Türkiye'de, 709 kaçak kazı engellendi
Türkiye'deki arkeolojik kazılar, insanlık tarihinin eksik parçalarını tamamlamaya çalışırken; kaçak kazılar bu yapbozun parçalarını kırıyor. Son veriler, devletin bu kültürel terörle mücadelesindeki kararlılığını ortaya koydu. Sadece son bir yıl içinde 709 kaçak kazı engellenirken 222.314 kültür varlığı ve obje ele geçirildi
Pazar günü, Türkiye’nin arkeolojik çalışmalarda dünya liderliğine yükseldiğini anlatan yazımın yayınlanmasının üzerinden henüz birkaç saat geçmişti ki, bir telefon aldım. Telefondaki kişi, dikkatimi kaçak kazılar üzerine çekerek Anadolu’nun uçsuz bucaksız arkeolojik zenginliğinin ve kadim tarihinin aslında ne kadar büyük bir tehdit altında olduğunu, tabiri caizse korumanın bir pamuk ipliğine bağlı olduğunu hatırlattı.
Anadolu coğrafyası, Neolitik Çağ’dan Osmanlı’ya kadar uzanan katmanlarıyla dünyanın en büyük kültür arşivi olarak kabul ediliyor. Göbeklitepe’den; Efes Ören Yeri’ne, Çatalhöyük’ten; Hattuşa’ya kadar uzanan eşsiz miras, bugün sadece bilim dünyasının değil, aynı zamanda sistemli bir yıkım faaliyeti olan kaçak kazıların da hedefinde. Kaçak kazı, basit bir define arayışı değil, ulusal bir mirasın sistematik olarak yağmalanması anlamını taşıyor.
Türkiye’de kaçak kazıları tetikleyen en büyük unsurlardan biri, halk arasında yayılan; 'Ermeni altınları', 'Roma hazineleri' veya 'Tılsımlı haritalar' gibi gerçek dışı efsanelerden oluşuyor.
KİMLİKSİZ OBJELERE DÖNÜŞÜYOR
Türkiye’deki arkeolojik kazılar, eserlerin topraktaki konumuna dayanarak tarih yazımı yaparken kaçak kazılar, bu bilimsel hiyerarşiyi yerle bir ediyor.
Kaçak kazı yapan kişiler, sadece piyasa değeri olan metale ulaşmak için değerli seramikleri, mühürleri ve organik kalıntıları sorumsuzca tahrip ediyor. Örneğin bir Tümülüsün parçalanması, o dönemin ölü gömme geleneklerine ve sosyal yapısına dair binlerce yıllık verinin bir hamleyle yok olması demek. Bunun sonucunda arkeolojik bağlamından koparılan bir eser, kimliksiz bir objeye dönüşüyor.
5 YILA KADAR HAPİS CEZASI VAR
Türkiye, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelede dünyanın en katı hukuk sistemlerinden birine; 2863 sayılı kanuna sahip. İzinsiz kazı veya arama yapmak; 3 aydan 5 yıla kadar hapis cezası gerektiren bir suç.
SORUMLULAR HAKKINDA ADLİ İŞLEM BAŞLATILDI
Kaçakçılık Daire Başkanlığı, emniyet ve jandarma kuvvetleri ve müze müdürlükleri, düzenledikleri operasyonlarla sadece bir yıl içinde 709 kaçak kazı olayına müdahale etti. Sorumlular hakkında adli işlem başlatılmak üzere suç duyurusunda bulunuldu. Söz konusu operasyonlarda ele geçirilen 176.945 adet kültür varlığı ve 45.369 adet obje, müze müdürlükleri tarafından koruma altına alındı.
HER KÜLTÜR VARLIĞI DEVLETİN
Yasalara göre yer altında bulunan her türlü kültür varlığı devlet malı. "Bulduğum benimdir" anlayışı, doğrudan ağır hapis cezası gerektiriyor.
Kaçak kazıların engellenmesi, tarihi eser ve buluntuların yurt dışındaki müzayedelere ve koleksiyonerlere meze olmasını önlemenin ilk adımı olması açısından bir hayli önem teşkil ediyor. Ki Türkiye, özellikle son yıllarda geçmişte yurt dışına kaçırılan eserlerin iadesi için bir hayli uğraş veriliyor.
İHBARLAR BÜYÜK ÖNEM ARZ EDİYOR
Bir alanda gerçekleştirilen kaçak kazılar, fotogrametri, İHA takibi ve sismik sensörlerle öğreniliyor. Her alan bu yöntemlerle takip edilemeyeceği için kaçak kazıların öğrenilmesinde ihbar büyük önem arz ediyor. İhbarlar, her vatandaşın birer kültür koruyucusu olduğu toplumsal bir bilinç, kadim tarihimizi koruma adına büyük önem arz ediyor.