Tat, GAP'a salça tesisi kuruyor
Dünyada fiyatlar artınca kıymete binen gıda yatırımından Koç Holding de uzak duramadı
KOÇ Holding, Migros’u yabancılara satarken hisselerini özel olarak elinde tuttuğu Şanlıurfa’daki Harranova çiftliğinde dünyayı şaşırtacak bir projeye imza atıyor. Koç Holding’e bağlı gıda şirketlerini bünyesinde bulunduran Tat Konserve, Harranova işletmesinde dünyanın en büyük 5’inci salça fabrikasını kuruyor. Bölgeyi sanayi tipi domates üretimiyle tanıştıran Tat Konserve’nin Genel Müdürü Güçlü Toker, ‘Dünyada 1 milyon tonun üzerinde domates işleyen dört büyük salça fabrikası var. Hepsi Kaliforniya’da. Bunlardan 3’ü, Tat’ın yüzde 10 ortağı olan ABD’li The Morning Star’a ait. Bizim fabrika bittiğinde bugünkü ölçeklere göre dünyanın 5’inci büyüğü olabilecek’ dedi. Toker, fabrikanın büyüklüğünü anlatırken ‘Buradaki üretim tek başına Türkiye’nin ihtiyacını karşılayacak’ diye konuştu.
ARAZİ KİRALIK
Tat’ın Balıkesir’deki fabrikayı sökerek başlattığı, yeni ekipmanlarla geliştirdiği salça fabrikası, temmuzda başlayacak sezonda toplam 150 bin ton domates işleyecek. Harranova Tarım ve Hayvancılık, 12-13 bin dönüm kiralık alanda yetiştirilecek sanayi tipi domatesi işleyecek. Fabrika, 5 yıl sonra 100 bin dönüm alanda 1 milyon ton işleme kapasitesine ulaşacak. Bu kapasite, Türkiye’deki mevcut fabrikaların 30’una bedel olacak.
BÖLGEYE 125 MİLYON $ YATIRIM
Tat Konserve ve Harranova Tarım, bir yandan domates üretimi ile salça fabrikasına yüklenirken, diğer taraftan halen 12 bin büyükbaş kesim hayvanı kapasiteli çiftliği de büyütmek için adımlar atıyor. Güçlü Toker, Harranova Çiftliği’ndeki hayvan varlığını 25 bine yükseltmek için yatırımlarını sürdürdüklerini belirterek, şunları söyledi: ‘Maret’in kesimhanesini Şanlıufa’ya taşıdık. Şimdilik karkas şeklinde Maret’e gönderdiğimiz etleri önümüzdeki dönemde paketlemeye de başlayacağız. Şanlıurfa’daki domates, salça ve hayvancılığa yatırımımız toplam 120-125 milyon doları bulacak. Harranova Çiftliği’ne bugüne kadar harcanan para 40 milyon doları buldu.’ Salça fabrikası, ürettiği domates salçasını, en küçüğü 200 kiloluk olmak üzere paketleme tesislerine pazarlayacak. Harranova, ihracatını da yine en küçüğü 200 kiloluk paketlerle gerçekleşecek. Toker, üretilen salça dünyanın neresine giderse gitsin, The Morning Star aracılığıyla, üzerine Şanlıurfa adının yazılacağını vurguladı.
Urfalı’ya domatesi öğretecek
KOÇ Holding’in Şanlıurfa’da büyük tarım arazisi almayacağını belirten Toker ‘Şu anda Harranova Çiftliği’nin kapalı alanlarının bulunduğu yer ile Harranova Salça Fabrikası’nı kurduğumuz alan bizim. Bölgedeki köylüler, çiftçiler Harranova Salça’ya uygun domates üretmeye başlarsa, biz doğrudan işin tarımından çekiliriz, onlardan alırız. Hedefimiz köylünün, çiftçinin bölgede çok iyi domates de yetiştiğini görmesi’ dedi.
Dönümü 100 dolardan 12 bin dönüm arazi kiraladı
HARRANOVA Tarım İşletmesi, Şanlıurfa’da domates yetiştirmeye dönük 12-13 bin dönüm arazinin tamamını 5-6 toprak sahibinden 5 yıllığına kiraladı. Topraklarını Harranova Tarım’a ilk kiralayanlardan Yaşar Demirkol, ailesine ait 3 bin 200 dönümlük arazinin kiralanmasına öncülük etti. Bir yandan evinin yanıbaşındaki arazisinde fıstık üretimi yapan Yaşar Demirkol, diğer taraftan da Harranova Tarım’la sıkı bir işbirliğine girdi. Demirkol Ailesi, dönümü 100 dolardan, Harranova Tarım’dan yılda 320 bin dolar kira bedeli alıyor. Topraklarının bilinçli ellerde işlenmesi, Demirkol Ailesi’ni memnun ediyor. Demirkol, Harranova Tarım’ın yeni alanlar kiralamasında da çevredeki toprak sahiplerinin ikna edilmesinde rol oynuyor.
Toprak altına 6 bin 500 kilometre boru döşedik
HARRANOVA Tarım, bölgedeki toprak sahiplerinden kiraladığı 12-13 bin dönüm alana damlama sulama için 6 bin 500 kilometre boru döşedi. Tat Konserve Genel Müdürü Güçlü Toker, ‘Toprak altı damlama sulama yöntemiyle, salma sulama yapan çiftçilere oranla 10’da bir az su ve gübre kullanıyoruz. Kimyasal gübreyi, damlama sulama gerçekleştirdiğimiz şebekeye bağladığımız tanklara atıyoruz. Gübre eriyip, suyla birlikte doğrudan bitkinin köküne yöneliyor. Toprak hem gereksiz sulamadan, hem de aşırı kimyasal gübreden korunmuş oluyor’ dedi.
Bu makine günde 50 dönüm domates ekiyor
HARRANOVA Tarım, Şanlıurfa’da ilk kez büyük ölçekte domates üretimini götürürken, makineli tarımda da öncülük ediyor. Kiralanan tarlalarda domates fidesi dikimi İtalya’dan satın alınan makinelerle gerçekleşiyor. Bir makine günde 50 dönüm domates ekiyor. Aynı anda olgunlaşan domatesler de, bitkisiyle birlikte makinelerle tarladan sökülüyor. Makine domatesle bitkiyi birbirinden ayırıyor. Domates makineden kamyon kasasına akarken, bitkisi de yine makinede parçalanıp, tarlaya bırakılıyor. Bitki atıkları tarlanın besini olarak kullanılıyor.
Erdoğan, GAP’ta yeni yatırıma start verecek
AK Parti Diyarbakır İl Başkanı Abdurrahim Hattapoğlu, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın 27 Mayıs’ta Diyarbakır’a yapacağı ziyaretin bölgenin makus tarihini değiştireceğini söyledi.
Başbakan’ın gelişiyle bölgede yaşanan kuraklığın çözümüyle ilgili önemli adımlar atılacağını ifade eden Hattapoğlu, ‘Öncelikle 15-20 milyar YTL’lik GAP yatırımının startını verecek. GAP ile ilgili yapacağı açıklamalar bir şahlanış yaratacak. Bölge ekonomisi şahlanacak ve en can alıcı sorun olan işsizliğin ve bunun getirdiği tahribatın önü kesilmiş olacaktır’ dedi. Gelecek yıl GAP’a 3.6 milyar YTL’lik kaynak aktarılacak. Bu yıl ise toplam 2.3 milyar YTL harcanması planlanıyor.
Koç’un modeli GAP’ta tutar mı?
DÜNYA gıda fiyatlarındaki artış, hükümetin 12 milyar YTL’lik yatırım planı ve bölgeye uygulanan teşviklerle cazibesi yükselen GAP hızla iş dünyasının gündemine giriyor.
Koç’un dev domates ve besicilik yatırımının yanı sıra Hyundai’nin Türkiye’deki üreticisi olan Kibar Holding de domates üretimi için 50 dönümlük arazide deneme yapıyor. Ayrıca, tarım bankacılığında atak içinde olan Denizbank’ın CEO’su Hakan Ateş’in verdiği bilgiye göre birçok işadamı bölgede yatırım için çalışma yapıyor.
Şanlıurfa ve çevresini kapsayan GAP bölgesi popülaritesini artıran tarım yatırımları için oldukça cazip. Bunu rakamlardan görmek mümkün... Örneğin Tat Konserve Genel Müdürü Güçlü Toker’in verdiği bilgiye göre Batı bölgelerinde yapılan domates ekiminde en iyi tarladan dönüm başına 6-7 ton ürün alınırken, Urfa’daki arazilerde bu rakam 10 tona çıkıyor. Tat’ın deneme üretimi yaptığı bezelyede de benzer bir sonuç var. Diğer bölgelerde verimli tarlalardan dönüm başına alınan ürün 1.200-1.300 kilogramı geçmiyor. GAP’ta ise bu miktar 2 tona çıkıyor...
Bölgede tarım için her şey var... Daha önce kullanılmadığı için verimi yüksek olan tarlalar... Devletin tarlanın kıyısına kadar getirdiği basınçlı su... Yatırım için arazi almaya bile gerek yok. Dönümü yıllık 100 dolara tarım yapılacak verimli arazi kiralanabiliyor. Kiralama 5 yıl gibi uzun sürelerle kontrata bağlanabiliyor. Söz konusu araziye damla sulama yatırımı yapılması halinde dönüm başına 200 dolar masraf ediliyor. Böylece 5 yıllık bir kiralamanın sulama yatırımıyla birlikte dönüm başına senelik maliyeti 140 dolar düzeyinde gerçekleşiyor. Ayrıca şunu da söylemek gerekli: Uzun süredir büyük gürültüye neden olan tuzlanma sorunu GAP içinde çok küçük bir alanı ilgilendiriyor. 30 bin dönüm, yani GAP’ın şu andaki sulanabilir alanının sadece yüzde 1’i. Proje tamamlandığında bu oran yüzde 0.15’e gerileyecek. Bilinçli sulamaya geçildiği için tuzlanma vakıalarında büyük düşüş var.
BESİ ÇİFTLİĞİ AVANTAJI
BÖLGEYE yaptığı dev yatırımla iş dünyasına önderlik eden Koç Grubu aynı zamanda uyguladığı modelle de örnek alınabilecek bir yolda ilerliyor. Harranova adlı besi çiftliğiyle 7 yıldır Şanlıurfa’da olan Koç, çaprazlama entegrasyon modeliyle büyük bir sinerji yaratıyor. Şimdilik 13 bin dönüm arazide domates ekimi yapan Tat, aynı zamanda bölgedeki çiftliğinde 12 bin büyükbaş hayvan besliyor.
Koç, domates için kiraladığı tarlalarda ikinci ürün olarak mısır ve buğday ekiyor. Bu ürün yaşken hasat edilip küçük parçalara bölünerek besin değeri yüksek bir yem olan silaja çevriliyor. Silaj daha kaliteli yemlerle karıştırılıp Harranova ahırlarındaki 12 bin sığıra yediriliyor. Çiftliğe 200 kilogram ağırlıkta alınan sığırlar bu yem sayesinde 7 ayda 600 kilograma ulaşıyor. Hayvanların gübresi tarlalara dökülerek bu alanda da verimliliğin devamı sağlanıyor. Kesimhaneden çıkan et ise hem Migros hem de Maret’e satılıyor. Sonuç olarak Koç GAP’ta dünyanın en büyük salça fabrikasını kuruyor. Harranova besi çiftliği ise faaliyet kárı elde ediyor ve banka borçlarını ödeyerek kára geçmeye hazırlanıyor. Bölgede yatırım yapmak isteyen işadamlarının bu modeli incelemesinde fayda olabilir.
STAR