Sevdiğimiz yönetmenlere neler oluyor?
Kerem Akça, gözde yönetmenlerin yarattığı düş kırıklığını ele aldı
keremakca@haberturk.com
“Yıldız Haritası”, “Dönüm Noktası”, “Keskin Nişancı”, “Kayıp Çocuk”, “Hacker”, “Her Şeyin Teorisi”, “Jüpiter Yükseliyor” ve “Yıldızlararası”nın DVD’lerinin çıkması, zihnimizi kurcalayan bir soruyu hatırlamamızı sağladı. Sevdiğimiz yönetmenler 2014 ve 2015’te niye düş kırıklığı yarattı? En kötü filmlerini bu dilime sıkıştırmaları bir tesadüf mü?
Orson Welles’in “Yurttaş Kane” (“Citizen Kane”, 1941) ve “Şahane Ambersonlar”ın (“The Magnificent Ambersons”, 1942) ardından niye “Yabancı” (“The Stranger”, 1946) gibi bir filme imza attığını kimse anlayamaz. Ama o filmin uzun bir kamera kaydırmasıyla çekilmiş ormandaki cinayet sahnesini herkes hatırlar. Peki ya Scorsese’nin “Arka Sokaklar” (“Mean Streets”, 1973) ve “Taksi Şoförü”nün (“Taxi Driver”, 1976) ardından “New York New York”a (1977) kaymasını nasıl açıklayabiliriz? Tamamen New York aşkıyla…
Bazı yönetmenler siyasi gayelerini açığa çıkarıp yeni devirlere girerler. Godard’ın militan dönemini başlatırken gevezelik rekoru kıran “Çinli Kız” (“La Chinoise”, 1967) her zaman tartışılmıştır. Ama ses bandını kapatınca işçiliğiyle takdir görmüştür. Oliver Stone’un “Salvador”da (1986) El Salvador halkına üstenci bakışı, “Doğum Günü 4 Temmuz” (“Born on the Fourth of July”, 1989) ve “Dünya Ticaret Merkezi”nde (“World Trade Center”, 2006) Amerikan değerlerini duygularıyla karşılaması, ‘nabza göre şerbet verme’ olgusunu harekete geçirmiştir.
Aslında bunların yanında ‘yaşı gelmiş’ denilen isimlerin yılmadan film çekmesi de bir başka sorunsaldır. Antonioni’nin “Bulutların Ötesinde”si (“Al Di Là Delle Nuvol”, 1995) alay konusu olmuştur misal. 106’sına kadar yaşayan Manoel de Olivera bu konuda ayrı bir ekoldür. 80’lerindeki John Huston’ın zamana ayak uyduramayıp “Ölüler” (“The Dead”, 1987) gibi sadece edebi derinlik ile sınırlı kalan, demode ve tiyatro kıvamında bir ‘veda filmi’ üretmesi de ayrı bir detay.
FARKLI EGOLARIN MAĞDURU YÖNETMENLER
Bu örnekler çoğaltılabilir… 80’ine gelen David Cronenberg, “Şiddetin Tarihçesi”nden (“A History of Violence”, 2005) sonra sinemaya havlu mu attı? “Yıldız Haritası”nın (“Maps to the Stars”, 2014) durumu bunu düşündürtüyor... Wim Wenders’in “Her Şey Yolunda” (“Everything Will Be Fine”, 2015) gibi çöp (trash) seviyesinde üç boyutlu bir işe imza atması şaşırtıcı mı? Werner Herzog’un “Queen of the Desert” ile alay konusu olmasına ne diyebiliriz? Peki ya Atom Egoyan’ın 2013 (“Şeytanın Düğümü”) ve 2014’te (“Kayıp Çocuk”) dip noktayı gören ürünler vermesine? Bu soruları, yıllar geçtikçe ‘üşengeçlik’ hastalığına daha da kapılan 1935’li Woody Allen’a kadar götürebiliriz.
1930’lu Clint Eastwood ve 1937’li Ridley Scott ise yaşlandıkça siyasi duyarlılığı artan isimler. “Keskin Nişancı” (“American Sniper”, 2014), “Gran Torino”dan (2011) sonra, Oliver Stone’un yaptığına en büyük aday. Scott’ın güven vermeyen filmografisinde “Exodus: Tanrılar ve Krallar” (“Exodus: Gods and Kings”, 2014), “Yalanlar Üstüne” (“Body of Lies”, 2008) kadar kötü olmasa da bu sezon hiç adından söz ettiremedi. Yönetmenin “Marslı”da (“The Martian”, 2015) ne yapacağı merak konusu. Açıkçası Cafer Panahi’nin işleri de siyasi arzunun sinemanın önüne geçmesiyle hiç tutarlı olamıyor. “Perde” (“Pardé”, 2013) ile “Taksi”nin (“Taxi”, 2015) ödülleri göstermelik.
1942’li Barry Levinson’ın yaşadığı ise tam bir John Huston vakası. “Zafere Kaçış”tan (“Victory”, 1981) sonra toparlayamayan Huston’la benzer kaderi “Dönüm Noktası” (“The Humbling”, 2014) ve “Tam Olarak Ne Oldu?” (“What Just Happened”, 2008) ile paylaşıyor. Klasik Hollywood’da sanki ‘yaş’ her şey olabiliyor.
HOLLYWOOD’DA PARALI MEMURA DÖNÜŞMEK DEDİKLERİ
Aslında belli bir dönemden sonra ‘piyasaya iş yapıp para kazanmalıyım’ algısı da harekete geçebiliyor. Michael Mann’in “Miami Vice” (2006) ve “Hacker” (“Blackhat”, 2015) gibi kariyerine yakışmayan işlerle gişe hedefleyip vasat durması da var. Tarsem’in filmleriyle yapımcılarını memnun etmemesi, “Self/Less” (2015) gibi yönetmenlik geleneğini yansıtmayan, mat renklerle çekilmiş bir bilimkurguya kaymasına yol açmış gibi.
Denis Villeneuve’ün 67’liyken “Sicario” (2015) gibi utanılacak bir yapıta imza atması, James Wan’ın “Hızlı ve Öfkeli 7”de (“Furious 7”, 2015) kendinden bir şey katmayıp memurluk yapması, James Marsh’ın “Her Şeyin Teorisi” (“The Theory of Everything”, 2014) gibi sinemasal açıdan sorunlu bir Oscar projesine kayması Hollywood’da rastladığımız senaryolar. Kenneth Branagh’ın “Jack Ryan: Gölge Ajan” (“Jack Ryan: Shadow Recruit”, 2014) ve “Sindirella” (“Cinderella”, 2015) gibi demodelikte son boyut olan gişe projelerini hiç saymıyoruz.
Aslında tecrübeyi bir kenara bırakınca Brad Bird’ün animasyondan kayıp kurmacada kariyerinin en zayıf halkalarına imza atması, Gil Kenan’ın “Poltergeist” (2015) gibi bir yeniden çevrimde başarılı olamaması, Jaume Collet-Serra’nın Liam Neeson çiğliğiyle sınanması örnekleri de verilebilir. Aronofsky’nin net bir stüdyoya transfer olup bir anda 125 milyon dolara sıçradığı “Nuh: Büyük Tufan” (“Noah”, 2014) temizdi, ama kariyerinin en altına yerleşti.
‘OLDUBİTTİ’ HAVASI HİSSEDİLİYOR MU?
Elbette sinemada ‘tek bir filmle zirve yapıp o seviyeyi tutturamayanlar’ gibi bir deyiş de var. Wachowskiler bana kalırsa “Matrix” (“The Matrix”, 1999) sonrası başarılı işlere imza attılar. Ama B-tipi “Jupiter Yükseliyor” (“Jupiter Ascending”, 2015) ile ucuz bir çalışmaya, bir başarısızlık abidesine imza atmak unutulmayacak. Thomas Vinterberg “Şölen”le (“Festen”, 1998) Dogma çıkışı yaptıktan sonra “Aşka Dair Her Şey” (“It’s All About Love”, 2003) ve “Çılgın Kalabalıktan Uzak” (“Far From Madding Crowd”, 2015) ile İngilizceye adapte olamadı. Nolan’ın “Akıl Defteri” (“Memento”, 2000) ile “Başlangıç” (“Inception”, 2010) arasında seri üretimlere girmesi, “Yıldızlararası” (“Interstellar”, 2014) gibi stüdyoların seveceği bir bilimkurgu filmi getirdi. Paul Thomas Anderson’ın “The Master”ın (2012) Oscar hayal kırıklığının ardından “Gizli Kusur” (“Inherent Vice”, 2014) gibi yorucu ve kişisel bir projeye kayması da ayrı bir mesele.
Abel Ferrara’nın iki film çektiği senede “Pasolini”yi (2014) aceleye getirdiği bir ‘kapasitesinden fazla iş alma’ sendromuydu... David Gordon Green’in memur işlerine kayması “Hayallerimdeki Kadın” (“Manglehorn”, 2014) gibi bir ‘karaktere uygun çek, biçimci ve plastik olsun!’ emrini ‘uyumsuzluk’la yorumlamasına yol açtı. Her şey Al Pacino’nun suçu gibiydi… Fabrice Du Welz, Sergey Bodrov, Julian Jarrold, Kornél Mundruczó, Jim Mickle, Liv Ullman, Brett Ratner, Anton Corbijn, Laurent Cantet gibileri de listeye yazılabilir.
TÜRK YÖNETMENLER DE FARKLI DEĞİL
Bazısı zirveyi çok gördüğünden, bazısı her türü deneme arzusuna kapıldığından, bazısı formsuz olduğundan düşüştü… Kutluğ Ataman ve Ömer Faruk Sorak’ın kariyerlerinin tartışmasız en kötü işlerini vermeleri (bkz. “Kuzu” ve “8 Saniye”) 50’yi geçip biraz fazla deneyimli hale gelmekten, ‘artık oldum’ demekten kaynaklanıyor sanki. Nuri Bilge Ceylan, Abdullah Oğuz ve Derviş Zaim’i de bunlara ekleyebiliriz. Özelikle Sorak’ın eşinin özel ilgi projesini hiçbir şekilde sahiplenemeyen ruhsuz ve gülünç bir sinemaya hapsetmesi, Ataman’ın ise bilmediği köy yaşamına bakmayı deneyip Yeşilçam ucuzluğuna kayması affedilemez…
Nihayetinde yönetmenler 2014 ve 2015’te sallanıyor. Bu bir tesadüf mü, bir lanet mi, yoksa yaşın gelmesiyle ilintili mi bilemeyiz. Ama Spielberg, Ritchie ve Tarantino’nun projeleri de fiyasko olursa yıl lanetine inanacağız.
KEREM AKÇA’NIN TÜRKİYE’DE YENİ PİYASAYA ÇIKAN DVD’LERDEN ÖNERİLERİ
1-Gece Yarısı Sokakta Tek Başına Bir Kız (A Girl Walks Home Alone at Night)
2-Kingsman: Gizli Servis (Kingsman: The Secret Service)
3-Şans Ayağıma Geldi (The Cobbler)
4-Öldürme Eylemi (The Act of Killing)
5-Kazara Aşk (Accidental Love)
6-Benim Şeytan Karım (Home Sweet Hell)
7-Kuzular Firarda (Shaun The Sheep)
8-Anarşi (Cymbeline)
9-Serena
10-Chappie
11-Nebraska
12-Diktatörle Görüşme (The Interview)
13-Kara Deniz (Black Sea)
14-Annie
15-Fokus