Kanunlar sivil, polis tanımaz
'Rampart'ın ilk eleştirisi HABERTURK.COM'da! Kerem Akça dünya prömiyerinde izledi...
70’lerin iyi-kötü dengesini tutturan köşesiz polis karakterleri merkezine alan polisiyelerinin bir yenisi. “Rampart”, bu durumdan kendine uygun bozucu bir yönetmenlik stili çıkarırken, röntgenci kamera ve zoom in hareketleri odaklı görsel yapısıyla dikkat çekiyor. Açı-karşı tekniğini ve 180 derece kuralını yıkarken, sistemin mahremiyet bırakmadığı dünyada kanunların polis sivil farketmeden her türlü canlıya tesir ettiği gerçeğine odaklanıyor. Bunun yanında hayatların tek bir kararla allak bullak olabileceği üzerine de bir tutam ‘modern toplum’ eleştirisi sunuyor. “Rampart”, adını verdiği birimin işlevlerini ele alırken Serpico gibi sinemanın akılda kalan polis karakterlerinin yanına Dave Brown’ı da yerleştiriyor. Filmi 36. Toronto Film Festivali’nde düzenlenen Woody Harrelson, Robin Wright ve Ben Foster’ın da katıldığı dünya prömiyerinde izledim.
Belli ki Oren Moverman, askerlik ve emniyet gibi otorite birimlerindeki değinilmemiş kolları ele almayı sürdürecek. “Haberci”deki (“The Messenger”, 2009) ‘savaşta ölen kişiyi yakınına bildir’ kod adlı birimin ardından, şimdi de ‘cinayette payı var mı? Kanunlar polislere de işler mi?’ işlevli ‘Rampart Birimi’ne odaklanmış. Bunu yaparken de merkeze psikolojik olarak bunalmış, iki arada bir derede kalmış ve kafası karışık bir polis karakterini yerleştirmiş.
Bildik kuralları yıkan iddialı bir yönetmenlik stili
James Ellroy’un da kaleminden güç alan yapıtın esas kozu ilk filminde kendini geriye çekip meydanı oyunculara ve metne bırakan Owen Moverman’ın bu sefer ipleri eline almış olması. Zira burada polis ana karakterin, Dave Brown’ın yaşadığı ‘masum birine tecavüz eden kişiyi niye elinden kaçırdın?’ motivasyonlu olayın arkasından adeta üstüne düşen ‘vicdan bulutları’nı görselleştirmiş yönetmen.
Bunu yapmak için de açı-karşı tekniğini ve 180 derece kuralını elinin tersiyle iterken karakterlerin, nasıl bir akış içinde olduğunu bilmediğimiz mizansenler kurmuş. Genelde ‘röntgenci’ bir kamerayla ‘mahremiyet’i tükenen bu adamın halet-i ruhiyesini tasvir eden yönetmen, üst açı, alt açı, çarpık açı kullanımlarına da birincil rol vermiş. Seyirciyi görmek istediği plan dengesinden çok uzakta bir yere yerleştirmiş.
Gözetim altında olmak kolay değil
Bunların yanında hızlı zoom in’ler, pan yapma-zoom in kombinasyonu, sıçramalı kurgu, hareketten kesme gibi teknikler de devreye girmiş. Yönetmenin paralel kurgu, uyum kesmesi gibi hikaye anlatmanın ve tempo arttırmanın kuralı olan kurgu tekniklerine hiç dokunmaması ise amacını belli ediyor aslında. Bunlara psikolojik duruşa göre renk filtreleri ve sıçramalı kurgunun hızlanması eklenince bütün tamamlanmış gibi.
Burada gerçek anlamda sivil veya polis farketmeden ‘Rampart Birimi’nin işleviyle yaşanan ‘suç’ların cezalandırıldığı vurgulanıyor. Bu durum karşısında da biz olayı görmesek de ‘tecavüz’e göz yuman polis karakterinin net çizilmeyen iyi-kötü çizgisi arasında bir yere hapsolduğuna tanıklık ediyoruz. Bu eklektik kafa karşıklığı da görsel yapıda ani zoom in ile röntgenci kameranın ‘daima gözetim altındayım kendimi kontrol etmem lazım’ cümlesini yaratır haline açılmış.
Köşesiz polis karakterlerinin arasına bir yenisi ekleniyor
Moverman, açılışı kamerayı arabada karakterin yanına koyup sıçramalı kurgu geçişleriyle (ki bunların tamamı farklı bir renge açılmış) yapması şaşırtıcı değil. Zira böylece bir taraftan ‘çok katmanlı ruh hali’ni anlatırken bir taraftan da “Kötü Polis”e (“Bad Lieutenant”, 1992) selam çakmayı ihmal etmemiş.
Zira burada 70’lerin köşesiz, suça meyleden polis karakterlerinin yeni bir temsili sunulurken, en az Serpico ve “Devriye”nin (“Cruising”, 1980) Steve Burns’ü kadar da kalıcı bir tipleme bırakılmış. Harrelson’ın rolüne uygun performansı ve mizacından destek alan tekinsizliğinin yanında, her gece biriyle yatma ve kızıyla yaşadığı iletişim sorunları da bu konuda katmanları arttırmış.
Polis teşkilatının röntgenlemesine uygun bir dil
Çünkü alışık olduğumuz teknikleri yıkıp el kamerasından yeni bir sinema dili inşa eden Moverman’ın, ‘el kamerası ile hikaye anlatma’ ile Mann’vari stilize yapıların arasında bir yere konuşlandığı görülebiliyor. Bunun sonucunda da çok yakın plandan geniş plana uzanarak çok çeşit patlaması yapan bir ölçek yelpazesi izliyoruz.
Genelde de röntgenci kameranın herhangi bir objenin arkasında gizlenip kanunları, sistemi ya da polis teşkilatını temsil ettiğini görebiliyoruz. Bu da ayakları yerden kesince bir bakıma Dave Brown’ın varoluşsal sıkışmışlığını ortaya çıkarmaya yarıyor. Yönetmenin her seks sahnesini ayrı bir ölçekle çekip karakterine göre muamele yapması da yine bozucu, ayrıksı ve filmin işlevini belli eden bir numara.
Ferrara’nın “Kötü Polis”inin izinde
Zira “Rampart”, yola çıktığı ‘kötü polisin yolculuğu’ formülünü uygularken ana anlatı tekniklerini yıkma amacı doğrultusunda bir kader belirlemiş kendisine. Buna istinaden Harrelson’ın Foster’ın dilenci karakteri ile konuştuğu ‘düşmüşler sahnesi’nde 180 derece kuralının yıkılması seyircinin yediği tek darbe değil. Zira açı-karşı tekniği de genelde inadına sıkıştırılan farklı açılarla temsil edilmiş.
Açılış sekansının devamında yukarıdan çarpık açı ile eve gelen karakterin resmedilişi ile sonlara doğru diskodaki ‘uyuşturucu’dan uçmaya vurgu yapan kırmızı-sıçramalı kurgu patlaması, filmin yapısını anlatıyor aslında. Moverman, ruh halinden ziyade röntgensel sıkışmışlığa ve kanunların hayatı boynundan yakalayıp rahat bırakmadığına dair bir sinema dili inşa etmiş. Bu hedefine ulaşırken 70’lerin polisiyelerinin üzerine koyan “Kötü Polis”in izini sürüp mesafe katetmiş.
Künye:
Rampart
Yönetmen: Oren Moverman
Oyuncular: Woody Harrelson, Robin Wright, Sigourney Weaver, Ben Foster, Anne Heche, Cynthia Nixon
Süre: 105 dk.
Yapım yılı: 2011
keremakca@haberturk.com