Bisiklet sürmeyi neden unutmayız? Hafıza sisteminin ilginç sırrı
Bisiklet sürmekten yüzmeye kadar bazı beceriler unutulmuyor çünkü beyin bu bilgileri diğerlerinden farklı bir hafıza sisteminde saklıyor.
Bazı beceriler yıllar geçse de kaybolmuyor; bilim insanlarına göre bunun nedeni beynin bu bilgileri farklı bir hafıza türünde depolaması. "Prosedürel hafıza" üzerinden yıllar geçse bile bir beceriyi hatırlayabilmemizin anahtarı.
Üç tür hafıza sistemi var
Uzmanlara göre bunun nedeni, beynin farklı türde hafızaları ayrı sistemlerde işlemesi. Nörolog Dr. Andrew Budson, insanların üç tür uzun süreli hafızaya sahip olduğunu söylüyor:
Semantik hafıza (bilgiler ve genel bilgiler),
Epizodik hafıza (kişisel anılar),
Prosedürel hafıza (beceriler).
Bisiklete binmek, gitar çalmak ya da klavyeye bakmadan yazmak gibi otomatikleşmiş beceriler, prosedürel hafızada depolanıyor. Üstelik bu tür beceriler tek bir hareketten oluşmuyor; denge, koordinasyon ve yönlendirme gibi birden fazla motor sürecin birleşimi olarak öğreniliyor. Buna rağmen uzun süre unutulmaması, bu hafıza sisteminin ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor.
Prosedürel hafıza becerileri güçlü bir şekilde koruyor
Prosedürel hafıza, diğer hafıza türlerine kıyasla çok daha dayanıklı. Bu nedenle bir beceri öğrenildiğinde tamamen kaybolmuyor; zamanla biraz körelse bile yeniden hatırlamak çok daha kolay oluyor. Ancak bu, becerilerin hiç bozulmadığı anlamına gelmiyor. Uzmanlara göre prosedürel hafıza da zamanla zayıflayabiliyor fakat epizodik hafızaya göre çok daha yavaş geriliyor ve yeniden kullanıldığında hızla toparlanıyor.
Aynı zamanda bu sistem esnekliğini de koruyor: Farklı bir bisiklete bindiğinizde kısa sürede uyum sağlayabilmeniz bunun bir sonucu.
Bir beceriyi tekrar etmek sinirsel bağlantıları güçlendiriyor
Uzmanlar, bu tür hafızanın oluşması için tekrarın kritik olduğunu vurguluyor. Bir beceriyi sadece bir kez yapmak yeterli değil; tekrarlar sayesinde sinirsel bağlantılar güçleniyor ve hareketler daha otomatik hale geliyor.
Bu nedenle bir beceriyi yeniden öğrenmek, ilk öğrenmeye kıyasla çok daha hızlı gerçekleşiyor. Uzun süre ara verilmiş olsa bile, beynin daha önce kurduğu bu bağlantılar sayesinde performans kısa sürede geri kazanılabiliyor.
Unutulmayan tek beceri bisiklet sürmek değil
Uzmanlara göre “bisiklet sürmek gibi” ifadesi aslında tek bir beceriye özgü değil; yüzme gibi birçok motor beceri de benzer şekilde kalıcı. Bu durum, beynin hayati hareketleri otomatikleştirerek bilinçli çabaya olan ihtiyacı azaltan evrimsel bir avantaj sağladığını ortaya koyuyor.
“Bisiklet sürmek gibi” deyimi nasıl ortaya çıktı?
Uzmanlara göre “bisiklet sürmek gibi” ifadesi sanıldığı kadar özel bir durumu anlatmıyor. Geçmişte aynı kalıcılığı ifade etmek için daha çok yüzme örneği kullanılıyordu. Ancak 1940’lardan itibaren bisikletin yaygınlaşmasıyla birlikte bu deyim zamanla değişerek bugünkü halini aldı.
Haber kaynak: Popular Science
Fotoğraf kaynak: ShutterStock