'Yalan söylemeye evet dedim'

KEREM AKÇA / keremakca@haberturk.com

“Persona”, “Çığlıklar ve Fısıltılar”, “Güz Sonatı” gibi Ingmar Bergman şaheserlerinden bildiğimiz, Laurence Olivier, Gene Hackman ve Charles Bronson’la da bir arada rol almış Altın Küre’li Liv Ullmann, aynı zamanda 22 senedir yönetmenlik yapıyor. Onun August Strindberg oyunundan sinemaya uyarladığı “Miss Julie”, “Aşk ve Tutku” adıyla bu hafta vizyona girdi. Oyuncu-yönetmenle Eylül’de filmin dünya prömiyerinin yapıldığı 39. Toronto Uluslararası Film Festivali’nde bir araya gelmiştim.

Liv Ullmann, 1938’de Tokyo’da doğdu. Norveçli bir anne-babanın kızı olarak dünyaya geldikten sonra New York’ta da yaşadı. Ama oyunculuğa 1950’lerde Norveç’te başladı. Önce ‘Anne Frank’s Diary’ oyununda rol aldı. 1959’da ise Edith Carlmar’ın “Asi Kız”ı (“Ung Flukt”) ile sinemaya esaslı adımını attı. Bu tartışılan başrol önemsenmedi ve çıplaklık oranı sebebiyle bir kenara itildi.

Oyuncu, 1966’da henüz 28 yaşındayken Bergman’ın “Persona”sıyla parladı. O filmden sonra yönetmenle bir ilişki yaşayıp ondan çocuk sahibi olduğu söylenen oyuncu, “Utanç” (“Skammen”, 1968), “Kurdun Saati” (“Vargtimmen”, 1968), “Çığlıklar ve Fısıltılar” (“Viskningar Och Rop”, 1972), “Güz Sonatı” (“Höstsonaten”, 1978) dahil olmak üzere üstadın 10 eserinde rol aldı. Bu birliktelikle anıldı.

70’lerde Hollywood’a transfer olup “Gece Gelen Yabancı” (“The Night Visitor”, 1971), “A Bridge Too Far” (1977) gibi eserlerde oynadı. Üç kez Oscar’a, beş kez Altın Küre’ye aday oldu. Bunlardan birinde Altın Küre zaferine ulaşırken, sayısız eleştirmenler birliği adaylığına da erişti. Uluslararası piyasaya açılmana paralel olarak Gene Hackman, Michel Piccoli, Charles Bronson, Kiefer Sutherland, Philippe Noiret, Gene Kelly, Laurence Olivier gibi oyuncularla aynı projelerde yer aldı.

Ullmann, son 20 senede Bergman’ın miras filminde oynamasının yanı sıra yönetmenliğe de el attı. Bu seneye değin üç sinema, bir TV filmi çekti. 2014’te ise, 1888’de yazılan natüralist ‘Miss Julie’ oyununun üçüncü sinema uyarlamasına imza atan yaratıcı, İsveç kaynağından gelen özgürlükçü açılımı, konformizmi ve ilişki algısını perdeye taşıyor. Ama Bergman’ın siyah-beyaz ilk yıllarında kalan teatral yapıyı koruyor. Peki kendisi bu konuda neler söylüyor?

‘TİYATRO METNİNE BAĞLI KALDIM’

Bazı tiyatro oyunlarını perdeye aktarma konusunda niyetli olduğunuzu biliyoruz. Bu bağlamda bu proje nasıl ortaya çıktı?

Yapımcılar bir femme fatale’la ilgili film yapmaya niyetleri olduğunu söylemişlerdi. Ben de ‘Miss Julie’yi (‘Fröken Julie’) önerdim. Aslında ilk başta bu dönemsel tiplemeyi femme fatale olarak düşünmediler. Strindberg bugün de önemli olan şeyler yazıyordu. İki cins ve sosyal sınıflar arasındaki farkı dokunaklı bir şekilde anlatıyordu. Birden benim evime girdi ve bugünün filmine dönüştü “Aşk ve Tutku”. Fakir insanlar bodrumlarda, aşağı katlarda değildi artık... Kadın-erkek arasında mükemmel olmak, insanlık önemli. Benim için birbirimizi görmek, dinlemek, ciddiye almak değerli bir husus. Bugün birilerini gözlemleyince, onların detaylara tanıklık ettiğini görebilirsiniz. Böyle şeyleri kimse önemsemiyor. Ben ilk kez burada geniş bir kitle ile seyrettim filmi ve kuşun ortaya çıktığı yerdeki tepkiyle şoka girdim aslında.

Oyundaki gibi kullanılmıyor kuş sanki…

Kameranın tepkisiyle kız kuşu aşağıya atıyor. Ardından yüz ifadesini açığa çıkarıyor. Oyunun İngiliz ve Alman çevirisinden beslendim. Strindberg usta bir adam. Nobel kazanmasa da onun metni çok değerli. Ben de farklı parçaları kullandım. Adam önsöz yazıyor, onu perdeye aktarıp bir senaryo ve bir müzikle birleştirmek değer kazandı.

Strindberg’in eserinin iki önemli sinema uyarlaması var: Biri 1951’de, diğeri 1999’da…

İlkini izlemedim sanki. İsveç filminden mi bahsediyorsunuz?

Evet.

Sjöberg filminden bir şey alma şansım yok. Figgis de iyi bir insandı. Orada hizmetçi tiplemesine herkes kapılmıştı. Onun gibi olmak, onunla özdeşleşmek istiyordu. Ben de alışılmadık duran bir oyuncuyu, Colin Farrell’ı seçtim. Julie’nin yarası çok belirgin. Chastain’in güçlü ve doğru tercihleri var. Strindberg’in yapmak istediğine çok yakın hareket ettim. Figgis’in filmini sevmem, anti-feministtir. Oradaki kadın tanımına yaklaşmadım.

‘JESSICA HER DUYGUYU YANSITABİLEN BİR OYUNCU’

Kendisi sizi ilham perisi olarak niteliyor. Ama Liv Ullmann için Jessica ile birlikte çalışmak nasıldı?

İki yıl önce beş film çekti. Bir özveri vardı muhakkak. Ama bunun ne olduğu tam anlaşılmıyordu. Artık emin oldum. Jessica’yı çok seviyorum. Çok genç bir kız. Bizi enerjisiyle içine alabiliyor. Bir anda sinirlenebiliyor, duygularını değiştirebiliyor. Çünkü bu onun ta kendisi gibi... Bu filmi gördükten sonra karakterlerine yeni bir ekleme yapması bile beni şaşırttı. İyi oyuncu seçimi her eser için önemlidir. Chastain da başarılı bir isim, filmi alıp götürebiliyor, iz bırakabiliyor.

Bergman filmlerindeki rollerinizle mi yoksa yönettiğiniz filmlerle mi anılmak istiyorsunuz?

Aslında ikisini birleştiriyorum. Bergman’ın senaryolarını filmleştirdim.

Evet evet iki filmde…

Tek bir şeyle ilgili hatırlanmak istemiyorum. Önceliklerim, özel tercihlerim var. Yalan söylemeye evet dedim ve her şeyi değiştirdim. Artık sanki erkek gibi davranmaya başladım.

‘İLK FİLMİMDE BAKİREYDİM’

Önceki filmlerinizde Bergman etkisi vardı. Ama burada sanki onun siyah-beyaz döneminde kimi zaman karşımıza çıkan ve boyutsuz duran teatral hava seziliyor. Bu konuda yorumunuz nedir?

Bunun teatral bir film olduğunu söyleyebilirsiniz. Hatta bu yoruma sevinirim. Kostümler ve daha nicesi bir şeyler anlatıyor. Kuş veya başka yan öğeler üzerinden söyledikleriyle öne çıkan bir film. Çok değişik ve bugüne ait gözüküyor. Klasik bir yazım aşaması var. Şiddet yüklü dünyanın temsilini öne çıkarıyor. Sonuçta acımasızlık yüzümüze vuruluyor. Üç oyuncunun oynayacağına en baştan karar verdim. Filme ve müziğe uyum sağlama noktasında başka bir seçenek yoktu.

Sinema tarihinin önemli oyuncularından birisiniz, zamanla feminist bir ikona dönüştünüz. Ergen bir kızın cinsellikle tanışmasını anlatan “Asi Kız” gibi tartışmalı bir filmle kariyerinize başladınız. O dönemde kadın cinsel özgürlüğü açısından çok cesur bir eserdi o. Ondan sonra İsveç’ten gelen ‘I Am Curious’ da bu konuda bir işlev üstlenmişti. Fransız filmlerinde de benzer eğilimler vardı. Bu konuda belirleyici olan bir aktris olarak ne düşünüyorsunuz? Cinsellik bugün sömürülüyor mu?

Çok zor bunu söylemesi… Bazen sömürüldüğünü görebilirsiniz. Aşk ve şehvet birbirine yakınlaşmayla oluyor. Etrafınızın sarılması ve bir şeyin parçasına dönüşmeniz önemli. Ben birine bakınca birbirini gözlemlemek kolaylaşıyor. Lezbiyen olsam bile aynı şeyi düşünürdüm, bağlanmak istiyorum. Ama bazen bu istismara yol açıyor. Aşk, şehvet ve iletişim; erkek, kadın fark etmeksizin önem kazanabiliyor.

20 yaşlarındaydınız, böyle bir filmde oynadığınızda ve o dönemde sinemada bu gibi şeyler kabul görmüyordu. Hatta porno olarak düşünülüyordu. Striptiz sahnesi ve çıplaklık iyi karşılanmadı ama çığır açtı.

O zaman 18 yaşındaydım ve bakireydim. Bakire gibi gözükmüyordum. Ama bu, senaryoyu bildiğim içindi.

Carlmar’ın eseri bizim için de çok kalıcı bir filme dönüşürken, sinema tarihine de sürekli akla gelecek bir rol hediye etti.

Seyretmiş olamazsınız, nerede seyrettiniz?

Bu sene Uçan Süpürge Kadın Filmleri Festivali’nde Edith Carlmar retrospektifinde seyretmiştim. Yurtdışında da birkaç yerde gösterilmiş.

Vaww, müthiş! Dahi bir yönetmendi. O iyimser kadını, Gerd’i canlandırmak skandala dönüşmüştü. Kalçamı göstermem tehlikeliydi. O anı yaşayınca ‘bilmiyordum’ diyesim geldi. Yanlış anlaşıldım, ilk başta haberim olmadığını söyledim. Ama kamerayı görünce kendimi kötü hissettim. Vücudumu kullandırdığımı anladım. Bu hamleden sonra Liv Ullmann olarak nasıl düzlüğe çıkacağımı düşündüm aslında. Bazı şeyleri bırakmak doğru karara dönüşebiliyor. Ama herkes de zamanla bunu özleyebiliyor. “Asi Kız”daki karakter unutulmayacak bir roldü benim için, halen aklımda!