Sağlığa teknolojik tehdit

Özellikle yüksek gerilim hatları ve radyo-televizyon verici istasyonlarının yakınlarında oturanlar ile trafo merkezlerinde çalışanların sağlığını tehdit eden elektromanyetik dalgalar, günlük yaşamda kullanılan birçok cihazla risk oluşturuyor.

Sakarya Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Osman Çerezci, pilot il olarak belirlenen İstanbul, Ankara, Bursa, Antalya, Samsun ve Sakarya'da, elektromanyetik kirlilik konusunda ölçümler yaparak, elde edilen veriler hakkında rapor hazırladı.

Yaklaşık 6 aylık bir çalışma sonucu hazırlanan raporda, söz konusu bölgelerdeki yüksek gerilim hatları, trafolar ve baz istasyonlarının yaydığı elektromanyetik radyasyon oranları ölçülerek, kayda alındı.

Raporda, ''Baz istasyonu, cep telefonu, radyo-TV ve telsiz vericileri

ile yüksek gerilim hatları nedeniyle yayılan elektromanyetik radyasyonun

nükleer radyasyon gibi etkili ve korkunç olmasa da maruz kalan beden

üzerinde zaman içinde oluşturacağı etkiler hepimizi korkutmaya devam

ediyor'' ifadeleri yer alıyor.

ELEKTROMANYETİK RADYASYON YAYAN CİHAZLAR

Televizyon, radyo, telsiz ve telefon vericilerine ait antenler ile

evlerde kullanılan televizyon, bilgisayar, mikrodalga fırın, saç kurutma

makinesi ve benzeri cihazların elektromanyetik radyasyon yaydığı

belirtilen raporda, daha önce yapılan deneylerde, mikrodalgalara yoğun

ve uzun süreli maruz kalanların alzheimer, parkinson ve ciddi göz hasarı

yaşadığı ifadelerine yer verildi.

Dijital cep telefonlarının baş çevresinde mikrodalga darbeleri ürettiği

vurgulanan raporda, şu bilgiler yer aldı:

''Herhangi bir nedenle her insan vücudunda kansere yol açabilecek

özelliğe sahip hasarlı hücreler bulunabilir. Böyle bir insanın bu

hasarlı hücrelerinin bir şekilde elektromanyetik alana (bilgisayar, cep

telefonu veya elektrikli bir aletten gelen) maruz kalması sonucu vücut

bağışıklık sistemi bozularak, kanserin hızlı bir şekilde gelişmesine yol

açacağı ifade edilmektedir.

Birçok bilimsel raporda cep telefonlarıyla ilişkili olarak baş ağrısı,

endişe, kısa süreli hatırlamada azalma, giderek artan kronik yorgunluk,

deri uyuşukluğu, stres, görüş alanında daralma, kulak çınlaması gibi

yaşam kalitesini düşürücü sağlık sorunları olabileceği belirtilmektedir.

Cep telefonları elektromanyetik dalgaları alıp vererek iletişim sağlar.

Yani hem radyasyon kaynağı hem de radyasyon alıcısıdır. Cep telefonu

konuşması anında radyasyon kafatasından beyine doğru ilerler ve

hücrelerle etkileşir.''

YÜKSEK GERİLİM HATLARININ YAKININDA YAŞAYANLAR

Üzerinde özellikle durulan yüksek gerilim hatları ve trafoların yakında

yaşayanların önemli derece risk taşıdığı ifade edilen raporda, şöyle

denildi:

''Yüksek gerilim hatlarının, yakın çevresinde yaşayanlar için kanser

riskini artırdığı bilinmektedir. Hamilelerde sıklıkla düşüklere neden

olduğu, psikolojik rahatsızlıklar verdiği tespit edilmiştir. Arılarda

üretkenlik ve bal üretiminde düşüş gözlenmiştir.

Yüksek gerilim hatlarına yakın bölgede oturan insanların kansere

yakalanma riskinde yüklü partikül ve iyonların önemli rol oynadığına

dikkat çekilmektedir. Yani yüksek gerilim hatları havada yüklü

partiküller oluşturur ve bunlarda havadaki kirliliklerle bütünleşerek

insanların nefes almasıyla iç bünyeye geçebilmektedir.''

RADYO-TV VERİCİ ANTENLERİ

Radyo-TV vericilerinin de önemli derecede elektromanyetik radyasyon

yaydığı vurgulanan Sakarya Üniversitesinin raporunda, bir verici

anteninin 1000 tane baz istasyonu gücünde sinyal yaydığı ifade edildi.

Kentlerdeki radyo-TV yayını yapan antenlerin mutlaka çok yüksek, özel

bir kulede toplanması ve belirli bir mesafeye kadar yakınlarında

kesinlikle yerleşime izin verilmemesi gerektiği kaydedilen

raporda, İstanbul ve Ankara'daki verici antenlerinin bulunduğu noktalara

dikkat çekildi.

ELEKTRİK TRAFOLARINA DİKKAT

Pilot illerde yapılan araştırmalarda, birçok semt ya da mahallelerde bir

veya birkaç tane trafo olduğu kaydedilen araştırmada, özellikle büyük

şehirlerdeki trafoların nereye yerleştirileceği konusunun sorun olduğu

belirtilen raporda, şu görüşler aktarıldı:

''Yaptığımız araştırmalarda bodrum katına yerleştirilmiş bir trafonun

yaydığı şiddetli manyetik alan nedeniyle 1. katta oturanları ve

bitişikteki daireleri sürekli elektromanyetik ışımaya maruz bıraktığı

belirlenmiştir. Böyle bir durumda bilgisayarların ve diğer elektronik

cihazların etkilenmesi kaçınılmazdır. Peki ya orada oturan insanların

durumu ne olacaktır? Okul bahçelerinde oynayan çocuklar için de

bitişiklerinde bulunan trafodan yayılan manyetik alan bir şekilde

olumsuz etkiler oluşturabilecektir. Bu açıdan Milli Eğitim Bakanlığı'na

önemli görevler düşmektedir. Elektromanyetik kirlilikten eğitim

çağındaki çocukların etkilenmemesi için çeşitli okul bahçelerine

yerleştirilmiş trafoların okul yakınlarından geçen iletim hatlarıyla

beraber kaldırılarak, çevresi yeterince boş olan uygun arazilere

yerleştirilmelidir.''

EN FAZLA ETKİLENEN RİSK GRUPLARI

Elektrikli cihazların yaydığı elektromanyetik radyasyon nedeniyle en

fazla etkilenen risk grupları içine hamileler ve gelişim çağındaki

çocukların girdiği kaydedilen araştırmada, ''Elektronik cihazlardan

yayılan elektromanyetik radyasyona karşı gerekli önlemler alınırsa,

endişe edilecek bir durum yoktur. Önemli olan kullanılacak cihazın hangi

şartlar altında zararlı ve zararsız olduğunu bilip ona göre

kullanmaktır. Elektromanyetik radyasyon yayan cihazların insan sağlığına

zarar vermeme limitleri araştırmalar neticesinde tespit edilmekte ve bu

limitlere göre yasal düzenlemeler hazırlanmaktadır'' uyarısında

bulunuldu.

Elektromanyetik radyasyon konusunda her ülkenin kendi standartlarına

göre limit değerler belirlediği aktarılan raporda, bu değerlerin Dünya

Sağlık Örgütü (WHO) tarafından da tanınan ve uluslararası bir komisyon

olan İyonize Olmayan Radyasyondan Koruma Komisyonu (ICNIRP) tarafından

belirlendiği hatırlatılarak, yayılan radyasyonun frekansına bağlı olarak

değiştiği vurgulandı.

ELEKTROMANYETİK KİRLİLİKTEN KORUNMA ÖNERİLERİ

Türkiye'de yüksek gerilim hatları ve trafolardan kaynaklanan

elektromanyetik radyasyon konusunda herhangi bir yasal düzenleme

olmadığının altı çizilen Sakarya Üniversitesi raporunda, kirlilikten

korunma önerileri de sıralandı.

Kişilerin söz konusu tehdit karşısında bilinçli olması ve riski ciddiye

alması gerektiği bildirilen raporda, korunma yöntemleri şöyle sıralandı:

-Cep telefonu kullanımını azaltın. (Elektromagnetik kirlilik kaynakları

arasında en fazla risk cep telefonu kullanımı kaynaklıdır.)

-Mikrodalga fırın çalışırken yakınında bulunmayın.

-Çocukların televizyona yakın oturmasını engelleyin.

-Başınız yatak odasında kablo ve prizlere yakın olacak şekilde uyumayın.

-Elektromanyetik dalga yayan herhangi bir cihazın mümkün mertebe

uzağında bulunun.

-Camilerde elektrikle alttan ısıtma sistemlerini önceden çalıştırın.

Cemaat camii içindeyken sistemi kapatarak, fişi mutlaka prizden çekin.

-Radyasyondan korunmada beslenme önemlidir. Yüksek kalorili, özellikle

kızartılmış gıdalar tüketmekten kaçınılmalı. Toksinleri bağlayarak

vücudun korunmasında önemli rol oynayan elmadaki ''pektin'' maddesinin

alınması, brokoli, lahana, tere gibi yeşil sebze tüketimi, laktobalit

içeren yoğurt çökelek gibi süt ürünleri, korunmaya etki eden

faktörlerdendir.

-A, C ve E gibi vitaminlerin kullanımı kalsiyum ve magnezyum, bunun yanı

sıra selenyum, germanyum, vanadyum gibi eser elementler serbest radikal

oluşumunu engellemesi açısından gıdaya ilave olarak alınması uzmanlarca

tavsiye edilmektedir.

-Konutların yüksek gerilim hatlarından en az 100 m uzakta yapılması için

gerekli yasal düzenlemenin yapılmalı.

-Bazı yerel yönetimlerin yüksek gerilim hatlarının altına önceden yapmış

oldukları yürüme, koşu yolları ve çocuk oyun parkları gibi tesisler

iptal edilmeli. Uyarı işaretleri bulunan panolarla halk ikaz edilmeli.

-Yerleşim bölgelerinden geçen hatların yer altlarına alınması için proje

geliştirilmeli veya güzergah değişiklikleri yapılmalı.

ÖLÇÜM SONUÇLARI

Raporda, Bursa ve Samsun'da yerleşim olmayan bölgelere konumlandırılmış

olan radyo-TV vericilerine ait değerlendirmeye dikkat çekilerek, şehir

içinde oluşturduğu elektromanyetik radyasyon seviyesinin ''limitlerin

çok altında'' kaldığı belirtildi.

İstanbul, Ankara, Sakarya ve Antalya'daki ölçümlerde ise vericilerin

yerleşim bölgelerine çok yakın olması dolayısıyla limitlere yakın

seviyede kirlilik oluştuğu kaydedilen raporda, Telekomünikasyon

Kurumunun sürekli denetim yaparak limit değerlerin korunması için

çalışma yaptığı vurgulandı.

Baz istasyonlarının oluşturduğu kirlilik konusunda ise 6 ilde ''birkaç

tane dışında'' kamuoyunda infial ve endişeye yol açacak seviyede

kirlilik olmadığı bildirilen raporda, şunlar kaydedildi:

''Söz konusu illerdeki baz istasyonlardaki kirliliğin, limit seviyenin

çok altında kaldığı gözlenmiştir. Halkımızı rahatlatacağını umduğumuz bu

sonucun oluşmasında Telekomünikasyon Kurumunun yönetmeliğin tüm

gereklerinin GSM operatörleri tarafından benimsenmesi için gösterdiği

ısrarcı ve kararlı tavrı çok önemli olmuştur. Ayrıca şehirlerde tüm

radyo ve TV vericilerinin tek bir yüksek kulede toplanması amacıyla

kurulan ''Anten AŞ'' projesinin gerçekleşmesi halinde, elektromanyetik

kirliliğin azaltılmasına ve kontrolüne yönelik önemli bir

gelişme olacaktır.''

Raporun son bölümünde kirlilik kaynakları arasında yapılan risk

sıralamasında, cep telefonları ve yüksek gerilim hatlarının ''çok çok

riskli'', radyo-tv vericilerinin ''oldukça riskli, baz istasyonlarının

ise ''az riskli'' olduğu ifade edildi.

Uzmanlar, yapılan bilimsel araştırmalarda cep telefonlarının büyük bir

tehdit olduğu vurgusunu yaparak, mümkün olduğunca telefonla az

konuşulması, konuşma sırasında cihaz ile kulağın arasına en az bir

parmak mesafe konulması veya kulaklık kullanılması uyarısında bulundu.