Erbil nerede, hangi ülkede? Erbil nerenin, hangi ülkenin şehri?
Erbil binlerce yıllık kesintisiz yerleşim geçmişiyle dünyanın en eski şehirlerinden biri olan, günümüzde ise Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin başkenti olarak hizmet veren, tarihi ve stratejik öneme sahip bir metropoldür. UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan antik kalesi ve onu çevreleyen modern kent dokusuyla Erbil, hem Mezopotamya'nın derin tarihini hem de modern Orta Doğu'nun dinamiklerini bir arada barındıran çok katmanlı bir kimliğe sahiptir. Bu kadim şehir, hem Mezopotamya'nın derin tarihini hem de modern Orta Doğu'nun dinamiklerini bir arada barındırır. Peki, Erbil nerede, hangi ülkede? Erbil nerenin, hangi ülkenin şehri? İşte bu önemli kent hakkındaki tüm merak edilenler...
Şehrin Mezopotamya'daki coğrafi konumu, onun tarih boyunca bir medeniyet ve ticaret merkezi olmasını sağlamıştır. Erbil hangi ülkede yer aldığı sorusunun yanıtı, şehrin uluslararası hukuk nezdindeki statüsünü belirlerken, Erbil nerenin şehri olduğu ise onun Irak içindeki özerk ve özel siyasi kimliğini ortaya koyar. Şehrin antik kalesi ile modern yapıları arasındaki tezat, onun karmaşık ve çok katmanlı yapısını anlamak için bir anahtar sunmaktadır. Konuyla ilgili tüm ayrıntıları ve daha fazlasını içeriğimizin devamında bulabilirsiniz.
ERBİL NEREDE?
Erbil nerede sorusunun coğrafi yanıtı, Orta Doğu'da, Irak'ın kuzey kesiminde, tarihi Yukarı Mezopotamya toprakları üzerindedir. Şehir, Dicle Nehri'nin kollarından olan Büyük Zap ve Küçük Zap sularının arasında uzanan verimli bir ova üzerine kurulmuştur. Coğrafi olarak düz bir arazi üzerinde yer alsa da, şehrin tam kalbinde, binlerce yıllık yerleşimin üst üste birikmesiyle oluşmuş yapay bir tepe olan meşhur Erbil Kalesi yükselir. Erbil, Musul ve Kerkük gibi diğer önemli Irak şehirlerine komşu bir konumda, stratejik ticaret ve ulaşım yollarının kesişim noktasında yer alır.
ERBİL HANGİ ÜLKEDE?
Erbil hangi ülkede sorusunun uluslararası hukukta tanınan net cevabı Irak'tır. Erbil, egemen bir devlet olan Irak Cumhuriyeti'nin en büyük şehirlerinden biridir ve bu ülkenin idari sınırları içerisinde yer almaktadır. Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası kuruluşlar nezdinde şehir, Irak'ın bir parçası olarak kabul edilir. Bu durum, şehrin de jure (hukuki) statüsünü tanımlamaktadır.
ERBİL NERENİN, HANGİ ÜLKENİN ŞEHRİ?
Bu başlık altındaki sorular, Erbil'in özel ve özerk statüsünü anlamak için kritik öneme sahiptir. Erbil nerenin şehri sorusu, şehrin de facto (fiili) ve anayasal statüsünü gündeme getirir: Erbil, Irak Anayasası tarafından tanınan, federal bir yapıya sahip olan Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin (IKBY) başkentidir. Erbil hangi ülkenin şehri sorusu ise bu ikili kimliği pekiştirir; Erbil, Irak'ın bir şehridir, ancak aynı zamanda Irak anayasası çerçevesinde kendi parlamentosu, hükümeti ve güvenlik güçleri (Peşmerge) olan Irak Kürdistanı'nın başkentidir.
Bu başkentlik sıfatı, Erbil'i IKBY'nin idari, siyasi, ekonomik ve kültürel merkezi yapar. Kürdistan Bölgesi Parlamentosu, Kürdistan Bölgesi Başkanlığı, bakanlıklar ve diğer tüm hükümet kurumları Erbil'de yer almaktadır. Ayrıca yabancı ülkelerin konsolosluklarına ve uluslararası kuruluşların temsilciliklerine ev sahipliği yaparak, bölgenin dünyaya açılan diplomatik kapısı işlevi görür.
BİR MEDENİYET BEŞİĞİ: ERBİL KALESİ VE TARİHİ DOKU
Erbil'in ruhunu ve tarihi derinliğini en iyi yansıtan yapı, şehrin tam merkezinde bir tepe üzerinde yükselen Erbil Kalesi'dir. 6000 ila 8000 yıllık bir geçmişe sahip olduğu tahmin edilen ve dünyanın en eski kesintisiz yerleşim yeri olan kale, bir "tell" yani insan yerleşimlerinin zamanla üst üste birikmesiyle oluşmuş yapay bir höyüktür. Sümerler, Akadlar, Asurlular, Babiller, Persler, Selçuklular ve Osmanlılar gibi sayısız medeniyete ev sahipliği yapan bu kale, 2014 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilmiştir. Günümüzde kale, kapsamlı bir restorasyon projesiyle bir kültür ve turizm merkezine dönüştürülmektedir.
Kalenin hemen eteklerinde ise, geleneksel Orta Doğu çarşı kültürünün en canlı örneklerinden biri olan tarihi Kayseri Çarşısı yer alır. Kapalı ve labirenti andıran sokaklarında baharatçılardan kumaşçılara, kuyumculardan el sanatları dükkanlarına kadar yüzlerce dükkan bulunur. Kale ve çarşı, Erbil'in tarihi kalbini oluşturur. Şehrin tarihi, aynı zamanda Büyük İskender'in Pers İmparatoru III. Darius'u yendiği ve antik dünyanın seyrini değiştiren Gaugamela Muharebesi'nin (M.Ö. 331) yakınlarında gerçekleşmesiyle de dünya tarihinde önemli bir yere sahiptir.
