52 milyon yıllık devasa balık kafatasını lise öğrencisi buldu

Wyoming'in kuru ve taşlı bir köşesinde, Californialı lise öğrencisi Gabe Robinson elindeki çekiçle bir kaya parçasını ayırıyordu. Taş ikiye gelince karşısına 52 milyon yıllık bir balığın yüzü çıktı. Timsahı andıran uzun bir burun ve içinde sıra sıra ufak diş.

İşin tuhafı, çıkıntıyı ilk gören Robinson değil öğretim asistanı Patrick Riordan oldu. Taşın yüzeyinde kemiğe benzeyen kabarıklıklar belirince Field Museum küratörü Lance Grande çağrıldı. Grande baktığında parçalı bir iz değil neredeyse bütün bir kafatası gördü. Balığın boyu tahminen iki buçuk metreye yakındı.

Burayı yıllardır fosilciler tarıyor

Kazı, Kemmerer yakınlarındaki Lewis Ranch ve Tynsky Quarry'de sürüyordu. Green River Formation denen bu arazi Kuzey Amerika'nın en verimli fosil yataklarından biri. Yani burası bakir bir köşe değil onlarca yıldır kazılan tanıdık bir saha. Tam da bu yüzden böyle bir parçanın hâlâ orada durması ayrı bir şaşkınlık.

Bütün bir kafatası neredeyse hiç ele geçmez

Fosil bulmak zaten kolay iş değil. Bir canlının taşlaşması için ölümünden hemen sonra koşulların tam tutması gerekiyor. Tutmazsa kalıntı korunamadan kayboluyor. Korunsa bile çoğu zaman dağınık parçalar halinde kalıyor.

Grande de aynı noktaya değiniyor. "Fosilleşme gerçekleştiğinde genellikle parçalı olur. Bu kafatasının tamlığı şaşırtıcı" diyor. Kafatası kemiği zaten ince ve kırılgan. Üstteki katmanların basıncı altında kolayca eziliyor. Bir balık iskeletine rastlamak bile zorken kafatasının bütün halde çıkması bu yüzden çok daha ender.

Aynı yer eskiden tropik bir göldü

Bugün burası yüksek ve kurak bir dağ arazisi. Yılın iyi bir bölümü kar altında, eylül sonundan mayıs ortasına kadar saha çalışması yapılamayacak kadar soğuk. 52 milyon yıl önceyse burada ılıman, neredeyse tropik bir göl varmış. Suyu kaplumbağadan balığa kadar canlıyla dolup taşıyormuş. İnsanın bugünkü çıplak yamaca bakıp böyle bir gölü hayal etmesi kolay değil.

Bu kafatasının sahibi de sıradan bir tür değil. Gar balıkları 100 milyon yılı aşkın süredir biçimlerini neredeyse hiç değiştirmeden yaşıyor, paleontologlar onları çoğu zaman "yaşayan fosil" diye anıyor. Akrabaları bugün hâlâ Kuzey Amerika'nın tatlı sularında yüzüyor. Yani Robinson'ın bulduğu şey, soyu sürmekte olan bir balığın çok uzak bir atası.

Bir lise programından çıktı

Grande'ın 16 yıldır yürüttüğü Stones and Bones'da böyle bir parçanın çıktığı pek olmamış. Program, University of Chicago ile Field Museum'un ortak işi ve sadece lise öğrencilerine açık. Dört hafta sürüyor. İlk haftası müzede ve sonraki iki haftası sahada geçiyor. Robinson da bu öğrencilerden biriydi.

Sıra şimdi kafatasının temizlenip kataloglanmasında. Hazırlığı müzenin preparatörü Tony Bellos üstlenmiş. İş bitince parça, Field Museum'un Chicago'daki deposundaki 30 milyon kadar örneğin arasına girecek. Ne zaman sergilenir, ya da sergilenir mi o henüz belli değil