Stres tamamen ortadan kaldırılamaz; ancak doğru yönetildiğinde bir avantaja dönüşebilir. Hem iş hayatında hem özel yaşamda denge kurmak isteyenler için uygulanabilir stres kontrol yöntemlerini derledik.
STRES NELERDEN KAYNAKLANIR?
Günlük yaşamda maruz kaldığımız pek çok durum stres kaynağı olabilir. Hava kirliliği, gürültü, trafik, kalabalık ortamlar ve iklim değişiklikleri çevresel stres faktörleri arasında yer alır. Bunun yanı sıra boşanma, işsizlik, ekonomik belirsizlik, zorlu çalışma koşulları, sağlıksız beslenme ya da taşınma gibi olumsuz yaşam olayları da stres yaratır.
Ancak sadece olumsuzluklar değil; evlenmek, çocuk sahibi olmak ya da terfi etmek gibi olumlu gelişmeler de hayatımızda uyum gerektiren değişimler olduğu için stres oluşturabilir. Kısacası, uyum sağlamamızı gerektiren her değişim stres potansiyeli taşır.
Kişilik özellikleri de stres düzeyini belirleyen önemli bir etkendir. Rekabetçi, aşırı mükemmeliyetçi, aceleci, saldırgan ya da kendine ve çevresine karşı katı olan kişiler stresle daha sık karşılaşabilir. Duygularını ifade etmekte zorlanan ve inkâr ya da bastırma gibi savunma mekanizmalarını sık kullanan bireylerde de stres daha yoğun yaşanabilir.
STRES ANINDA BEDENİMİZDE NELER OLUR?
Stres altında beyin, algıladığı tehlikeye karşı “savaş ya da kaç” tepkisini devreye sokar. Bu, hayatta kalmayı amaçlayan doğal bir savunma mekanizmasıdır.
Bu süreçte vücutta şu değişimler meydana gelir:
- Kalp daha hızlı ve güçlü atar, kaslara ve beyne daha fazla kan pompalanır.
- Kaslar gerilir.
- Solunum hızlanır ve derinleşir.
- Tansiyon yükselir.
- Göz bebekleri büyür.
- Terleme artar.
- Sindirim sistemi yavaşlar.
- Böbreküstü bezlerinden adrenalin ve kortizol salgılanır.
- Depolanan yağ ve şeker kana karışarak enerji sağlar.
Bu belirtiler rahatsız edici görünse de aslında vücudun kendini koruma yöntemidir. Stres tepkisinin şiddeti çoğu zaman olaydan çok, kişinin olayı nasıl algıladığıyla ilişkilidir. Aynı durum farklı kişilerde farklı tepkilere yol açabilir.
UZUN SÜRELİ STRESİN ETKİLERİ
Strese uzun süre maruz kalıp uyum sağlayamadığımızda hem fiziksel hem de ruhsal sorunlar ortaya çıkabilir.
Fiziksel belirtiler: Kas ağrıları, çarpıntı, terleme, ağız kuruluğu, mide problemleri, baş ağrısı, cilt sorunları, yüksek tansiyon, ülser, astım, kalp-damar hastalıkları, uyku ve iştah düzensizlikleri.
Duygusal ve zihinsel belirtiler: Kaygı, dikkat dağınıklığı, unutkanlık, öfke artışı, tükenmişlik, depresyon.
Davranışsal belirtiler: İçe kapanma, iletişim güçlüğü, alkol ve sigara kullanımında artış.
İŞ STRESİ: MODERN ÇAĞIN GÖRÜNMEYEN YÜKÜ
Ekonomik belirsizlikler, artan rekabet ve iş güvencesi kaygısı çalışanlar üzerinde ciddi baskı oluşturur. İş yerindeki fiziksel koşulların yetersizliği, görev tanımının belirsizliği, zaman baskısı, aşırı sorumluluk, yönetici-çalışan çatışmaları ve sağlıksız iletişim ortamı stresi artıran başlıca etkenlerdir.
İş stresi doğru yönetilmediğinde verim düşer, işe devamsızlık artar, iş kazaları ve sağlık sorunları çoğalır. Zaman baskısıyla yapılan işlerde kalite düşerken, çalışan kendini yetersiz ve değersiz hissedebilir.
AŞIRI STRES NASIL TEDAVİ EDİLİR?
Stresle başa çıkmada ilk adım, kişinin olumsuz koşulları ve hatalı davranış kalıplarını fark etmesidir. Daha sakin bir çalışma ortamı oluşturmak, zamanı daha iyi planlamak ve olumsuz otomatik düşünceleri yeniden yapılandırmak etkili yöntemlerdir.
Bazı durumlarda stres; depresyon, yoğun kaygı, uyku bozuklukları ya da bağımlılık gibi sorunlara yol açabilir. Bu gibi durumlarda psikoterapi, gerekli görülürse ilaç tedavisi ve psikolojik testlerle desteklenen bütüncül bir yaklaşım en etkili yöntemdir.
YANLIŞ STRES YÖNETİMİNE DİKKAT
Stresle baş etmeye çalışırken yapılan bazı hatalar durumu daha da zorlaştırabilir:
- Sorunlardan kaçmak
- Aşırı saldırgan davranmak
- İçe kapanmak
- Kendini kandırmak ya da başkalarını suçlamak
- Alkol ve sigaraya yönelmek
Bu yöntemler kısa vadede rahatlama sağlasa da uzun vadede bağımlılık ve daha büyük sorunlara yol açabilir.
STRESİ YÖNETEBİLEN KİŞİLERİN ÖZELLİKLERİ
Stresi sağlıklı şekilde yönetebilen kişilerde bazı ortak özellikler bulunur:
- Esnek düşünce yapısına sahip olmak
- Affedici ve hoşgörülü olmak
- Olaylara geniş açıdan bakabilmek
- İyi iletişim kurmak
- Aşırı mükemmeliyetçi olmamak
- Her şeyi kontrol etme ihtiyacı duymamak
- Problem çözme becerilerini geliştirmek
- Sosyal destek istemekten çekinmemek
Ayrıca olaylara “tehdit” olarak değil, “gelişim fırsatı” olarak bakabilmek stresin etkisini azaltır.
GÜNLÜK YAŞAMDA STRESLE BAŞ ETME YOLLARI
- Kafein tüketimini azaltmak
- Düzenli ve kaliteli uyumak
- Zaman planlaması yapmak
- Zor işleri ertelememek
- Sevilen insanlara ve hobilere zaman ayırmak
- Yürüyüş, müzik, kitap gibi rahatlatıcı aktivitelere yönelmek
- Derin ve yavaş nefes egzersizleri yapmak
- Düzenli gevşeme çalışmaları uygulamak
Görsel Kaynak: istockphoto
