Masum gece lambası mı, sağlık için gizli bir tehdit mi?

Birçok kişi gece lambasını güvenlik ya da rahatlık için kullanıyor. Ancak yeni araştırmalar, gece ışığının vücudu daha “uyanık” tutarak glikoz düzenini ve kalp ritmini olumsuz etkileyebileceğine işaret ediyor.

GECE IŞIĞIYLA UYUMAK SAĞLIĞI NASIL ETKİLİYOR?

Bilimsel çalışmalar, gece boyunca yapay ışığa maruz kalmanın vücudun glikoz ve kardiyovasküler düzenini olumsuz etkileyebileceğini gösteriyor. Işık açıkken uyumak bazı kişiler için psikolojik rahatlık sağlayabilir; ancak araştırmalar bunun kalp hastalıkları ve diyabet riskini artırabilecek fizyolojik etkilerle ilişkili olabileceğine işaret ediyor.

VÜCUT SAATİ VE IŞIĞIN ROLÜ

Işık, insan vücudundaki biyolojik saatin en önemli düzenleyicilerinden biridir. Vücut saati; vücut sıcaklığından hormon salgısına kadar pek çok biyolojik sürecin günlük ritmini belirler. Gün ışığı ve karanlık döngüsü sayesinde bu sistem dengede kalır. Ancak gece saatlerinde ışığa maruz kalmak, bu doğal ritmin bozulmasına yol açabilir.

GECE IŞIĞININ OLASI SAĞLIK ETKİLERİ

Bazı araştırmalar, gece ışık açıkken uyumanın kadınlarda obezite ve yaşlı bireylerde tip 2 diyabet riskiyle ilişkili olabileceğini öne sürüyor. Öte yandan Hollandalı araştırmacıların yaptığı yakın tarihli bir çalışma, gündüz parlak ışık ve gece loş ortamın özellikle prediyabetli bireylerde kan şekeri kontrolüne yardımcı olabileceğini gösterdi.

ABD’DE YAPILAN ÇALIŞMANIN BULGULARI

ABD’de gerçekleştirilen bir araştırma, gece yapay ışığa maruz kalan kişilerin karanlıkta uyuyanlara göre daha olumsuz glikoz ve kardiyovasküler düzenlemeye sahip olabileceğini ortaya koydu. Araştırmacılar bunun, vücudun gece boyunca daha “tetikte” kalmasından kaynaklanabileceğini düşünüyor.

Çalışmanın ortak yazarlarından Dr. Phyllis Zee’ye göre, çok düşük seviyedeki ışık bile otonom sinir sisteminin aktivitesini artırabiliyor. Bu durum kalp atış hızının yükselmesine ve insülin duyarlılığının azalmasına yol açabiliyor.

Araştırmada 20 katılımcının iki gece boyunca glikoz toleransı ve kalp atış hızları incelendi. Katılımcıların yarısı iki geceyi de loş ışıkta geçirirken, diğer yarısı bir gece loş ışıkta, diğer gece ise yaklaşık 100 lüks aydınlatmaya sahip bir odada uyudu.

SONUÇLAR NE GÖSTERDİ?

Araştırma sonuçlarına göre melatonin seviyeleri iki grupta da benzer kaldı. Ancak ışık açık ortamda uyuyan katılımcılarda sabah saatlerinde:

Daha yüksek insülin direnci

Daha hızlı kalp atış hızı

Daha düşük kalp atış hızı değişkenliği

gözlendi.

Araştırmacılar, yalnızca bir gece ve sınırlı sayıda sağlıklı birey üzerinde yapılan bu çalışmanın klinik sonuçları hakkında kesin yargılar oluşturmak için yeterli olmadığını vurguluyor. Ancak insülin düzeylerindeki değişimin fizyolojik açıdan önemli olabileceği belirtiliyor.

UZMANLARIN GÖRÜŞÜ

Uppsala Üniversitesi’nden Prof. Jonathan Cedernaes, uyku sırasında ışığın metabolizma üzerinde etkili olmasının şaşırtıcı olmadığını belirtiyor. Ancak çalışmanın küçük ölçekli olduğunu ve farklı gruplar üzerinde tekrar edilmesi gerektiğini ifade ediyor.

Araştırmacıya göre ışık, sirkadiyen ritmi düzenleyen en güçlü çevresel sinyallerden biri ve metabolizma dahil birçok biyolojik süreci etkiliyor.

UYKU ORTAMINDA KARANLIK NEDEN ÖNEMLİ?

Oxford Üniversitesi’nden Prof. Russell Foster da bulguların uyku sırasında karanlık bir ortamın önemini desteklediğini söylüyor. Foster’a göre gece ışığı:

Fizyolojik uyanıklığı artırabilir

Derin uykuyu azaltabilir

Sempatik sinir sistemi aracılığıyla stres hormonlarının salgılanmasını tetikleyebilir

Bu faktörlerin birleşimi ise insülin direncinin artmasına katkıda bulunabilir.

GELECEK ARAŞTIRMALAR NEYİ ARAŞTIRACAK?

Uzmanlara göre daha geniş katılımlı ve uzun süreli çalışmalar yapılması gerekiyor. Özellikle şu soruların yanıtı merak ediliyor:

Gece ışığının etkileri tek gecelik mi yoksa zamanla birikiyor mu?

Yaşlı bireylerde sonuçlar nasıl değişiyor?

İnsanlar zamanla gece ışığına uyum sağlayabiliyor mu?

Bu soruların yanıtları, gece ışığının metabolizma ve genel sağlık üzerindeki etkilerini daha net ortaya koyabilir.

Görsel Kaynak: istockphoto/shutterstock