Saatler neden soldan sağa döner? Dünyada saatin sola döndüğü tek ülke hangisi?

Mezopotamya’lı bilginler yerdeki gölgelerinin sol­dan sağa doğru hareket ettiğini fark etmişlerdi. Bu bölge konumu itibari ile kuzey yarım kürede olduğundan, güneş doğduğunda, gölge hemen tam batıda oluşuyor, güneş yükseldikçe gölge kuzeye, yani sağa doğru hareket ederek, güneş batışında doğu yönüne ulaşıyordu.

Yani gölge bugünkü tüm saatlerin akrep ve yelkovanında olduğu gibi soldan sağa doğru dönüyordu. Zamanla, MÖ 280 civarında antik Yunan yarım küre güneş saati ve MÖ 164 civarında Roma’da oluşturulan taşınabilir güneş saatleri gibi farklı versiyonlar da ortaya çıktı. Saat kollarının soldan sağa doğru hareket etmelerinin temel nedeni Dünya’nın dönme yönü ve uygarlığın önemli bir bölümünün Kuzey Yarımküre ‘de gelişmesi gerçeğinden kaynaklanmaktadır. Güneş saatleri ekvatorun altında saat yönünün tersine çalışır ve modern saat yapımcıları onları örnek olarak kullansaydı, saatlerimizi tamamen farklı okuyor olurduk.

DÜNYA'NIN DÖNME YÖNÜ

Saat kollarının soldan sağa doğru hareket etmelerinin temel nedeni Dünya’nın dönme yönü ve uygarlığın önemli bir bölümünün Kuzey Yarımküre ‘de gelişmesi gerçeğinden kaynaklanmaktadır. Güneş saatleri ekvatorun altında saat yönünün tersine çalışır ve modern saat yapımcıları onları örnek olarak kullansaydı, saatlerimizi tamamen farklı okuyor olurduk.

DÜNYA SAAT YÖNÜNE GÖRE NASIL DÖNER?

Dünya kendi ekseni etrafında saat yönünün tersine döner ve bu dönüşünü 24 saatte tamamlar. Bu süreye 1 gün denir. Dünya kendi ekseni etrafında dönerken aynı zamanda Güneş'in etrafında da saat yönünün tersi yönünde dolanma hareketi yapar. Dünya bu dolanımını 365 gün 6 saatte tamamlar.

SAATİN YÖNÜ KUZEY YARIM KÜREYE GÖRE BELİRLENMİŞTİR

Güneş'in kuzey yarımküredeki göreceli hareketinin neden küresel olarak saat ve kol saati tasarımına hakim olması gerektiği sorusuna verilecek cevap muhtemelen mekanik saatlerin ilk olarak kuzey yarımkürede yaygın olarak geliştirilmiş olmasıdır. Tarihin mucitler tarafından yazılmasının basit bir örneği. Coğrafya da işin içindedir; Dünya'nın kara yüzeyinin yaklaşık %70'i de kuzey yarımkürededir.

Saatlerin sağa doğru hareketinin kuzey yarımküredeki astronomik gözlemlerden ve kuzey Avrupa ülkelerindeki saat yapımcılığının gelişiminden kaynaklanması kültürel açıdan şovenist görünebilir ve kolların saat yönünün tersine hareketini standart hale getirme girişimleri olmuştur

GÜNEY YARIM KÜRE'DE SAAT YÖNÜ TERSİNE Mİ OLUR?

Avustralya gibi ekvatorun güneyindeki ülkelerde, güneş doğarken taşın gölgesi güneye düşer ve güneş yükseldikçe sola doğru dönüş yapar. İlk saat orada keşfedilseydi, bugün akrep ve yelkovan ters yönde dönüyor olabilirdi. Saat teknolojisi ilerleyip güneş saatlerinden modern saatlere geçiş yapıldığında saatin kolları saat yönünde hareket etmeye devam etti. Sonucunda çoğunluğun alıştığı şey buydu. İnsanlar güneş saatine aşina olduğu için anında mantıklı geldi. Bu aynı zaman­ da gökyüzüne bakıldığında Güneş’in izlediği doğrultuya da uyuyordu.

Demek ki ilk uygarlıklar Güney Yarımküre'de gelişselerdi, durum çok farklı olacaktı. Sonuçta Dünya’nın kara yüzeyinin yaklaşık %70’i de kuzey yarımkürededir. Eğer insanlık Ekvator’da doğsaydı neler yaşanırdı diye soracak olursanız, o apayrı bir hikaye olurdu.

DÜNYADA SAATİN SOLA DÖNDÜĞÜ TEK ÜLKE HANGİSİDİR?

Tüm dünya saatlerini sağa doğru döndürürken dünya üzerinde sadece 1 ülke yani Bolivya bu kurala uymuyor ve saatlerini sola doğru akıtıyor. Bolivya Devlet Başkan Yardımcısı David Choquehuanca, 2014 yılında bu konuyla ilgili olarak bir basın toplantısı yaptı ve muhabirlere, “Saatin her zaman aynı yöne dönmesi gerektiğini kim söyledi? Neden her zaman itaat etmek zorundayız? Neden yaratıcı olamıyoruz?” dedi ve bu cümleler büyük bir değişimin ilk adımları oldu” açıklamasını yaptı.

Kaynak: matematiksel/hodinkee