60 yıllık jet çağı

Güntay ŞİMŞEK / HT CUMARTESİ

Yolcu uçaklarında jet çağı bundan tam 60 yıl önce başladı. “Jet çağı” diye adlandırılan bu dönemde en çok konuşulan isim ise dünyanın ilk jet motorlu yolcu uçağını yapan De Havilland Comet oldu. Bu uçağı göklerle buluşturan da British Overseas Airways Corporation (BOAC) oldu. Yolcu uçaklarının jet motorla buluşmasından bu yana hız konusunda çok fazla adım atılmadı. Ancak bir yıl önce “plastik uçak” dönemine kapı araladık. Ama yine de jet motorlu uçakların geçirdiği evrelerin bugünkü havacılık endüstrisinin temel taşlarını oluşturduğunu unutmamak gerekir. Kraliçe Elizabeth’in bile kutladığı “jet çağı”nın yıldönümü İngiltere için büyük öneme sahip. Zira pervaneli uçakların menzilleri kısa ve hızları düşük, kabin içi de konforsuzdu. İkinci Dünya Savaşı’nda hız kazanan jet motor fikri, önce savaş uçaklarında, daha sonra 1942’de İngiliz hükümetinin desteğiyle yolcu uçaklarında kullanılmaya başlandı. Jet motorla ilk kez 27 Temmuz 1949’da havalanan Comet 1, o güne kadar görülmemiş sayıda test uçuşu yaptı. İlk müşterisi BOAC da ilk seferini 36 yolcusuyla 2 Mayıs 1952’de Londra’dan Güney Afrika’nın Johannesburg şehrine düzenledi. 2 bin 415 kilometre menzile sahip Comet 1, saatte yaklaşık 800 kilometre hıza ulaştı. Comet’in başarısı, havacılığın en hızla geliştiği ve ciddi büyüklüğe ulaştığı Amerika’da büyük yankı uyandırdı. Pazarı kaptırmak istemeyen Amerikalılar Boeing 707’yi, Douglas ise DC8’i geliştiriyordu. Servisteki tek uçak olmasının avantajını yakalayan Comet, büyük satış grafiğinden sonra Air France, Canadian Pacific gibi müşterilere sahip oldu. 50’li yıllarda büyük sükse yapan Comet uçakları, kazalar sebebiyle kafalarda soru işaretleri bıraktı. İlk kazasını 1953’te yapan Pacific Havayolları’na ait uçak, Karaçi’den havalandıktan hemen sonra düştü. Bu talihsiz olayı; 10 Ocak 1954 ve 8 Nisan 1954’teki Kalküta (Hindistan) ve Elba’da (İtalya) meydana gelen iki BOAC uçağının kazası izledi. Gizemli kazaların ardından İngiliz havacılık otoriteleri Comet’in tüm uçuşlarının durdurulmasını istedi. Comet’in hataları düzeltildikten sonra tekrar “uçabilir onayı” alması tam 4 yıl sürdü. 1958’de Comet 4 modeliyle göklere dönen uçak, artık eski popülaritesini yitirmişti. Tam da bu sırada Boeing 707 ve Douglas DC-8 tercih edilen iki model olarak öne çıktı. Amerikalılar İngiliz De Havilland şirketinin yaptığı hataları yakından izlemiş, onun hatalarına düşmemişlerdi. 1980’lerin başına kadar hizmette kalan Comet’lerin sivil alandaki ömrü kısa oldu. 1960’larda imalatçı De Havilland, uçaklarını Kraliyet Hava Kuvvetleri’nin kullanması için teklifte bulundu. Yolcu uçağından askeri uçağa dönüştürülen Comet’ler Nimrod adıyla İngiliz askeri havacılık tarihinin en emniyetli uçaklarından biri oldu. Falkland Savaşı, Körfez Savaşı ve Bosna Operasyonları’nda kullanılan Nimrod’ların da ömrü kısa oldu. Nimrodlar artık Shropshire Cosford’daki Kraliyet Hava Kuvvetleri Müzesi’nde sergileniyor. Pan Am filosunda hizmet veren 707.