Kim 6 yıl doğum borçlanması yapabilir?

HERKES 6 YIL DOĞUM BORÇLANMASI YAPABİLİR Mİ?

2008 yılında sözleşmeli öğretmen olarak çalışmaya başladım. 2011 yılında kadrolu öğretmen oldum. Üç çocuk sahibiyim. 18 ay ücretsiz izin kullandım. Üç çocuk için doğum borçlanmasıyla 6 yıl erken emeklilik düzenlemesinden nasıl faydalanabilirim? Sadece çalışmadığım 18 ayı mı yatıracağım? Altı yıl prim yatırma hakkım var mı? Yatıracağım parayı nasıl hesaplayacağım? (Fidan Y.)

SORULARINIZ İÇİN: akivanc@haberturk.com

Doğum borçlanması, işçi, memur, esnaf statüsünde sigortalı çalışması bulunan kadınlara tanınan bir haktır. Her bir çocuk için 2 yıla kadar olmak üzere üç çocuk için toplam 6 yıla kadar doğum borçlanması yapılabilir.

Her bir çocuk için otomatik olarak 2 yıl doğum borçlanması yapılabileceği anlamına gelmiyor. Annenin, çocuğun doğumundan 2 yaşını dolduruncaya kadar hangi sebeple olursa olsun sigortalı çalışamadığı günler için borçlanma yapılabilir. Daha önce sigortalı çalışmış ancak üç çocuk doğduktan sonra, çocuklar 2 yaşını dolduruncaya kadar sigortalı bir işte hiç çalışmayan kadınlar toplam 6 yıl doğum borçlanması yapabilirler.

Doğum borçlanması normalde sigortalı çalışmaya başladıktan sonra doğan çocuklar için yapılabilir. Ancak, öğrenciliğinde staj sigortası bulunanlar bu tarih ile uzun vadeli sigortalı çalışmaya başlama tarihi arasında doğan çocukları için de doğum borçlanması yapabiliyorlar.

Normalde doğum borçlanması yapıldığında sigorta başlangıç tarihi öne çekilmez. Fakat, staj sigortası olanlar, staj tarihi ile uzun vadeli sigorta başlangıç tarihi arasında doğan çocuklar için borçlanma yaptığında, sigorta başlangıç tarihi borçlanılan süre kadar öne çekilir.

Ancak, 5434 Sayılı Kanun’a tabi memurlar, borçlanma suretiyle sigorta başlangıç tarihini öne çekemezler.

Özetleyecek olursak, her bir çocuk 2 yaşını dolduruncaya kadar boşta geçen süreler için doğum borçlanması yapma hakkınız bulunmaktadır. Çocukların doğumundan sonra uzun süreli ara vermediğiniz anlaşılıyor. Bu durumda üç çocuk için toplam 6 yıl borçlanma yapamazsınız.

SSK (4/a), BAĞ-KUR (4/b) statüsündeki kadınlar ile ilk defa 15 Ekim 2008 ve sonrasında memuriyete başlayan 4/c statüsündeki memur kadınlar doğum borçlanması için günlük asgari ücretin yüzde 32’si oranında prim öder. İsterlerse prime esas günlük kazanç tutarını günlük asgari ücretin 9 katına kadar belirleyebilirler. Ancak, uygulamada genellikle doğum borçlanmaları günlük asgari ücret üzerinden yapılır. Örneğin 2026 yılında 18 ay doğum borçlanması yapacak olan SSK, BAĞ-KUR veya 4/c kapsamındaki kadınlar günlük 352,32 TL olmak üzere toplam 190 bin 252,80 TL prim öderler.

Ancak, memuriyete 14 Ekim 2008 tarihinden önce başladığı için 5434 Sayılı Emekli Sandığı Kanunu’na tabi olan memur kadınlar personel kanunlarında yer alan hükümlere göre öğrenim durumu itibarıyla göreve giriş, derece, kademe ve ek göstergeleri ile emeklilik keseneğine esas aylığının hesabına dahil edilen tüm unsurların toplamının başvuru tarihinde yürürlükte bulunan memur maaş katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarın yüzde 36’sı oranında prim öderler. Bordronuza bakarak emeklilik keseneğine esas aylık toplamınızı 30’a bölüp 0,36 ile çarparsanız ödemeniz gereken günlük prim tutarını bulursunuz. Bu tutarı 540 gün ile çarptığınızda ödemeniz gereken toplam prim tutarına ulaşırsınız.

ÖLEN KİŞİDEN DUL VE YETİM AYLIĞI BAĞLANABİLMESİ İÇİN KAÇ GÜN PRİM GEREKİR?

15 Kasım 1980 doğumluyum. İlk defa sigortalı çalışmaya 2021 yılında başladım. 4/a statüsünde toplam 873 prim günüm bulunuyor. Vefatım halinde aileme dul ve yetim aylığı bağlanabilmesi için prim günüm en az ne kadar olmalıdır? (Ahmet A.)

Ölüm aylığı, halk arasında yaygın adıyla dul ve yetim aylığı bağlama koşulları çalışma statüsüne göre değişmektedir. Emekli Sandığı (4/c) ve BAĞ-KUR (4/b) statüsünde çalışanların vefatı halinde hak sahiplerine dul ve yetim aylığı bağlanabilmesi için en az 1800 gün prim ödenmesi gerekir. SSK (4/a) statüsünde çalışanlarda aranan prim gün sayısı daha azdır, 900 gündür. Ancak, prim gün sayısına ilaveten ayrıca 5 yıllık sigortalılık süresi aranır.

İki grup arasında bir başka fark da şudur: Emekli Sandığı ve BAĞ-KUR’da prim günlerine askerlik,doğum gibi borçlanma süreleri de dahil edilebilir. Eksik günler askerlik ve doğum borçlanması ile tamamlanabilir. Fakat SSK (4/a) kapsamında çalışanlar eksik günlerini borçlanma ile tamamlayamazlar.

Askerlik veya başka bir hizmet borçlanması yapmadıysanız 900 prim gününü bir ayda tamamlıyorsunuz. Sigortalı çalışmaya başladığınız gün itibarıyla da bu yıl 5 yılı doldurmuş olacaksınız. Örneğin 1 Ekim 2021 tarihinde sigortalı çalışmaya başladıysanız 1 Ekim 2026 tarihinde beş yıllık sigortalılık süresini dolduracaksınız.

Allah gecinden versin. Koşulları tamamlamak için çok az eksiğiniz bulunuyor. Herhangi bir vefat durumunda eşinize dul aylığı, varsa çocuklarınıza yetim aylığı bağlanır.

Eş ve çocuklarınızdan artan hisse bulunması halinde, aylık geliri net asgari ücretten az olan anne ve babanıza yüzde 25 oranında ölüm aylığı bağlanır. Anne ve babanız 65 yaşın üstünde ise artan hisse olup olmadığına bakılmaksızın ölüm aylığı ödenir.

ÜÇ AYRI STATÜDE ÇALIŞAN KİŞİNİN EMEKLİ AYLIĞI NASIL HESAPLANIR?

Çalışma hayatıma 1998 Ekim ayında Ziraat Bankasında başladım. Ziraat Bankasında çalıştığım 19,5 sene boyunca primlerim 4/c’den yattı. 2017 Mart ayında istifa ederek Türk Telekomda işe başladım. Burada primlerim 4/a’dan yattı. 2021 Haziran ayında buradan istifa edip kendi işimi kurdum. Dokuz ay kadar 4/b’li oldum. 2023 Aralık ayından bu yana da tekrar 4/a’lı olarak çalışmaktayım.

Emekli maaşımı e-Devlet’ten hesaplattığımda 4/c kapsamında Ziraat Bankasında çalışıp 2025 Temmuz ayında emekli olmuş eşimden bir farkı görünmüyor. Hatta daha düşük görünüyor.

4/a kapsamındaki primlerim en üst basamaktan yatmıştır. Emekli maaşımın daha yüksek olması gerekmez mi? Çalışma hayatına 4/a’lı başlamış kişilerin emekli aylıkları benimkinden 2 - 2,5 kat daha yüksek hesaplanıyor. Bu fark nereden kaynaklanıyor? (Fatih B.)

Emekli aylığı, çalışılan statüye göre çok değişiyor. Sadece 2008 sonrası ilk defa çalışmaya başlayanların emekli aylıkları konusunda standart sağlandı. O standart da düşük emekli aylığında eşitleme şeklinde oldu maalesef.

Emekli Sandığına tabi çalışanlara bağlanan emekli aylığı tutarını etkileyen en önemli unsur emekli olunan tarihteki unvandır. Memurların emekli aylığı daha çok unvana göre bağlanıyor. Ayrıca, 25 yılı tamamladıktan sonra çalışılan her yıl da emekli aylığını yüzde 1 oranında artırır.

Siz memuriyetten 19 yıl çalıştıktan sonra ayrılmış görünüyorsunuz. 2017-2021 yılları arasında primlerinizin tavan kazanç üzerinden yatırılması emekli aylığınıza olumlu etki etmiştir. Ancak, gerek 4/b’li çalışma gerekse sonrasındaki prime esas kazançlarınız düştü ise emekli aylığınızı azaltmıştır.

Sizinle aynı dönemde, yani 1998 yılından beri 4/a’lı olarak çalışan kişilerin emekli aylığının sizin 2-2,5 katı tutarında olduğunu söylüyorsunuz, doğrudur. Prime esas kazancı Sosyal Güvenlik Kurumuna yüksek veya tavandan bildirilen 4/a’lı çalışanlara, bu yıllarda emekli olduklarında brüt asgari ücretin 3-4 katına varan emekli aylıkları bağlanabilmektedir.

EYT’li olduğunuza göre isterseniz emekli aylığı bağlatıp öyle çalışmaya devam edebilirsiniz. Emekli olmadan çalışmak mı emekli aylığı bağlatarak çalışmak mı daha avantajlı olur diye hesabınızı kendiniz yapabilirsiniz. Prime esas kazanç tavanı 2026 yılı için 297 bin TL’dir. Başka bir ifadeyle, brüt ücreti 297 bin TL olan kişi tavan kazanç üzerinden prim ödüyor demektir.

Tavandan prim ödeyen kişinin aylığı çalıştığı her yıla karşılık bugün için yaklaşık 6000 TL artar. E-Devlet’te görünen emekli aylığınız ile emekli olmadan çalışmaya devam ettiğinizde elde edeceğiniz artışı karşılaştırarak karar verebilirsiniz.