Meksika kartelleri sınırı geçti, Güney Afrika'da fabrika kuruyor

Kırsaldaki çiftliklerde kurulan laboratuvarlar, Meksikalı kimyagerler, yerel iş birlikçiler ve yolsuzluk iddiaları, uzmanlara göre Güney Afrika’nın sınırlarından içeri giren bir tehditle değil, ülke içinde kök salmaya başlayan yeni bir kartel yapılanmasıyla karşı karşıya olduğunu gösteriyor. Latin Amerika’dan Afrika’ya uzanan bu sessiz dönüşüm, kıtanın küresel uyuşturucu ticaretindeki rolünü yeniden şekillendirebilecek kadar büyük bir güvenlik tehdidi olarak değerlendiriliyor.

Sessiz Çiftlikler, Milyar Dolarlık Uyuşturucu Ağları

Güney Afrika’nın Kuzey Batı eyaletindeki sakin madencilik kasabası Swartruggens’te görülen bir dava, ilk bakışta sıradan bir uyuşturucu operasyonu gibi görünse de güvenlik uzmanlarına göre ülkenin karşı karşıya olduğu çok daha büyük bir tehdidin işaretlerini taşıyor. Yerel mahkeme, büyük çaplı bir uyuşturucu üretim ağı kurmakla suçlanan beş Meksika vatandaşının tutuklu yargılanıp yargılanmayacağına karar vermeye hazırlanırken, dava dosyasında yer alan bilgiler Güney Afrika kırsalında sessizce büyüyen yeni bir suç yapılanmasını ortaya koyuyor. Polis tarafından gerçekleştirilen baskında yaklaşık 1 milyar rand, yani yaklaşık 60 milyon dolar değerinde metamfetamin üretim tesisi ele geçirildi.

Çiftlik Görünümlü Uyuşturucu Üsleri

Swartruggens’teki baskın, son iki yılda ortaya çıkarılan dördüncü büyük metamfetamin laboratuvarı oldu. Polis ekipleri Mayıs ayında düzenledikleri operasyonda 481 kilogram metamfetamin, tonlarca kimyasal madde, üretim ekipmanları ve çeşitli silahlar ele geçirdi. Operasyonda Fabian Astorga, Jesus Alonso Medina Astorga, Luis Alberto Ramirez Rios, Jose Andres Medina ve Jacquelin Lopez Madrid isimli Meksika vatandaşları ile birlikte bazı Güney Afrikalı şüpheliler gözaltına alındı. Yetkililere göre laboratuvarın bulunduğu bölgenin seçimi tesadüf değildi. Yerleşim yerlerinden uzak, ulaşımı zor ve güvenlik denetiminin sınırlı olduğu çiftlikler, suç örgütleri için ideal operasyon merkezlerine dönüşmüş durumda.

Aynı Model, Aynı Yöntem

Swartruggens operasyonundan önce 2024 yılında Limpopo eyaletindeki Groblersdal yakınlarında yaklaşık 105 ila 110 milyon dolar değerinde başka bir metamfetamin laboratuvarı ortaya çıkarılmıştı. Aynı yıl Tshwane yakınlarında 5 ila 6 milyon dolar değerinde yeni bir tesis daha bulunurken, Mpumalanga eyaletinde de benzer operasyonlar gerçekleştirildi. Güvenlik birimlerine göre tüm dosyalar aynı modeli taşıyor. Kırsal bölgelerde kurulan gizli üretim tesisleri, yerel iş birlikçiler, dışarıdan getirilen kimyagerler ve geniş dağıtım ağları.

Karteller Artık Uyuşturucu Göndermiyor, Üretiyor

Bölgedeki kaynaklara konuşan organize suç araştırmacısı Julian Rademeyer’e göre Güney Afrika’da görülen yeni tablo, Meksika kartellerinin stratejisinde önemli bir değişikliğe işaret ediyor. Geçmişte Latin Amerika’dan Afrika’ya uyuşturucu sevkiyatı yapan karteller artık üretim tesislerini doğrudan Afrika kıtasına taşıyor. Böylece hem nakliye maliyetleri düşüyor hem de sınır kontrolleri ve liman denetimlerinden kaynaklanan riskler azaltılıyor. Rademeyer, “Karteller artık yalnızca uyuşturucu göndermiyor, kimyagerlerini ve üretim bilgisini de getiriyor” değerlendirmesinde bulundu.

Afrika’daki İlk Durak Nijerya Oldu

Uluslararası suç raporlarına göre Meksika bağlantılı ağların Afrika’daki faaliyetleri yeni değil. Uzmanlar ilk büyük yapılanmaların 2015-2016 yıllarında Nijerya’da ortaya çıktığını belirtiyor. Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi’nin (UNODC) geçmiş raporlarında da Batı Afrika’nın metamfetamin üretimi için yeni merkezlerden biri haline geldiği vurgulanmıştı. Nijerya’dan sonra ağlar Kenya, Tanzanya ve Mozambik üzerinden güneye doğru ilerledi. Botswana ve Güney Afrika ise bu hattın son halkaları oldu.

“Meksika Metamfetamini” Efsanesi Gerçek Çıktı

Uzun yıllar boyunca Güney Afrika sokaklarında satılan metamfetamin için “Meksika malı” ifadesi kullanılıyordu. Birçok kişi bunun yalnızca uyuşturucunun kalitesine ilişkin bir söylenti olduğunu düşünüyordu. Ancak son operasyonlar, söz konusu ifadenin sanıldığından daha gerçek olduğunu ortaya koydu. Güvenlik uzmanlarına göre artık yalnızca ürün değil, üreticiler de Güney Afrika’ya gelmiş durumda.

Kartelleri Çeken Şey Sadece Para Değil

Suç uzmanı Willem Els’e göre metamfetamin üretiminin Güney Afrika’da yayılmasının nedeni yalnızca pazar büyüklüğü değil. Ülkede kokain ve eroin gibi pahalı uyuşturucuların geniş kitleler tarafından erişilemez olması, metamfetamini daha cazip hale getiriyor. Ancak Els’e göre asıl sorun başka. Güney Afrika’nın bazı bölgelerinde devlet kurumlarının zayıflığı, denetim eksikliği ve yolsuzluk iddiaları karteller için güvenli bir çalışma ortamı oluşturuyor.

Polis İçindeki Yolsuzluk İddiaları

Son yıllarda Güney Afrika’da yürütülen çeşitli soruşturmalarda emniyet teşkilatı içindeki yolsuzluk iddiaları sık sık gündeme geldi. Bazı polis görevlilerinin uyuşturucu şebekeleriyle bağlantılı olduğu yönündeki iddialar kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Özellikle 2021 yılında ele geçirilen 541 kilogram kokainin daha sonra bir polis tesisinden çalınması, soruşturmacılar tarafından içeriden destek alınmadan gerçekleştirilemeyecek bir operasyon olarak değerlendirildi.

"Polisin Haberi Olmadan Bu Mümkün Değil"

Eski Interpol temsilcilerinden Andy Mashiale, bölgedeki kaynaklara yaptığı değerlendirmede, kırsal bölgelerde bu büyüklükte laboratuvarların güvenlik birimlerinin bilgisi dışında faaliyet göstermesinin son derece zor olduğunu söyledi. Mashiale’ye göre bazı bölgelerde görev yapan güvenlik görevlileri şüpheli faaliyetleri biliyor ancak çeşitli nedenlerle müdahale etmiyor. Bu durum kartellerin operasyonlarını sürdürmesini kolaylaştırıyor.

Sinaloa Karteli Şüphesi

Soruşturmalarda dikkat çeken noktalardan biri de bazı şüphelilerin dünyanın en güçlü uyuşturucu örgütlerinden biri olarak kabul edilen Sinaloa Karteli ile bağlantılı olabileceği yönündeki iddialar oldu. Güney Afrika’nın özel soruşturma birimi Hawks, uluslararası ortaklardan gelen istihbarat bilgilerinin bu ihtimali güçlendirdiğini belirtiyor. ABD Uyuşturucuyla Mücadele Dairesi’nin de bazı dosyalarda bilgi paylaşımında bulunduğu ifade ediliyor.

ABD Afrika Komutanlığı da Uyardı

Son dönemde yayımlanan Amerikan güvenlik raporlarında da benzer uyarılar yer aldı. ABD Afrika Komutanlığı yetkilileri, Meksika kartellerinin artık yalnızca Afrika üzerinden uyuşturucu taşımadığını, aynı zamanda kıta içerisinde üretim yaptığını belirtti. Bu değerlendirmeler, Güney Afrika’daki son operasyonlarla birlikte yeniden gündeme geldi.

Yeni Cephe: Afrika

Uluslararası güvenlik raporları, Latin Amerika merkezli suç örgütlerinin son yıllarda Afrika’yı yeni operasyon sahası olarak gördüğünü ortaya koyuyor. Avrupa pazarına yakınlık, zayıf sınır denetimleri, yolsuzluk sorunları ve geniş kırsal alanlar, kıtayı karteller açısından cazip hale getiriyor. Özellikle Mozambik, Güney Afrika, Nijerya ve Gine-Bissau gibi ülkeler son yıllarda raporlarda sıkça anılmaya başladı.

Devletin Karşı Karşıya Olduğu Asıl Tehdit

Uzmanlara göre Güney Afrika’nın sorunu artık yalnızca sınır güvenliği değil. Sorun, ülke içerisinde kök salmaya başlayan organize suç yapılarının devlet kurumlarına sızma kapasitesi. İstihbarat eksikliği, polis içindeki yolsuzluk iddiaları ve kırsal bölgelerdeki denetim boşlukları nedeniyle karteller yalnızca uyuşturucu üretmiyor, aynı zamanda kalıcı altyapılar kuruyor.

Mahkemedeki Dava ve Daha Büyük Soru

Swartruggens’te tutuklanan beş Meksikalının kefalet alıp almayacağı önümüzdeki günlerde netleşecek. Ancak uzmanlara göre asıl mesele bu dava değil. Asıl soru, Meksika kartellerinin Afrika kıtasında ne kadar derin bir yapılanma kurduğu ve bu ağların önümüzdeki yıllarda ne ölçüde büyüyeceği. Çünkü son operasyonlar, görünen kısmın yalnızca küçük bir bölüm olabileceğine işaret ediyor.

Karteller Giderek Daha Derine Yerleşiyor

Güvenlik uzmanları, son iki yılda ortaya çıkarılan laboratuvarların bir başarı hikâyesi olarak görülmemesi gerektiği konusunda uyarıyor. Çünkü ele geçirilen her laboratuvarın arkasında keşfedilmemiş başka tesislerin bulunabileceği değerlendiriliyor. Bugün Güney Afrika kırsalında ortaya çıkan tablo, Latin Amerika’dan binlerce kilometre uzakta yeni bir uyuşturucu üretim üssünün doğmakta olabileceğini gösteriyor. Karteller artık sınır kapılarında bekleyen kaçakçılar değil; çiftlik satın alan, yerel ortaklar bulan, kimyager getiren ve uzun vadeli plan yapan küresel suç şirketlerine dönüşmüş durumda.