Hastalanan filler soluğu doğada alıyor: Kendi ilaçlarını kendileri buluyorlar
Kenya'daki Afrika filleri üzerine yapılan araştırma, bu hayvanların hastalandıklarında bazı bitkilere özellikle yöneldiğine ilişkin dikkat çekici bulgular ortaya koydu. Daha da şaşırtıcı olan ise anne fillerin bazı bitkileri çiğneyerek yavrularına sütleriyle birlikte vermesi oldu.
Google’da haber kaynağınızı Habertürk olarak seçmek için tıklayın 
Bir fil hastalandığında ne yapar? Kenya'nın Mount Elgon bölgesinde yapılan yeni bir araştırma, bu soruya oldukça ilginç bir yanıt getiriyor. Filleri yıllardır gözlemleyen yerel uzmanların aktardığı bilgilere göre bazı filler, sağlık sorunları yaşadıklarında çevrelerindeki bitkiler arasından belirli türlere yöneliyor. Üstelik bu bitkiler her zaman normal beslenmenin bir parçası olarak tüketilmiyor. Bazı türlerin alışılmadık zamanlarda ve farklı biçimlerde kullanıldığı, hatta bazı fillerin belirli bitkilere ulaşmak için doğrudan o bölgeye yöneldiği aktarılıyor.
Araştırmanın en dikkat çekici ayrıntılarından biri ise anne fillerle ilgili. Yerel uzmanların gözlemlerine göre bazı anneler, belirli bitkileri tüketerek bunları yavrularına da aktarıyor. Bilim insanları bu davranışı, bir hayvanın başka bir bireye sağlık amacı taşıyabilecek doğal bir kaynak sağlaması anlamına gelen “allocare” kapsamında değerlendiriyor.
35 BİTKİ TÜRÜ BELİRLENDİ
Scientific Reports'ta yayımlanan araştırma, Kenya'nın Uganda sınırındaki Mount Elgon bölgesine odaklandı. Çalışmada, fillerle uzun yıllardır temas halinde olan sekiz yerel uzmanla görüşüldü. Katılımcıların tamamının bölgede 20 yıldan fazla deneyimi bulunuyordu.
Bu görüşmeler sonucunda fillerin kullandığı 39 doğal kaynak belirlendi. Bunların 35'i bitki türü, dördü ise toprak, mineral veya kil gibi kaynaklardan oluşuyordu.
Araştırmacılar bitkilerin bilimsel kimliklerini de doğruladı. Görüşmelerde adı geçen 39 doğal kaynağın 34'ünün, yani yüzde 87'sinin, bölgedeki insanlar tarafından geleneksel tıpta da kullanıldığı belirtildi. Uzmanlar bunlardan 25'ini doğrudan fillerin kullandığı “ilaçlar” olarak tanımladı.
Ancak burada dikkat çeken nokta, fillerin bu bitkileri yalnızca tüketmiş olması değil. Bazı durumlarda bitkilere yönelik davranışın normal beslenmeden farklı olması.
HASTA FİLLER BAZI BİTKİLERE DOĞRUDAN YÖNELİYOR
Araştırmada sekiz bitki türü, “Mode 4” olarak sınıflandırıldı. Bu kategori, hasta fillerin belirli bir sağlık sorunuyla bağlantılı olarak belirli kaynakları hedeflemesi veya bir kaynağın yavruların sağlığı için onlara verilmesi durumlarını kapsıyor.
Bu bitkiler arasında Aloe arborescens, Bersama abyssinica, Coleus barbatus, Dombeya burgessiae, Dombeya rotundifolia, Dombeya torrida, Ficus natalensis ve Kuloa usambarensis bulunuyor.
Yerel uzmanların anlattığı bazı olaylarda filler, normalde sık tüketilmeyen bitkilere hastalık dönemlerinde yöneliyor. Hatta bazı gözlemlerde, bir bitkiye ulaşmak için uzun mesafeler boyunca başka bitkileri tüketmeden ilerledikleri aktarılıyor. Bu tür gözlemler, araştırmacıların fillerin bazı bitkileri yalnızca beslenmek için değil, sağlık durumlarıyla bağlantılı olarak seçiyor olabileceğini düşünmesine yol açtı.
Çalışmanın başlığında da bu nedenle “putatively self-medicate”, yani “olası kendi kendine tedavi” ifadesi kullanılıyor.
ANNE FİLLERİN YAVRULARINA VERDİĞİ BİTKİLER DİKKAT ÇEKTİ
Araştırmanın en sıra dışı bulgularından biri anne fillerle yavruları arasındaki davranış oldu.
Yerel uzmanların aktardığı gözlemlere göre bazı anne filler, belirli bitkisel kaynakları tüketerek bunları yavrularına da aktarabiliyor. Çalışmada beş doğal kaynak, anne fil-yavru arasındaki bu tür bir aktarım ile ilişkilendirildi.
Bunlar arasında Ficus natalensis, Bersama abyssinica, Aloe arborescens ve Coleus barbatus gibi bitkiler yer alıyor.
Vietnam.vn'nin aktardığı haberde bu davranış, bitkisel materyalin anne fil tarafından çiğnenerek sütle birlikte yavruya verilmesi şeklinde anlatılıyor. Ancak araştırmanın kendisi, bu davranışın tam olarak nasıl gerçekleştiğinin henüz doğrudan görüntülenmediğini ve söz konusu uygulamanın yavrular üzerinde tıbbi ya da bağışıklık sağlayıcı bir etkisinin kanıtlanmadığını belirtiyor. Araştırma ekibi bu davranışı doğrudan görüntülemeyi de planlıyor.
Ancak anne fillerin sağlık amacı taşıyabilecek doğal kaynakları yavrularına aktarması, fillerin bitkilerle ilişkisini yalnızca bireysel bir davranış olmaktan çıkarabilecek önemli bir ayrıntı olarak öne çıkıyor.
FİLLERİN KULLANDIĞI BİTKİLERİ İNSANLAR DA KULLANIYOR
Araştırmada dikkat çeken bir başka ayrıntı ise fillerin kullandığı bazı bitkilerin insanlar tarafından da tedavi amacıyla kullanılması oldu.
İncelenen 39 doğal kaynağın yüzde 87'sinin insanlar tarafından da geleneksel tıpta kullanıldığı belirlendi. Bazı bitkilerin daha önceki bilimsel çalışmalarda antibakteriyel, iltihap karşıtı veya parazitlere karşı etkilerle ilişkilendirildiği de aktarıldı.
Bu benzerlik, fillerin neden özellikle bu bitkilere yöneldiği sorusunu da gündeme getiriyor. Ancak araştırma, fillerin söz konusu bitkileri insanlarla aynı nedenle kullandığını ortaya koymuyor.
Fillerin hangi bitkileri, hangi durumlarda ve nasıl seçtiği ise araştırmacıların yanıt aradığı sorular arasında yer alıyor.
FİLLER GERÇEKTEN KENDİLERİNİ TEDAVİ EDİYOR MU?
Araştırma, fillerin bazı bitkileri kendi sağlık durumlarıyla bağlantılı olarak seçiyor olabileceğine dair güçlü ipuçları ortaya koyuyor. Ancak çalışmada hayvanların belirli bir bitkiyi tükettikten sonra iyileştiği deneysel olarak gösterilmiş değil.
Bu nedenle araştırmacılar kesin bir “tedavi” sonucundan ziyade olası kendi kendine tedavi davranışından söz ediyor. Bitkilerin içerdiği maddelerin ve fillerin bu kaynakları tüketmesinin olası etkilerinin anlaşılması için daha fazla davranışsal ve farmakolojik araştırmaya ihtiyaç var.
Yine de ortaya çıkan tablo dikkat çekici: Bazı filler sağlık sorunları yaşadıklarında belirli bitkilere yöneliyor, bazı doğal kaynaklar ise anne filler tarafından yavrularına aktarılıyor. Bu bulgular, fillerin bitkileri yalnızca beslenmek için kullanmadığı ihtimalini gündeme getiriyor.
Kaynaklar: Scientific Reports, Bernhard-Nocht-Institut für Tropenmedizin (BNITM), Vietnam.vn