Esad gitti, Moskova uçağı doldu: 18 ay sonra Şam-Rusya hattında yer kalmadı

Habertürk’e açıklama yapan Suriye Havayolları yetkilileri, ilk Şam-Moskova seferindeki biletlerin tükendiğini ve uçağın tamamen dolduğunu belirtti. Suriye Sivil Havacılık ve Hava Taşımacılığı Genel Kurumu da hattın yeniden açılmasının ülkenin uluslararası uçuş ağını genişletme programının bir parçası olduğunu duyurdu.

İlk uçuşun Şam’dan Moskova’daki Şeremetyevo Havalimanı’na gerçekleştirilmesi, dönüş seferinin de aynı gün yapılması planlanıyor. Hat üzerinde başlangıçta haftada bir, pazar günleri uçuş öngörülüyor. Havayolu şirketinin sonraki seferleri için bilet satışlarının 18 Ekim’e kadar açıldığı, talebin yüksek seyretmesi halinde sefer sayısının artırılmasının değerlendirildiği belirtiliyor. Uçuş süresinin yaklaşık 4 saat 40-50 dakika olması bekleniyor.

ESAD GİTTİ, MOSKOVA HATTI GERİ DÖNDÜ

Şam-Moskova arasındaki doğrudan yolcu seferleri, Suriye’de Beşar Esad yönetiminin devrildiği Aralık 2024’te yaşanan güvenlik ve siyasi belirsizlik nedeniyle durdurulmuştu. Ahmed Şara liderliğindeki yeni yönetimin göreve gelmesinin ardından Suriye, bir taraftan bölge ülkeleri ve Batı ile yeni ilişkiler kurmaya çalışırken diğer taraftan Esad döneminin en önemli müttefiklerinden Rusya ile bağları tamamen koparmadı. Moskova uçuşlarının yeniden başlaması bu nedenle yalnızca bir ulaşım kararı değil, iki başkentin ilişkilerini yeni siyasi şartlarda yeniden kurma arayışının işaretlerinden biri olarak görülüyor.

Hava hattının açılması, Suriye’nin uluslararası havacılık sistemine dönüş çabalarının hızlandığı bir döneme denk geldi. Şam yönetimi son aylarda Amsterdam ve Medine gibi noktalara doğrudan bağlantıları yeniden devreye alırken, yabancı havayolu şirketlerinin de Şam ve Halep’e dönüşü hızlandı. Suriye makamları, yıllarca savaş ve yaptırımlar nedeniyle büyük ölçüde bölgesel hatlarla sınırlanan ülkenin hava ulaşım ağını yeniden Avrupa, Körfez ve diğer uluslararası merkezlere bağlamayı hedefliyor.

MOSKOVA İLE YENİ SAYFA

Uçuşların yeniden başlaması, Şam ile Moskova arasındaki diplomatik hareketlilikle de eş zamanlı ilerliyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin kısa süre önce Dmitriy Dogadkin’i ülkesinin yeni Şam Büyükelçisi olarak atarken, iki ülke Şam’daki Rus Kültür ve Bilim Merkezi “Rus Evi”nin faaliyetlerini yeniden başlatmak için de adım attı. Esad sonrasında ilişkilerin sona ereceğine ilişkin beklentilere rağmen Moskova ile yeni Suriye yönetimi arasında diplomatik, kültürel ve askeri kanalların yeniden işletilmesi, tarafların geçmişteki ittifakı farklı koşullarda yeniden tanımlamaya çalıştığını gösteriyor.

Bu yeni dönemin en kritik başlığını ise Rusya’nın Suriye’deki askeri varlığı oluşturuyor. Şam ve Moskova, yaklaşık 18 ay süren müzakerelerin ardından Hmeymim ve Tartus’taki Rus askeri tesislerinin geleceğini düzenleyen bir mutabakata vardı. Düzenleme kapsamında sivil nitelikteki bazı tesislerin yönetiminin Suriye devletine devredilmesi, askeri bölümlerin ise ortak eğitim merkezleri biçiminde yeniden yapılandırılması öngörülüyor. Rus askeri unsurlarının bir bölümünün ülkede kalması beklenirken Moskova böylece Akdeniz ve Ortadoğu’daki stratejik varlığını tamamen kaybetmemiş olacak.

YARIM ASIRLIK İLİŞKİ, BİNLERCE AİLE

Rusya-Suriye ilişkilerinin geçmişi bugünkü askeri üslerden çok daha eski. Sovyetler Birliği döneminden itibaren Moskova, Suriye ordusunun en önemli silah ve eğitim kaynaklarından biri olurken binlerce Suriyeli öğrenci, subay, mühendis ve bürokrat eğitim amacıyla Sovyetler Birliği’ne gitti. Bu süreç iki ülke arasında yalnızca siyasi ve askeri değil, güçlü bir insani bağ da oluşturdu. Sovyetler Birliği ve daha sonra Rusya’da eğitim gören Suriyelilerin yaptıkları evliliklerle Suriye’ye yerleşen Rus ve eski Sovyet coğrafyası kökenli kadınlar, özellikle Şam, Lazkiye ve Tartus çevresinde dikkat çekici bir topluluk meydana getirdi. Suriye’de uzun yıllardır kamuoyunda “Rus gelinler” olarak anılan bu aileler ve Rusya’da yaşayan geniş Suriyeli nüfus, Şam-Moskova uçuşlarının ticari talebinin arkasındaki toplumsal nedenlerden birini de oluşturuyor.

RUSYA SURİYE’DEN ÇIKMADI, POZİSYONUNU DEĞİŞTİRDİ

Rusya, 2015’te Suriye savaşına doğrudan askeri müdahalede bulunarak Esad yönetiminin en önemli askeri destekçisi olmuş; Hmeymim Hava Üssü ve Tartus’taki deniz tesisi Moskova’nın Doğu Akdeniz stratejisinin temel noktalarına dönüşmüştü. Esad’ın devrilmesinin ardından Rusya bazı askerlerini ve askeri ekipmanını ülkeden çekmesine rağmen Suriye’den tamamen ayrılmak yerine yeni yönetimle pazarlık yolunu tercih etti. Tartus, Rusya açısından Akdeniz’deki askeri erişimini korurken Hmeymim de Ortadoğu ve Afrika’ya uzanan operasyonel hat bakımından önemini sürdürüyor.

Ahmed Şara yönetimi açısından ise Moskova dosyası hassas bir denge içeriyor. Yeni Şam yönetimi bir taraftan Esad döneminde Rusya’ya verilen ayrıcalıkları ve askeri tesislerin statüsünü yeniden düzenlemek isterken diğer taraftan Moskova ile diplomatik ve ekonomik ilişkileri tamamen kaybetmek istemiyor. Rusya’nın askeri varlığının yeniden tanımlanması, sivil tesislerin Şam’ın kontrolüne geçirilmesi, Rus Evi’nin yeniden açılması ve doğrudan uçuşların başlaması bu yeni ilişkinin eski ittifak modelinden daha sınırlı ve pazarlığa dayalı bir yapıya doğru ilerlediğine işaret ediyor.

Şam-Moskova hattındaki ilk uçağın tamamen dolması ise bu karmaşık ilişkinin belki de en ironik fotoğrafını ortaya koyuyor: Esad yönetimi sona erdi, Rus üslerinin statüsü değişiyor, Moskova ile Şam eski anlaşmaları yeniden yazıyor; ancak Rusya’ya giden ilk uçakta boş koltuk bulunmuyor. Yaklaşık 18 aylık kesintinin ardından yeniden açılan hava koridoru, iki ülke arasındaki ilişkinin Esad’la birlikte sona ermediğini; siyasi, askeri ve toplumsal bağların yeni Suriye döneminde farklı şartlarla yeniden şekillenmeye başladığını gösteriyor.