Mars'a nükleer reaktörle gidiyorlar: Üç helikopter yeraltı buzunu arayacak
NASA, 2028'in sonunda güneş panellerinin yetersiz kaldığı derin uzay koşullarında nükleer elektrik kullanımını test etmeye hazırlanıyor. Mars'a inmeyecek araç, gezegenin yanından geçerken SkyFall adlı yükü bırakacak ve üç küçük helikopter Mars yüzeyinin altında gizlenmiş su buzunu arayacak.
Google’da haber kaynağınızı Habertürk olarak seçmek için tıklayın 
NASA, 2028'in sonunda Mars'a doğru çalışır durumda bir nükleer reaktör göndermeyi planlıyor. Ancak bu görevin asıl amacı Mars'ı incelemek değil, güneş panellerinin zayıf kaldığı derin uzayda uzay aracını nükleer elektrikle çalıştırma teknolojisini test etmek olacak. Mars ise bu teknolojik denemenin yolundaki ilk büyük durak olarak öne çıkacak.
Mars'a inmeyecek olan araç, gezegenin yanından geçişi sırasında SkyFall adlı yükü bırakacak. Yükün içinde bulunan üç küçük helikopter ise Mars yüzeyini tarayarak toprağın altında gizlenmiş su buzunu bulmaya çalışacak. Böylece görevin odağında bir yandan nükleer güç teknolojisinin denenmesi, diğer yandan Mars'taki yeraltı su buzunun araştırılması bulunacak.
REAKTÖR MARS'A İNMEDEN YANINDAN GEÇECEK
Görevin adı SR-1 Freedom. NASA'nın planına göre araç 2028'in sonunda yola çıkacak ve bir yıl sonra, 2029'da Mars'ın yakınına varacak. Reaktörü gezegene indirmek yerine hızla yanından geçecek ve SkyFall yükünü serbest bırakacak.
Bunun nedeni mühendislik yükü. Bir reaktörü başka bir dünyaya indirmek çok ağır bir iş, oysa NASA bu ilk adımda nükleer itkiyi sadece yolculuk sırasında denemek istiyor. Freedom da geleceğin nükleer uzay araçlarının bitmiş hali olarak değil, ilk adımı olarak sunuluyor.
NASA, Mart 2026'daki duyurusunda aracı "ilk nükleer güçle çalışan gezegenler arası uzay aracı" diye tanıttı ve görevi, nükleer itkiyi laboratuvardan çıkarıp derin uzaya taşıyacak bir aşama olarak nitelendirdi. Kurum, bu uçuşun nükleer donanıma uzayda deneyim kazandırmasını ve ileriki sistemler için gereken izin ve altyapının önünü açmasını da umuyor.
Bu haliyle görevin merkezinde Mars'tan çok reaktörün kendisi var. Gezegen, çalışır durumda bir nükleer reaktörü uzun bir yolculukta sınamak için elverişli bir durak.
UZAY ARACI NEDEN NÜKLEER REAKTÖR TAŞIYOR?
Güneş panelleri, Güneş'ten uzaklaştıkça işe yaramaz hale geliyor. Derin uzayda, özellikle Jüpiter'in ötesinde paneller yeterince enerji üretemiyor. NASA'ya göre nükleer elektrikle çalışan bir itki sistemi bu boşluğu doldurabilir ve ağır yükleri uzak mesafelere taşıyabilir. Bu itki, aracın Dünya'dan ayrılmasının ardından devreye girecek şekilde tasarlandı.
Bu enerji reaktörün içinden geliyor. Uranyum atomları parçalanıyor ve açığa çıkan ısı elektriğe dönüşüyor. Yakıt olarak yüksek tahlilli, az zenginleştirilmiş uranyum kullanılıyor. Reaktörün güç dönüştürme sistemi 20 kilovatlık elektrik üretiyor. Aracın güç ve itki birimi ise 48 kilovata kadar çıkıyor ve itki tarafında 12 kilovatlık bir Hall itici bulunuyor.
MARS GÖĞÜNDE ÜÇ HELİKOPTER
SkyFall'un bıraktığı üç helikopter, Mars'ta ilk kez motorlu ve kontrollü uçuşu başaran Ingenuity aracının tasarımından türetildi. Bir gezicinin yüzeyde yavaşça ilerlemesini beklemek yerine, bu araçlar havadan bakıp ulaşılması zor bölgeleri görüntüleyecek.
Her helikopter yer altını tarayan bir radar ve görüntüleme donanımı taşıyor. Yanında hava sıcaklığını, rüzgar hızını ve yönünü ölçen aletler de var. Mars'ta uçmanın kendisi de zor. Gezegenin yer çekimi Dünya'dakinden çok daha zayıf olsa da atmosfer, Dünya'nın yüzey basıncının yalnızca yüzde 1'i kadar. Bu da pervanelerin itecek çok az hava molekülü bulması demek. NASA buna rağmen helikopterlerin görevin gidişatına göre aylarca, hatta yıllarca çalışabileceğini söylüyor.
RADARLAR BUZU YÜZEYİN ALTINDA ARIYOR
Bu radar gözlemleri, yüzeyin altındaki su buzunun yerini bulmaya ve ne kadar derinde, ne kadar geniş olduğunu kestirmeye yarayabilir. Yer altındaki donmuş su, ileride Mars'a gidecek insanlı görevler için değerli bir kaynak olabilir.
NASA aynı zamanda helikopterleri indirmek için düz ve alçak bölgeleri değerlendiriyor, çünkü buralardan toplanan veriler sonraki görevlere uygun iniş alanlarını belirlemeye yardımcı olabilir. Havadan çekilen görüntüler ve hava ölçümleri birleştiğinde, arazinin ve toz hareketlerinin şimdikinden farklı bir görüntüsü çıkabilir.
UZAYDA NÜKLEER GÜÇ YENİ DEĞİL
Amerika uzayda nükleer teknolojiyi daha önce de kullandı. 1965'te fırlatılan SNAP-10A, uzayda çalışan ilk Amerikan reaktörü oldu. Görevi 43 gün sonra bitmeden önce 600 watttan fazla elektrik üretti. Freedom bu fikri bir adım öteye taşıyor ve nükleer elektriği derin uzayda itki için kullanıyor.
Nükleer gücün bir sonraki durağı ise Ay. Planlanan bir sistem, uzun Ay gecesi boyunca 40 kilovata kadar elektrik üretebilecek. Freedom'dan çıkacak dersler, gelecekteki bir Ay üssüne kesintisiz enerji sağlamayı hedefleyen Lunar Reactor-1 için de yol gösterecek. Amaç, bir reaktörü Ay yüzeyinde çalıştırmanın zorluklarına girişmeden önce nükleer sistemlerle uçuş sırasında deneyim kazanmak.
Reaktör planlandığı gibi 2028'in sonunda yola çıkarsa, nükleer itki ilk kez Dünya yörüngesinin çok ötesinde sınanacak.