sayılı örneği var. Saha aynı zamanda kısa süreli bir ısınma dönemine, En Son Danian Olayı'na denk geliyor. Bu ısınmanın korumayla ilişkisi açık değil ama zamanlamanın çakışması dikkat çekici.

Deniz balıkları çöle nasıl geldi

Cevap balıklarda değil yerin kendisinde. 62 milyon yıl önce burası Tethys Okyanusu'nun bir körfeziydi. Yer kabuğu zamanla hareket edince deniz geri çekildi ve yükselen zeminin üzerinde bugünkü çöl oluştu. Balıklar ise çökelin içinde oldukları yerde kaldı. Yani çölün kumunda değil, çölden çok önce var olan bir deniz tabanında duruyorlar.