Kuşların görünmez pusulası: Binlerce kilometrelik yolculuğun sırrı
Kuşlar gece karanlığında, okyanuslar ve çöller üzerinde yönlerini şaşırmadan ilerleyebiliyor. Güneş, yıldızlar ve Dünya'nın manyetik alanı, bu kusursuz navigasyon sisteminin temel taşlarını oluşturuyor. Nasıl kaybolmuyorlar? İşte detaylar...
Genç kuşlar bile ilk göçlerinde rotalarını şaşırmıyor. Uzmanlara göre bu başarı; içgüdüler, çevresel sinyaller ve diğer kuşlardan öğrenilen bilgilerle şekilleniyor.
GÖKYÜZÜNDEKİ BÜYÜK YOLCULUK
Her ilkbahar ve sonbaharda, milyonlarca kuş yazlık üreme alanları ile kışlama bölgeleri arasında zorlu bir yolculuğa çıkar. Bu göç sırasında, özellikle gece saatlerinde gökyüzünde etkileyici bir doğa olayı yaşanır. Kuşların büyük bölümü, rüzgârın daha sakin olduğu ve ay ile yıldızların yön bulmada yardımcı olduğu geceleri tercih eder.
GÖÇ YOLLARI VE ORTAK TEHLİKELER
Göç eden kuşlar genellikle kuzey–güney doğrultusunda uzanan, dinlenme ve beslenme açısından elverişli geleneksel rotaları izler. Birçok farklı tür bu yolları paylaşırken sert hava koşulları, açlık, susuzluk ve avcı tehdidiyle karşı karşıya kalır. Bazı türler ise doğu–batı yönünde ya da dağlık alanlarda yükseklik değiştirerek göç eder.
REKOR KIRAN GÖÇLER
Kuşlar âleminin en etkileyici yolculuklarından biri, kutup sumrularına aittir. Bu kuşlar, kutuptan kutba gidip gelerek 60.000 milden fazla mesafe kat eder. Uçamayan kuşlar bile göç eder; Adélie penguenleri, Antarktika’nın sert koşullarında yaklaşık 8.000 millik yürüyüşler gerçekleştirir.
GÖÇÜN NEDENLERİ
Max Planck Ornitoloji Enstitüsü Direktörü Martin Wikelski’ye göre göç, kuşların yaşam döngüsünün binlerce yıldır ayrılmaz bir parçasıdır. En temel neden besin bulma ihtiyacıdır. Buna ek olarak olumsuz hava koşullarından kaçmak, üreme döneminde daha güvenli alanlara ulaşmak ve yırtıcılar ile parazitlerden uzak durmak da önemli etkenler arasındadır.
BİLİM VE TEKNOLOJİYLE KUŞ GÖÇÜNÜ ANLAMAK
Gelişmiş GPS vericileri ve radar sistemleri sayesinde bilim insanları artık kuş göçünü çok daha ayrıntılı biçimde inceleyebilmektedir. Dünya genelinde bilinen yaklaşık 10.000 kuş türünün neredeyse yarısı göç eder ve bu çeşitliliğin en yoğun olduğu bölge Kuzey Yarımküre’dir.
DAYANIKLILIK VE HIZ ŞAMPİYONLARI
Arktik’te üreyen çubuk kuyruklu çamurkuşları, dayanıklılıklarıyla öne çıkar. 2020 yılında bir bireyin Alaska’dan Yeni Zelanda’ya 11 gün boyunca hiç durmadan uçarak 7.500 milden fazla yol aldığı kaydedilmiştir. Büyük çulluk ise saatte 60 mile ulaşan hızıyla en hızlı göçmen kuşlardan biridir.
KÜÇÜK BEDEN, DEV YOLCULUK
Boyutları küçük olsa da bazı kuşların yolculukları oldukça uzundur. Kuzey Amerika’nın en küçük kuşu olan Calliope sinek kuşu, Kanada ve ABD’nin dağlık bölgeleri ile Meksika arasındaki 5.600 millik gidiş-dönüş göçünü her yıl tamamlar.
KISMİ GÖÇ VE BİREYSEL FARKLILIKLAR
Bazı kuş türlerinde tüm bireyler göç etmez. Amerikan kızılgerdanlarında olduğu gibi, bazı popülasyonlar yerlerinde kalırken diğerleri daha sıcak bölgelere göç eder. Bu durum “kısmi göç” olarak adlandırılır.
YÖN BULMA VE DOĞAL PUSULA
Kuşlar yönlerini bulurken güneş, yıldızlar ve ay gibi göksel işaretlerin yanı sıra Dünya’nın manyetik alanını algılayan içsel bir pusula kullanır. Bu yetenek, karasal işaretler olmasa bile doğru rotayı bulmalarını sağlar.
DOĞUŞTAN MI ÖĞRENİLMİŞ Mİ?
Bilim insanları, yön bulma becerisinin doğuştan mı geldiği yoksa öğrenilerek mi geliştiği konusunda hâlâ tartışmaktadır. Araştırmalar, bu yeteneğin genetik eğilimlerle birlikte deneyim ve diğer kuşlardan öğrenilen bilgilerle şekillendiğini göstermektedir.
SESLER, IŞIK VE BİYOLOJİK SAAT
Genç ve deneyimsiz kuşlar, diğer göçmenlerin gece uçuş çağrılarını dinleyerek yön bulabilir. Ayrıca gün uzunluğundaki değişimler hormonları etkileyerek göç zamanını tetikler. Kuşların biyolojik saatleri; ışık, mevsim ve muhtemelen sıcaklık değişimlerini algılayarak göç sürecini başlatır.
Görsel Kaynak: shutterstock
