ABD ve İran tarafları bugün Cenevre'de nükleer müzakerelerin üçüncü turu için bir araya gelecek. Tahran, Washington'ın İran'ın uranyum zenginleştirme konusundaki sembolik hakkını tanıma, yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyum stokunu seyreltmesine izin verme ve İran'ın balistik füze programına kontrol getirmeme yönündeki tutumunu sürdürmesi halinde bir anlaşmanın ulaşılabilir olduğunu savunuyor.
Bu üç ön koşul, İranlı diplomatlar tarafından başarının anahtarı olarak görülüyor. Ancak Trump'ın bu çerçeveyi kabul edip etmediği belirsizliğini koruyor.
İran ile ABD arasındaki müzakere süreci
İsrail ve ABD'nin Haziran 2025'te İran'a yönelik saldırılarıyla kesintiye uğrayan İran-ABD arasındaki nükleer müzakereler, başta Türkiye olmak üzere bölge ülkelerinin girişimleri ve Umman'ın arabuluculuğunda yeniden canlandırılmıştı.
ABD'nin saldırı tehditleri ve devasa askeri yığınağı devam ederken taraflar, 6 Şubat'ta Umman'da dolaylı müzakereler için bir araya gelmiş ve temasların sürdürülmesi konusunda mutabakata varmıştı. Daha sonra görüşmeler 17 Şubat'ta Cenevre'de devam etmişti.
Taraflar görüşmelerde ilerleme kaydedildiğini bildirmiş ve daha sonra Cenevre'de 26 Şubat'ta yeniden bir araya gelinmesi konusunda anlaşmıştı. İran, nükleer programını atom bombası üretimini engelleyecek sınırlamalar çerçevesinde sürdürme karşılığında yaptırımların kaldırılmasını talep ediyor.
ABD ise Tahran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen durdurmasını ve elindeki yüksek düzeyli zenginleştirilmiş uranyum stokunun ülke dışına çıkarılmasını istiyor. Müzakerelerde, zenginleştirme oranının hangi seviyede sınırlandırılacağı, yüzde 60 düzeyinde zenginleştirilmiş yaklaşık 440 kilogram uranyum stokunun durumu ve yaptırımların kaldırılma takvimi ve doğrulama mekanizmaları ele alınıyor.
Guardian'ın haberine göre, Witkoff İran'dan yalnızca uranyum zenginleştirme oranını yüzde 5'in altında tutmasını talep etti. Bu oran, İran'ın 2015'te imzalanan nükleer anlaşmada kabul ettiği seviyeye ve silah üretimi için gereken düzeyin oldukça altına denk geliyor.
İran müzakere heyetine yakın bir kaynak, heyet üyelerinin geçen hafta Kushner ve Witkoff tarafından ilk adım olarak sunulan teklifin görece esnek şartlarına şaşırdığını aktardı. Kaynağa göre temel talep, İran'ın zenginleştirmeyi yüzde 5 ile sınırlandırması ve programı sivil amaçlara dönüştürmesi.
Ancak karşılığında derhal yaptırımların kaldırılması ya da diplomatik ilişkilerin başlatılması yönünde bir teklif sunulmadığı, İran'ın ekonomik açıdan "kelepçeli" kalacağı ifade edildi. Yine de sonraki aşamanın yaptırımların kademeli olarak hafifletilmesi ve diyaloğun başlatılması yönünde müzakereler olacağı belirtildi.
ARAKÇİ: ANLAŞMAYA ULAŞMAK MÜMKÜN
Cenevre'ye hareket etmeden önce konuşan İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, hedeflerinin "en kısa sürede adil ve hakkaniyetli bir anlaşmaya varmak" olduğunu söyledi.
Arakçi, "Temel tutum ve inançlarımız tamamen açıktır. İran hiçbir koşul altında nükleer silah geliştirmeyecektir; ancak biz İranlılar barışçıl nükleer teknolojiden yararlanma hakkımızdan da asla vazgeçmeyeceğiz. Diplomasiye öncelik verildiği takdirde bir anlaşmaya ulaşmak mümkündür."
