Kimler kısmi emeklilikte aynı koşullara tabi?
2008 öncesi ilk defa sigortalı çalışmaya başlayanların SSK, BAĞ-KUR ve Emekli Sandığı kapsamında kısmi emeklilik koşulları arasında önemli farklar bulunuyor. 2008 yılından sonra çalışmaya başlayan esnaf (4/b) ve memur (4/c) statüsündeki kişilerin kısmi emeklilik koşulları eşitlenirken, işçi (4/a) statüsündekiler için prim gün sayısı kademeli artırıldı. 2016 yılından sonra başlayanlar arasında ise tümüyle eşitlik sağlandı. Ahmet Kıvanç, Habertürk okurlarının sorularını yanıtladı
KISMİ EMEKLİLİK KOŞULLARI NEDİR?
1985 doğumluyum. İlk defa sigortalı çalışmaya 2013 yılında başladım. 2560 günüm var. Sonra isten ayrıldım, isteğe bağlı prim ödemeye devam ediyorum. 2008 yılından sonra çalışmaya başlayanlar için kısmi emeklilikte prim günleri eşitlendi diye duydum. Kısmi emeklilikten yararlanabilmek için kaç gün prim ödemeliyim? (Görkem Ç.)
SORULARINIZ İÇİN: akivanc@haberturk.com
Normal emeklilikte olduğu gibi, prim günü normal emeklilik için yeterli olmayanlara sağlanan kısmi emeklilikte de koşullar çalışılan statüye ve ilk defa çalışmaya başlama tarihine göre değişiyor. İlk defa 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı çalışmaya başlayan SSK’lılar 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim günüyle kadınlar 58, erkekler 60 yaşında, BAĞ-KUR’lular 5400 prim günüyle kadınlar 56, erkekler 58 yaşında, Emekli Sandığı iştirakçileri 3600 prim günüyle 60 yaşında kısmi emekli aylığı bağlatabilirler.
İlk defa 9 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 tarihleri arasında çalışmaya başlayan SSK’lılar 25 yıl sigortalılık süresi ve 4500 prim günüyle kadınlar 58, erkekler 60 yaşında, BAĞ-KUR’lular en az 5400 prim günüyle kadınlar 60, erkekler 62 yaşında kısmi emekli olurlar. Emekli Sandığı iştirakçileri 5400 prim günüyle 61 yaşında kısmi emekli aylığı bağlatabilirler. Ancak, 8 Eylül 1999 tarihinde 50 ve üzeri yaşta olanlar 3600 prim günüyle 61 yaşında kısmi emeklilik hakkından yararlanırlar.
İlk defa sigortalı çalışmaya 30 Nisan 2008 tarihinden sonra başlayan 4/a, 4/b ve 4/c statüsündeki çalışanlar en az 5400 prim günü bulunmaları şartıyla 31 Aralık 2035 tarihine kadar kadınlar 61, erkekler 63 yaşında kısmi emekli olabilecekler. 5400 prim gününü 31 Aralık 2035 tarihinden sonra tamamlayanlar ise normal emeklilik yaşına 3 yıl ilave edilmek suretiyle kısmi emeklilikten yararlanabilecekler. Ancak, emeklilik yaşı 65 yaşı aşamayacak.
İlk defa 30 Nisan 2008 sonrası sigortalı çalışmaya başlayan 4/a’lılar için bir de geçiş süreci bulunuyor. 4/a’lılarda prim günü 5400 yerine 1 Mayıs – 31 Aralık 2008 tarihlerinde başlayanlar için 4600 gün, daha sonra başlayanlar için ise her yıl 100 gün artırılarak uygulanacak.
İşçi, memur ve esnafın kısmi emekliliğinde tam eşitlik ise 1 Ocak 2016 tarihinden sonra başlayanlar için sağlanacak. Bu tarihten sonra çalışmaya başlamış herkes aynı kurala tabi olacak.
Sizin durumunuza gelince, ilk defa sigortalı çalışmaya 2013 yılında başlamış olduğunuz için 4/a statüsünde 5100 prim günüyle emekli olabilirsiniz. Ancak, bu statüde emekli olabilmek için 5100 günü tamamlamaya 1260 gün kala isteğe bağlı sigorta primi ödemeyi bırakıp fiilen 4/a statüsünde 1260 gün çalışmalısınız. Aksi takdirde tamamını isteğe bağlı sigorta primi ile doldurmaya çalışırsanız 5100 gün ile değil 5400 prim günüyle emekli olabilirsiniz.
FAZLA ÇALIŞMA İÇİN DENKLEŞTİRME NASIL YAPILIR?
Bir mağaza zincirinde beş yıldır çalışıyorum. Çok sık fazla mesai yapıyoruz. Bu fazla mesailerin ücretleri bazı dönemlerde ödeniyor ama çoğunlukla ödenmiyor. Ödeme yapılmayan dönemlerde denkleştirme izni adı altında izin veriliyor. Bu izni kullanabilmek için bizim talep etmemiz isteniyor. Verilen denkleştirme izni fazla mesai süresi ile eşit oluyor. Toplam 7,5 saat fazla mesai yapılmışsa bir gün izin verilerek fazla mesai siliniyor. Bu uygulama yasal mıdır? (Yaman T.)
İş Kanununa göre, çalışma süresi haftada en fazla 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre iş yerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Tarafların anlaşmasıyla haftalık normal çalışma süresi, iş yerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde 11 saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu durumda, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir.
Kanun uyarınca haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma kabul edilir. Ancak, tarafların anlaşmasıyla denkleştirme esasının uygulandığı iş yerlerinde iki aylık dönemdeki işçinin haftalık ortalama çalışma süresi 45 saati aşmamak koşuluyla bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.
Bir günlük çalışma süresi 11 saati aşarsa, aşan kısım için denkleştirme yapılamaz. O sürenin parasının ödenmesi gerekir. Günlük çalışma süresi 11 saati aşmamak şartıyla, her 7,5 saatlik fazla çalışma için bir günlük izin kullandırılmasında yasaya aykırılık bulunmuyor.
PRİM GÜNLERİNİ KAÇ GÜNE TAMAMLAMAK AVANTAJLIDIR?
Eşim 2003 yılından 2012'ye kadar çalıştı, 3100 gün primi var. Şu an 37 yaşında. Prim süresini 7000 güne tamamlamak için isteğe bağlı sigortadan devam edip son 2-3 yıl SSK’ya çevirmek mantıklı mıdır? Yoksa zaten 58 yaşı bekleyeceğinden son 10 yıl SSK pirimi yatırmak mı daha makul? (İbrahim T.)
Mevcut kanuna göre, eşinizin 4500 prim günüyle emekli olması ile 7000 günle emekli olması arasında aylık miktarı bakımından bir fark olmayacak. Emeklilik için 7000 günü tamamlamasına gerek yok.
Eşiniz 2003 yılında çalışmaya başladığına göre, SSK’dan 4500 prim günüyle 58 yaşında kısmi emeklilik hakkından yararlanabilir. Bunun için 1400 gün prim eksiği bulunuyor. Bu sürenin en az 141 günü fiilen 4/a statüsünde çalışıp, kalan kısmını isteğe bağlı sigorta primi ile tamamlarsa 58 yaşında emekli olabilir.
2000 ÖNCESİNDEKİ SİGORTASIZ ÇALIŞMA SİGORTA BAŞLANGICI SAYDIRILABİLİR Mİ?
İşe giriş tarihim 2001 Haziran. Askerliğimi ödesem bile ne yazık ki EYT’'den faydalanamıyorum. Ancak, yasadan önce 3 yıla yakın gerçek anlamda çalışmışlığım var. İki farklı iş yerinde 1,5’er yıl çalıştığıma dair hiçbir kan bağım bulunmayan, şahit gösterebileceğim kişiler var. Fakat ne yazık ki resmi olarak işe giriş kaydım yok. Benim için bir çıkar yol var mı? (Tayfun Y.)
Sigortasız çalışanlar iş mahkemesinde hizmet tespit davası açabiliyorlar. Hizmet tespit davası için beş yıllık hak düşürücü süre uygulanır. Bu süre işten ayrılma tarihinde başlar. Ancak, Yargıtay, bir kişi sigortasız çalıştığı iş yerinde sonradan sigortası yaptırılarak çalıştırılmışsa beş yıllık hak düşürücü süreyi son ayrıldığı tarihten başlatıyor. Şayet sigortasız çalıştırıldığınız iş yerinde hiç ara verilmeden sonradan sigortalı çalıştırılmış ve en geç beş yıl içinde bu işten ayrılmış olsaydınız, mahkemede tanık göstererek hakkınızı arayabilirdiniz. O iş yerlerinden birinde sonradan sigortalı çalışmanız olmadığı için dava açsanız da sonuç alamazsınız.
