Hapşırırken gözleri açık tutmak neden bu kadar zor?

Hapşırırken gözlerin kapanması çoğu kişinin dikkatini çekmez. Ancak bu küçük refleks, vücudun solunum yollarını temizlerken aynı anda gözleri de korumaya çalışan akıllı bir mekanizmanın parçasıdır.

VÜCUDUN OTOMATİK SAVUNMA REFLEKSİ

Hapşırık, çoğu zaman sıradan bir refleks gibi görünse de aslında vücudun oldukça karmaşık bir savunma mekanizmasının parçasıdır. Burun içine giren toz, polen, mikrop ya da diğer tahriş edici maddeler, sinir uçlarını uyararak beynin hapşırma merkezini harekete geçirir. Bunun sonucunda vücut, bu maddeleri dışarı atmak için güçlü bir hava akımı oluşturur. Hapşırma sırasında ise farkında olmadan gözlerimizi kapatırız. Peki bu durumun arkasındaki bilimsel neden nedir?

HAPŞIRMA NASIL GERÇEKLEŞİR?

Hapşırma, tamamen refleksif bir süreçtir ve istem dışı gerçekleşir. Burun içindeki hassas sinir uçları, tahriş edici bir madde algıladığında sinyali doğrudan beyne iletir. Beynin “hapşırma merkezi” olarak bilinen bölgesi bu sinyali aldıktan sonra vücutta bir dizi kası aynı anda harekete geçirir.

Bu süreçte;

Diyafram kası

Göğüs kasları

Boğaz ve ses telleri

Yüz kasları

Göz kapakları

eş zamanlı olarak çalışır. Sonuç olarak akciğerlerde biriken hava, saniyenin küçük bir bölümünde büyük bir basınçla dışarı atılır. Bu hızlı ve güçlü hareket sırasında göz kapakları da refleks olarak kapanır.

GÖZLERİN KAPANMASI NEDEN REFLEKS OLARAK GERÇEKLEŞİR?

Hapşırırken gözlerin kapanması, beynin otomatik olarak verdiği bir tepkidir. İnsan bu hareketi bilinçli olarak kontrol etmez. Hapşırma refleksi devreye girdiğinde göz kapaklarını kontrol eden kaslar da aynı sinyal zincirinin bir parçası olarak harekete geçer.

Bilim insanlarına göre bunun birkaç nedeni olabilir:

Refleks zincirinin bir parçası olması

Gözleri olası zarar verici partiküllerden koruma amacı

Yüksek basınçlı hava akımına karşı savunma mekanizması

Bu nedenle hapşırırken gözleri açık tutmak çoğu insan için oldukça zordur.

HAPŞIRMA SIRASINDA OLUŞAN BASINÇ SANILANDAN DAHA GÜÇLÜ

Hapşırma sırasında oluşan hava akımı oldukça güçlüdür. Araştırmalar, hapşırık sırasında havanın saatte 150 kilometreye kadar hızlara ulaşabildiğini göstermektedir. Bu güçlü basınç sayesinde burundaki yabancı maddeler hızlı bir şekilde dışarı atılır.

İşte tam da bu noktada gözlerin kapanması devreye girer. Çünkü hapşırıkla birlikte dışarı atılan mikro damlacıklar ve partiküller, teorik olarak göz yüzeyine ulaşabilir. Göz kapaklarının kapanması bu ihtimali azaltarak gözleri koruyan doğal bir kalkan görevi görür.

“HAPŞIRIRKEN GÖZLERİN YERİNDEN FIRLAR” EFSANESİ

Toplumda sıkça duyulan bir inanış vardır: “Hapşırırken gözlerini açık tutarsan gözlerin yerinden fırlar.” Ancak bilimsel açıdan bu tamamen bir efsanedir.

Gözler, göz çukuru içinde güçlü kaslar, bağ dokuları ve yağ dokusu tarafından korunur. Hapşırma sırasında oluşan basınç, gözlerin yerinden çıkmasına neden olacak kadar güçlü değildir. Ancak yine de beyin, refleks mekanizması sayesinde göz kapaklarını kapatarak ek bir koruma sağlar.

HAPŞIRMA VÜCUDUN DOĞAL TEMİZLİK MEKANİZMASI

Hapşırık yalnızca basit bir refleks değildir; aynı zamanda solunum yollarının temizlenmesini sağlayan önemli bir savunma sistemidir. Bu refleks sayesinde:

Burun içindeki mikroplar uzaklaştırılır

Alerjenler vücuttan atılır

Solunum yolları temizlenir

Enfeksiyon riski azaltılır

Bu nedenle hapşırma, vücudun sağlıklı çalıştığının bir göstergesi olarak da kabul edilir.

HAPŞIRIĞI TUTMAK ZARARLI OLABİLİR

Bazı insanlar bulunduğu ortam nedeniyle hapşırığı tutmaya çalışabilir. Ancak uzmanlar hapşırığın bastırılmasının önerilmediğini söylüyor. Hapşırığı zorla tutmak, oluşan basıncın kulak, sinüs veya boğaz bölgelerine yönelmesine neden olabilir.

Bu yüzden en sağlıklı yöntem, hapşırırken ağız ve burnu bir mendille kapatarak refleksin doğal şekilde gerçekleşmesine izin vermektir.

KÜÇÜK BİR REFLEKS, BÜYÜK BİR KORUMA

Hapşırırken gözlerin kapanması ilk bakışta basit bir hareket gibi görünse de aslında vücudun karmaşık sinir sistemi tarafından yönetilen koruyucu bir reflekstir. Beyin, solunum yollarını temizlerken aynı anda gözleri de koruma altına alır.

Kısacası hapşırma sırasında gözlerin kapanması, vücudun milisaniyeler içinde aldığı akıllı bir güvenlik önlemidir.

Görsel Kaynak: istockphoto