Dragos’ta bir antik saray

Yani aslında hamamın da kilisenin de devamı var...

Evet ama maalesef şu an sadece bir kısmını çıkarabildik. Kuzeydeki 236 No’lu parselde arkeo-jeofizik uygulamaları ve kazılara başladık ve yoğun mimari buluntular tespit ettik ve çalışmalara 236 ve 207 No’lu parsellerde devam ettik. Arazi çalışmaları sonucunda ortaya çıkardığımız küçük buluntuları atölyede etütlük ve envanterlik olarak tasnif ettik ve koruma amaçlı konservasyon ve restorasyon çalışmalarını da bizzat gerçekleştirdik. Ama kazı ruhsatımız diğer parselleri açmamıza yetmedi. Yeni bir ruhsat için başvurup kazıya devam etmek ve yapının tamamına ulaşmak istiyoruz. Çünkü kayıp olduğu düşünülen Briyas Sarayı aslında burası.

Kalıntıların Briyas Sarayı’na ait olduğunu nasıl anladınız?

Tarihçiler, milattan sonra 7. yüzyılda yazılmış olan bir kitaptan bahseder ve derler ki, Dragos’un güney eteğinde Briyas adında bir saray var ve bu sarayın içinde soğuk su bölmesi olan bir hamam, 3 apsisli kilise gibi pavyonlar var. Biz kazı çalışmalarına devam ederken o kiliseyi bulunca aklımıza Biriyas Sarayı ihtimali geldi. Sonra parçaları birleştirdik. Hamamın Osmanlı’ya ait olma ihtimali yoktu. Çünkü Osmanlı hamamlarında soğuk su havuzu yoktu ve o dönemde 3 apsisli kilise de yok denecek kadar azdı. İhtimallerimizi sanat tarihçisi Prof. Dr. Semavi Eyice hocamıza sorduk ki o da Küçükyalı’da bulunan harabelerin kayıp olan Briyas Sarayı’na ait olduğunu düşünüyor. Ki yerleşim alanı o dönemde de deniz kenarında. Hamamın da deniz kenarında olması, yapıya girişin ilk etabının hamam olması, denizcilerin, ticaretle uğraşan insanların, öncelikle bu hamama girip temizlendikten sonra saraya girebilmesi fikrimizi güçlendirdi. Şu an için aksi ispat edilmediği müddetçe burası kayıp Briyas Sarayı’dır...

Peki alanın ne kadarını açabildiniz?

Yüzde 50’si bile açılmadı. Çünkü alanın güney yönünde devam ettiğini biliyoruz. Georadar (yeraltı röntgeni) çektik ve baktık. Sadece kazmak da değil korumak çok önemli. O yüzden acilen ruhsat verilmesi ve kazı çalışmalarına başlanması lazım. Günlük sergilenebilir kalıntılar depoda olduğu için sıkıntı yok. Asıl sıkıntı burada mimarinin korunması. Kazı çalışması başladığında özel bir çatı projesi yapılacak. Özel projelerle yapıları korumaya çalışıyoruz. Proje bittiğinde burada yürüme parkuru yapılacak ve gelip ziyaret edebilecek. “1974 yılındaki kazı çalışmalarında mendirek kalıntılarına rastlanmıştı. Yani alan, güneyde denize kuzeyde de tekel alanına kadar gider ve hatta kurulması planlanan Şehir Üniversitesi’ni de içine alır. Ruhsat çıkarsa alanın tamamına ulaşır, Briyas’ın tümünü ortaya çıkarabiliriz.” Ruhsat alınırsa Briyas ortaya çıkacak sal izler taşıyan alanı, kazı ekibinin başkanı ve aynı zamanda Kartal Belediyesi Kültür Müdürü olan Adem Uçar’la adım adım keşfe çıktık...

Kazılarda dikkatinizi çeken ne oldu?

Hamam ve kilise yapılarının çevresinde basit toprak gömü tipinde mezarlara rastladık. Bu mezarlardan ilkini hamamın doğu duvarının temeli altında bulduk. Doğu-batı doğrultulu bu mezarın üzeri mermer plakalarla örtülü ve sırtüstü yatırılmış, eller göbek üzerinde birleştirilmiş. Hamamın güneyinde bebek ve yetişkin mezarı olmak üzere toplam 12 adet Erken Bizans dönemine ait mezar açığa çıkardık. Mezarların içinden unguentarium (koku şişesi), camdan yapılmış oldukça zarif gözyaşı şişesi, cam bilezik, Bizans paraları ve pişmiş kaptan yapılmış parçalar bulduk. Kilise çevresindeki mezarlar henüz açılmadı ancak tuğla, kiremit ve taş kapak örtülü bebek ve yetişkin mezarları kilise duvarlarının etrafını sarıyor. Dikkatimizi en çok çeken de mezar kalıntınlarındaki yanık tabakaydı. O dönemin en kötü hastalıklarından veba ve tifoya yakalananların cenazeleri kireç dökülüp yakılırdı. Bu izlere rastladık. Şu an hepsi koruma altına alındı.

Ne kadar sürede çıkarıldı yapılar?

Şu an gördüğünüz alan yaz kış devam eden 2.5 yıllık bir kazının sonucu. Yapıların tümü yine de çıkarılamadı. Yeni ruhsat ile tamamına ulaşmayı hedefliyoruz. İstanbul, 4. yüzyılda veba ve tifoyla boğuşmuş 4. yüzyıla ait olduğu anlaşılan kemiklerde veba-tifo gibi hastalıklar ortaya çıkarıldı.